In Damascus en op veel andere plaatsen herdenken de Syriërs het einde van het regime van Bashar al-Assad. Precies een jaar geleden werd die verdreven door rebellenleider Ahmed al-Sharaa. Hoe staat Syrië er vandaag voor? "De weg naar echt herstel is nog lang, maar de hoop is na 1 jaar overeind gebleven", zegt Jens Franssen, voor VRT NWS in Syrië.
1 jaar na de val van Assad: hoe staat Syrië er nu voor onder president Al-Sharaa?
Sara Van Poucke
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Syrië herdenkt het einde van het Assad-regime, precies 1 jaar na de machtsovername door rebellenleider Ahmed al-Sharaa.
Al-Sharaa roept op tot eenheid en benadrukt dat "de huidige fase vereist dat alle burgers hun krachten bundelen om een sterk Syrië op te bouwen".
Ondanks het herstel en de terugkeer van miljoenen vluchtelingen, blijft Syrië kampen met veiligheidsincidenten, sektarisch geweld en grote humanitaire noden.
Het plein rond de Grote Moskee of Omajjaden-moskee in het hart van Damascus was vorig jaar het toneel van zinderende taferelen.
Uitgelaten Syriërs stroomden er samen om het einde van het schrikbewind van de familie Assad (eerst vader Hafez, dan zoon Bashar) te vieren.
Overzicht van de nacht dat Assad werd verdreven (Het Journaal, 8 december 2024)
Terugblik op 8 december 2024
Met een ongeziene opmars rukken de rebellen van Ahmed al-Sharaa - dan nog bekend onder zijn nom de guerre al-Jolani - vanuit de rebellenprovincie Idlib op in de richting van de hoofdstad Damascus.
In nauwelijks enkele dagen tijd is de strijd beklonken. President Bashar al-Assad vlucht met vliegtuig naar Moskou. Na 50 jaar komt er een einde aan het schrikbewind van de familie Assad en de Baath-partij.
Syrië is - ruim 13 jaar na de Arabische Lente - dagenlang vervuld van een revolutionaire sfeer. De gevangenen uit het martelcomplex van Sednaya worden vrijgelaten en er breekt een volksfeest uit in de straten van Damascus en ver daarbuiten.
Vandaag, precies 1 jaar later, zijn er vieringen om de historische dag te herdenken. Er is een militaire parade en Ahmed al-Sharaa, de nieuwe president van Syrië, zal vanmiddag een toespraak houden.
Al-Sharaa startte de dag met een ochtendgebed in de Grote Moskee. Gekleed in het militaire uniform dat hij droeg toen hij vorig jaar aan het hoofd van de rebellen Damascus binnenkwam, riep hij de Syriërs op tot eenheid.
"De huidige fase vereist dat alle burgers hun krachten bundelen om een sterk Syrië op te bouwen, de stabiliteit te consolideren en de soevereiniteit te behouden", zei hij.
Hoe doet president Al-Sharaa het?
Jens Franssen, voor VRT NWS in Damascus, liep Al-Sharaa gisteren zowaar bij toeval tegen het lijf.
"Ik heb letterlijk zowat schouder aan schouder met hem gestaan, in de lobby van het hotel, waar hij een Amerikaanse delegatie ontmoette", zegt hij.
Bij de machtswisseling vorig jaar was er naast de euforie ook het nodige voorbehoud bij de figuur van Al-Sharaa. Zijn rebellenbeweging Hayat Tahrir al-Sham (HTS) was de opvolger van Jabhat al-Nusra, dat 10 jaar geleden werd gezien als de Syrische tak van Al Qaeda.
Al-Sharaa brak weliswaar met Al Qaeda, maar de vele (religieuze) minderheidsgroepen in Syrië hielden toch hun hart vast.
1 jaar later krijgt al-Sharaa nog altijd het voordeel van de twijfel. Syrië is niet het nieuwe Afghanistan geworden. "Hotels en bars blijven alcohol schenken, vrouwen kunnen zonder hoofddoek op straat, christenen gaan naar de mis in hun kerken of kloosters", schetst Franssen.
"Politiek is Al-Sharaa gematigd en pragmatisch. Hij is liberaal en wil afstappen van de geleide economie van zijn voorganger, waarbij een aantal clans de economie in handen hadden.
Hij heeft het vrij slim aangepakt door voorlopig enkel regionale verkiezingen te organiseren. Grote, nationale verkiezingen stelt hij uit omdat het land er niet klaar voor is: er zijn geen politieke partijen, geen politici."
Het valt op dat mensen realistisch zijn: ze weten dat je niet alles kunt oplossen in 1 jaar tijd
Jens Franssen is voor VRT NWS in Syrië
Afgelopen weekend zei Sharaa nog dat het nog 4 jaar zou duren om instellingen op te richten en wetten en een nieuwe grondwet in te stellen. Intussen zal hij aan het hoofd blijven staan van een overgangsregering.
"Het valt me ook - enigszins verwonderlijk - op dat de mensen realistisch zijn", zegt Jens Franssen. "Ze weten dat je na 13 jaar oorlog niet alles kunt oplossen in 1 jaar tijd."
Hoe veilig is Syrië?
In 1 jaar tijd is er hoe dan ook heel veel veranderd in Syrië, zegt Franssen. "Al zie je dat niet altijd als je door vernielde wijken rijdt.
Er is geen oorlog meer: mensen kunnen opnieuw ademhalen en het gewone leven kan langzaam aan opnieuw zijn gang gaan. Bij alle Syrische groepen hoor je: veiligheid is op dit moment het belangrijkste, de rest komt later."
Dat neemt niet weg dat er veiligheidsincidenten geweest zijn en nog altijd zijn. Sektarisch geweld blijft om de hoek loeren. Het kwam al geregeld tot geweldsuitbarstingen tegen alawieten, christenen en druzen, met honderden doden tot gevolg.
Al-Sharaa lijkt de radicalere elementen binnen zijn troepen niet altijd onder controle te hebben.
Jens Franssen in Latakia, thuisstad van veel alawieten, de religieuze groep waartoe ook Assad behoorde
Wat met de vermiste burgers?
Dat de weg naar echt herstel lang kan duren, blijkt ook uit het feit dat veel families 1 jaar na de val van Assad nog altijd in het ongewisse zijn over het lot van hun dierbaren.
Naar schatting 150.000 burgers die 'verdwenen' in de beruchte gevangenissen van het regime, blijven vermist.
Experten wijzen erop dat er te weinig wordt gedaan om de waarheid boven te halen en de massagraven uit het Assad-tijdperk op te graven.
Al-Sharaa heeft een nationale commissie opgericht die zich daarmee moet bezighouden, maar organisaties die zich in ballingschap al jarenlang aan dergelijk onderzoek hebben gewijd, zeggen dat er niet of nauwelijks gebruik wordt gemaakt van hun expertise.
Syrië moet omgaan met de gruwel van Assads foltergevangenissen
Hoe staat Syrië er internationaal voor?
Syrië staat opnieuw op het internationale toneel, maar het is niet meer het Syrië van vóór de oorlog. Delen van het land worden niét gecontroleerd door Al-Sharaa.
In het noordoosten bouwden de Koerdische strijdkrachten een de facto onafhankelijke staat uit. Zij sloten met Al-Sharaa weliswaar een akkoord om dat gebied te integreren in een nieuwe staatsstructuur binnen Syrië, maar dat akkoord wordt niet altijd gerespecteerd. Een overgangskabinet moet toezien op de integratie van alle milities in een centraal geleide nieuwe Syrische staat.
In het noorden van het land bezetten door Turkije gesteunde gewapende groepen een gebied tegen de Turkse grens.
In het zuidwesten maakte Israël gebruik van de situatie om op zo'n 20, 30 kilometer van Damascus een bufferzone te bezetten, voorbij een door de VN afgesproken demarcatielijn op de Golanhoogten.
"Je voelt dat de toekomst van Syrië ook wordt bepaald door een aantal buurlanden en andere landen in de regio", zegt Jens Franssen.
Onder Al-Sharaa keerde Syrië zich af van voormalige bondgenoten Rusland en Iran, om aansluiting te zoeken bij de Verenigde Staten en de Golfstaten.
Al-Sharaa ontmoette de Amerikaanse president Donald Trump voor het eerst in mei in de Saudische hoofdstad Riyad. Trump noemde de rebellenleider een "jonge aantrekkelijke kerel, een sterke kerel".
De westerse sancties tegen Syrië werden opgeheven en voor het eerst in 60 jaar nam het land deel aan de Algemene Vergadering van de VN. Vorige maand werd Al-Sharaa zelfs ontvangen in het Witte Huis.
Hoe zit het met de vluchtelingen?
Sinds de val van Assad zijn volgens de VN al ruim 3 miljoen Syriërs naar huis teruggekeerd.
Zo'n 1,2 miljoen vluchtelingen uit het buitenland, vooral uit buurlanden. En zo'n 1,9 miljoen ontheemden in eigen land.
Syrische vluchtelingen keren ondanks zware omstandigheden terug naar hun land
Maar de VN denkt dat die stroom zal ophouden omdat de fondsen voor het vernielde land teruglopen. Wie terugkeert, komt thuis in precaire omstandigheden: verwoeste huizen en infrastructuur, een zwakke overheid en weinig werkgelegenheid.
Toch zou volgens de Syrische centrale bank de economie dit jaar fors meer gegroeid zijn dan de door de Wereldbank voorspelde 1 procent, grotendeels door de economische influx van terugkeerders. Dat neemt niet weg dat 16 miljoen mensen in Syrië volgens de VN afhankelijk zijn van humanitaire hulp.
Syrische vluchtelingen in ons land
Sinds het uitbreken van de burgeroorlog tot vlak na de val van Assad hebben bijna 47.000 Syriërs asiel gevraagd in ons land, van wie zo'n 44.000 een positief antwoord kregen. Nieuwe dossiers werden on hold gezet, maar sinds oktober opnieuw behandeld.
In 2023 lag de beschermingsgraad van Syriërs in ons land nog op 88 procent. Nu het Assad-regime van de macht is verdreven, is de verwachting dat die zal kelderen.
Uit ons land zijn het voorbije jaar 187 mensen teruggekeerd, blijkt uit de cijfers van Fedasil. België neemt actief deel aan de Europese gesprekken om de gedwongen terugkeer naar Syrië opnieuw op te starten voor wie strafbare feiten heeft gepleegd in België.
In november nog zei de Duitse bondskanselier Friedrich Merz dat hij wil starten met repatriëringen van Syriërs. Duitsland heeft bijna 1 miljoen Syriërs opgevangen.
Beluister: Jens Franssen in Syrië, 1 jaar na de val van Assad, in De Ochtend
