Het conflict tussen Italië en Spanje, die elkaar grenscontroles opleggen na de migratiecrisis in de Spaanse enclave Ceuta, is uitzonderlijk vijandig. Dat zegt Hendrik Vos, professor Europese politiek aan de UGent. Volgens hem is er sprake van "wederzijdse vergelding", maar gaat het vooral om spierballengerol en zullen de controles in de praktijk meevallen. Ook correspondent Sven Tuyttens verwacht dat de situatie zal kalmeren.
Conflict tussen Spanje en Italië over grenscontroles escaleert: "Het is hard tegen hard op dit moment"
Giel Bosmans
Gepubliceerd:
De spanning tussen Spanje en Italië loopt op, nadat tienduizenden migranten afgelopen week de Spaanse enclave Ceuta vanuit Marokko waren binnengedrongen.
Als reactie daarop besloot Italië grenscontroles voor mensen uit Spanje te organiseren, ondanks de regels rond vrij verkeer van personen in de Schengenzone. Dat was niet naar de zin van Spanje.
Wat is de Schengenzone?
De Schengenzone bestaat al meer dan 40 jaar. Het is een gebied dat bestaat uit 29 Europese landen die onderling (de meeste) grenscontroles hebben afgeschaft. Daardoor kunnen mensen zich vrij verplaatsen tussen die landen. Dat geldt zowel voor de inwoners van de landen als voor mensen van buiten de Schengenzone die een visum hebben voor een Schengenland.
De meeste leden van de Schengen zijn lid van de Europese Unie. Al zijn er uitzonderingen: ook Noorwegen, Zwitserland, IJsland en Liechtenstein behoren tot de Schengenzone, maar zijn geen EU-lid. Er zijn ook nog 2 EU-landen die geen deel uitmaken van de Schengenzone: eilandstaten Ierland en Cyprus.
"Alles is gisteren in stroomversnelling geraakt", vertelt Sven Tuyttens, correspondent in Spanje voor VRT NWS, in De Ochtend. "De Spaanse regering vroeg de Italiaanse premier Giorgia Meloni om dit weekend nog te stoppen met die controles, maar dat weigerde ze. De Italianen willen dat pas overwegen na 15 augustus, want dan wordt er een nieuwe migratiegolf verwacht."
Controles in Spanje en Italië: "Dit is politieke propaganda"
Gisteren besloot Spanje daarop om vanaf middernacht hetzelfde te doen voor mensen die vanuit Italië naar Spanje willen vliegen of varen. "Om de belangen en vooral 'de waardigheid van de Spaanse burgers' te beschermen", aldus Tuyttens. "En dat tot 7 september. Het is hard tegen hard op dit moment."
Beluister het volledige gesprek met Sven Tuyttens in De Ochtend:
"Het gaat over alle schepen die aankomen in Spanje, maar dit zal vooral vervelend zijn voor de mensen die met het vliegtuig naar Spanje komen", legt hij uit. "Rond deze periode krijgt Spanje ongeveer 2 miljoen passagiers uit Italië over de vloer. En ook in de andere richting spreken we over 60 vluchten tussen Madrid en Rome per dag."
"Of er lange wachtrijen zullen ontstaan, is niet zeker, want we spreken nu over sporadische controles", zegt Tuyttens.
Wat we hier zien is echt wederzijdse vergelding, en zo'n escalatielogica is toch wel vrij uitzonderlijk
Hendrik Vos, professor Europese politiek aan de UGent
"Wat we hier zien is echt wederzijdse vergelding, en zo'n escalatielogica is toch wel vrij uitzonderlijk", vertelt Hendrik Vos, professor Europese politiek aan de UGent.
"In het verleden controleerde Frankrijk weleens zijn grenzen met Italië na een incident met Tunesische migranten, maar dat is uiteindelijk zonder al te veel blazen gekoeld en zat minder in een sfeer van vijandigheid. Hier voel je wel echt dat er een bittere kant aanhangt."
De kleine letters van de Schengenafspraken
Maar zijn de controles die Spanje en Italië nu aankondigen eigenlijk wettig volgens het Europees recht?
"Volgens de Schengenafspraak is er in de zone vrij verkeer van personen, maar als je kan aantonen dat er een acute dreiging is voor de veiligheid of de openbare orde, en er is geen enkele andere manier om dat op te lossen, dan kan je je grenzen weer in de gaten gaan houden", zegt Vos.
"Je kan mensen dan voor een beperkte periode vragen om zich te identificeren wanneer ze de grens oversteken. Je moet dat ook melden en in sommige gevallen moet de daar ook toestemming voor geven", legt hij uit. "In de kleine letters van de Schengenafspraken zijn er dus wel mogelijkheden."
"Spierballengerol voor de eigen achterban"
Toch heeft Italië volgens Vos op dit moment geen goede reden om grenscontroles te doen. "Wat Italië zegt, is flauwekul. Mensen die vanuit Ceuta op het Spaanse vasteland zouden geraken en dan nog eens een vliegtuig naar Italië zouden nemen? Je weet en je voelt aan alles dat dat niet het geval is."
"Net het gevoel dat dit een drogreden is, die echt bedoeld is om in het binnenland te laten zien hoe stoer ze wel niet zijn, maakt de Spanjaarden zo boos. Dat willen ze niet zomaar laten passeren."
Beluister het volledige gesprek met Hendrik Vos in De Ochtend:
Vos vindt het niet verrassend dat er nog geen reactie van de Europese Commissie op de situatie kwam. "Ik denk dat de Europese Commissie hoopt dat dit bij stoere taal blijft en overwaait, dat de spierballentaal indrukwekkender is dan de spierballen zelf", aldus Vos. "Het gaat nu om beperkte periodes van controles. En de Commissie beseft dat dit allemaal gevoelig ligt en in de praktijk niet al te veel zal voorstellen."
"Op zich zijn er op dit moment namelijk 8 landen die hebben aangekondigd dat zij het recht willen hebben om weer grenscontroles te doen. Zelfs Nederland heeft tot 30 september het recht om aan de grens met België controles te doen uit vrees voor grootschalige mensensmokkel", legt hij uit.
In de praktijk zie je dat die controles bijna niet gebeuren, in het midden van de toeristische maanden zouden de economische gevolgen gewoon te groot zijn
Hendrik Vos, professor Europese politiek aan de UGent
"Die landen zeggen dat ze in een uitzonderlijke situatie zitten en ze willen daarom het recht hebben om mensen die de grens oversteken weer te controleren. In de praktijk zie je echter dat die controles bijna niet gebeuren. Zeker tijdens de toeristische maanden zouden de economische gevolgen gewoon te groot zijn. Het is dus spierballengerol, vooral bedoeld voor de eigen publieke opinie en achterban."
Vos verwacht dan ook niet dat er veel controles zullen gebeuren op de Spaanse luchthavens en havens. "Je zou ook in je eigen vel snijden, zo midden in het toeristische seizoen, en het zou niet goed zijn voor het imago van je land."
Hoe moet het verder?
Correspondent Tuyttens vermoedt dat de situatie binnenkort zal kalmeren. "Dit kan zo niet verdergaan", zegt hij. "Dit is voor Europa helemaal nieuw. Het grote risico is dat andere landen het idee van Italië zullen volgen. Dan zou Spanje andere landen natuurlijk hetzelfde opleggen, en dan gaan we de slechte weg op. Dit is iets wat op Europees niveau geregeld moet worden, en wel heel snel."
"Als je in zo'n escalatielogica zit, weet je nooit hoe het verder zal gaan", zegt professor Vos.
"Mijn inschatting is toch wel dat dit zal overwaaien. Dat de Italianen hun controles eerder zullen stopzetten of zullen wachten tot hun eigen deadline gepasseerd is. De bittere nasmaak zal natuurlijk wel blijven, maar het incident zou dan als gesloten beschouwd kunnen worden."
"Dit toont alleszins opnieuw aan hoe gevoelig het migratiethema is. En daar zijn we nog lang niet mee klaar."
