Waarom je beter niet direct in het water springt als je een zwemmer in nood ziet

In de 1e helft van de zomer moesten de redders aan zee al 118 keer tussenkomen voor zwemmers die in de problemen kwamen. Velen waren verrast door hevige branding en sterke stroming. 20 interventies vonden plaats op stranden waar geen redders aanwezig waren.

Ook in vijvers en plassen komen zwemmers in de problemen. In 't Koet verdronk eind juni een jongeman van 20. Maar ook een reddingspoging is niet zonder gevaar: in Nederland overleed onlangs een vrouw van 42 nadat ze enkele kinderen uit het water had gered.

Wat moet je dan precies doen als je een zwemmer ziet die in de problemen komt? "Ben je geen redder of geen uitstekende zwemmer, blijf dan aan de kant en verwittig de hulpdiensten", zegt Karel Logghe van de Vlaamse Reddingsfederatie vlakaf. 

Het klinkt tegenstrijdig met onze natuur: iemand in nood wil je helpen. Maar dat doe je dus beter niet door zelf in het water te springen. Dat zegt ook Nick Goethals, die opleiding geeft aan de strandredders aan onze kust.

"We zien vaak dat mensen direct het water inspringen", zegt Goethals. "Maar veel mensen overschatten zichzelf. Iemand redden is totaal anders dan even gaan zwemmen, laat staan dat je een reddingspoging onderneemt in zee. Wie zonder de juiste kennis een drenkeling probeert te helpen, loopt een groter risico zelf in de problemen te komen."

Bel dus meteen de hulpdiensten, en blijf daarna de plaats waar de persoon zich bevindt goed in de gaten houden, geeft Logghe als 1e tip. "Zeker in troebel water of op zee kan een slachtoffer snel uit het zicht verdwijnen. Als je niet meer weet waar de persoon onderging, wordt de zoektocht veel moeilijker."

"Als de hulpdiensten zijn verwittigd én er zijn nog mensen ter plaatse, kun je eventueel wel zelf het water in gaan om een reddingspoging te ondernemen. Maar dat is echt de allerlaatste optie", benadrukt Logghe. Kan je de persoon helpen zonder zelf het water in te gaan, dan is dat volgens Logghe altijd de veiligste optie.

"Gooi bijvoorbeeld een reddingsboei, een strandbal of een lange tak toe", zegt hij. "Zelfs een lege, afgesloten plastic fles van een liter water kan al voldoende drijfvermogen geven om iemand boven water te houden. Ook een menselijke ketting vanaf het strand kan een oplossing zijn."

"Ga je toch het water in: neem dan altijd een drijfmiddel mee en benader het slachtoffer nooit van voren. Iemand die aan het verdrinken is, grijpt alles vast om boven water te blijven. Daardoor kan ook jij als redder onder water worden getrokken", legt Logghe uit.

Bovendien kun je niet overal zomaar een reddingspoging wagen. "Er is een groot verschil tussen een vijver, kanaal of de zee", zegt Logghe. "In vijvers en plassen zit je met planten op de bodem en in kanalen vaak met een sterke stroming."

"Aan zee komen verschillende risico's samen", treedt Goethals bij. "Denk aan de getijden, het weer, de stroming, de helderheid van het water en de watertemperatuur die vaak een pak lager ligt dan in vijvers of plassen. Die combinatie van risico's kunnen een gevaarlijke cocktail geven."

Misschien wel de belangrijkste vraag die je eerst moet stellen: hoe zie je of iemand eigenlijk wel in nood is? "Een verdrinking is vaak een heel erg anonieme en onzichtbare gebeurtenis", zegt Goethals. 

"In tegenstelling tot in de films zwaait een drenkeling meestal niet wild met de armen of roept hij of zij luid om hulp", voegt Logghe eraan toe. "Iemand die echt aan het verdrinken is, heeft daar de kracht niet meer voor."

"Vaak is het hoofd wat achteruit gekanteld en hapt men naar adem. Het lichaam zit ook verticaal in het water, het lijkt een beetje alsof die persoon onder water een ladder aan het beklimmen is. Men probeert als het ware iets vast te grijpen dat niet vast te grijpen is", zegt Goethals.

"Vaak kunnen ze niet meer antwoorden op een eenvoudige vraag, omdat ze zo bezig zijn met te kunnen ademen", zegt Logghe. "Probeer daarom eerst contact te maken door een vraag te stellen: 'Alles in orde?' bijvoorbeeld. Als die persoon niet of maar moeilijk kan antwoorden, dan weet je al hoe laat het is. Reageert de persoon nog rustig, dan is de situatie mogelijk minder acuut."

Stel: je slaagt in je reddingspoging en je kan de drenkeling veilig aan wal brengen, dan stopt het niet. "Check of die persoon nog ademt. Is dat niet het geval, start dan meteen met de reanimatie", zegt Logghe. "Idealiter doe je dat niet zelf, maar neemt iemand die aan de kant bleef staan het van je over."

"Bij een drenkeling begin je met 5 beademingen, gevolgd door 30 borstcompressies en 2 beademingen", legt Logghe uit. "Je doet dat tot de hulpdiensten het van je overnemen."

Zelfs wie na een bijna-verdrinking snel weer bij bewustzijn komt, moet altijd naar het ziekenhuis. "Water in de longen kan later nog ernstige complicaties veroorzaken. Ook als iemand zich opnieuw goed voelt, blijft medische controle noodzakelijk."

Maar het beste advies volgens de redders? "Zorg ervoor dat je niet in de problemen kan komen", klinkt het. "Eigenlijk moet dat een standaardreflex zijn van de mensen. Als je naar een openluchtzwembad, recreatiepark of de zee gaat, ga dan altijd het water in waar de redders staan. Zo vermijd je al heel veel problemen."

"Weet je bijvoorbeeld dat je zelf of anderen in je omgeving niet zo goed kunnen zwemmen, geef dat dan ook aan bij de redders. Dat is nuttige informatie voor de redders, zij kunnen dan een extra oogje in het zeil houden", zegt Logghe. 

"En wie toch in open water gaat zwemmen waar geen redders staan: check altijd vooraf waar je veilig in en uit het water kan en waar een reddingsboei hangt. Als je alleen gaat zwemmen, laat dan ook even weten aan mensen in je omgeving waar en hoelang je van plan bent te gaan zwemmen", zegt Logghe nog.