De oorlog tussen de VS en Iran lijkt steeds meer vast te lopen. Na maanden van gevechten blijkt dat Iran nog altijd belangrijke drukmiddelen heeft, terwijl Washington moeite heeft om zijn doelen te bereiken. Heeft president Donald Trump zich vastgereden in een conflict waaruit hij moeilijk kan ontsnappen? "Trump wil weg uit Iran, maar kan zich op dit moment simpelweg niet terugtrekken", zegt Amerikakenner Bert De Vroey.
Stevent VS af op strategische nederlaag in Iran? Zowel militair als diplomatiek is het land geloofwaardigheid verloren
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
Gisteren klonk opnieuw een alarmerende waarschuwing uit het Amerikaanse leger. Generaal Alexus Grynkewich, de opperbevelhebber van de Amerikaanse strijdkrachten in Europa en de omliggende regio, zou het vertrouwelijk hebben gewaarschuwd dat de militaire capaciteit stilaan uitgeput raakt. Zonder extra marineschepen dreigt de Amerikaanse marine volgens hem niet langer in staat te zijn bondgenoot Israël te beschermen tegen Iran.
Het incident onderstreept twee trends die al langer zichtbaar zijn: Iran heeft nog steeds genoeg raketten en drones om de oorlog voort te zetten, terwijl de Verenigde Staten steeds duidelijker tegen hun militaire en logistieke grenzen aanlopen.
Geloofwaardigheidscrisis
De Amerikaanse president Donald Trump houdt zich niet in om te dreigen met geweld. "We zullen hen raken. We zullen hen heel hard raken", zei hij gisteren. "Op een bepaald punt zullen ze zeggen: 'We kunnen het niet meer aan.'" Toch betekenen die dreigementen niet altijd dat er ook effectief bommen zullen vallen.
Nog geen 24 uur na zijn uitspraken komt Trump immers terug op zijn woorden. Één telefoontje met de Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman bleek genoeg om de president op andere gedachten te brengen. Het toont nog maar eens hoe wispelturig het Amerikaanse beleid is.
Die onvoorspelbaarheid heeft een prijs: ze tast de diplomatieke geloofwaardigheid van de Verenigde Staten aan. Kijk bijvoorbeeld naar de recente nucleaire overeenkomst met Saudi-Arabië. Washington en Riyad kondigden een volgens hen historisch akkoord over nucleaire samenwerking aan, maar amper een dag later zette Trump er alweer vraagtekens bij.
De reden: Saudi-Arabië moet volgens hem eerst de banden met Israël normaliseren. Voor Saudi-Arabië is dat allesbehalve vanzelfsprekend. Het is een illustratie van een bredere uitdaging voor de VS: bondgenoten vragen zich steeds vaker af of Amerikaanse toezeggingen nog duurzaam zijn.
Ook in Europa verliest de VS aan diplomatieke geloofwaardigheid. De lijst van incidenten waarbij het land zich tegen zijn bondgenoten keert, is lang: de Amerikaanse expansiedrang richting Groenland en Denemarken, de vijandige toon gericht aan Spanje, de consternatie op -toppen waarbij de VS zich dreigt terug te trekken...
Het duwt Europa, maar ook het Midden-Oosten, richting andere grootmachten als China, die maar al te graag profiteren van de verslechterende banden met de VS.
Wapentekorten
Niet alleen diplomatiek, maar ook militair staat de betrouwbaarheid van Washington ter discussie.
Door de oorlog in Iran wordt vooral het beeld van de VS als militaire grootmacht aangetast. Ja, de Verenigde Staten hebben nog steeds veruit het grootste en machtigste leger, maar de oorlog met Iran toont nu de beperkingen daarvan.
Een land dat veel kleiner is dan bijvoorbeeld Rusland of China, kan Amerikaanse militaire basissen bedreigen met raketten en drones, grote hoeveelheden Amerikaanse luchtverdedigingsmiddelen verbruiken en Amerikaanse schepen en vliegtuigen dwingen tot een zeer voorzichtige inzet.
De VS wint misschien technologisch op individueel niveau, maar Iran toont dat een tegenstander met goedkope, massaal inzetbare wapens een veel duurdere tegenreactie kan afdwingen. Geavanceerde wapens zoals interceptorraketten kosten miljoenen dollars per stuk, terwijl Iran relatief goedkope drones en raketten kan blijven produceren.
En dan zijn er nog de bevoorradingsproblemen. De Amerikaanse oorlogsindustrie - één van de best uitgebouwde ter wereld - kan de snelheid waarmee raketten en bommen afgevuurd worden niet volgen. Volgens Amerikaanse militaire analisten kan het jaren duren voor de huidige munitievoorraden opnieuw volledig aangevuld zijn.
In de onvoorspelbare wereld waarin we leven, is dat een luxe die je eigenlijk niet hebt.
Wereld kijkt mee
Daaruit volgt een pijnlijke conclusie. Voor een grootmacht als de Verenigde Staten is er misschien maar één ding erger dan een oorlog verliezen: het verliezen van de geloofwaardigheid die nodig is om toekomstige conflicten af te schrikken.
Voor de Verenigde Staten is er misschien maar één ding erger dan een oorlog verliezen: het verliezen van zijn geloofwaardigheid
De Amerikaanse veiligheidsbelofte steunt op afschrikking: tegenstanders moeten geloven dat een aanval op bondgenoten automatisch een zware Amerikaanse reactie uitlokt. Maar als Washington zichtbaar moeite heeft om Israël volledig te beschermen tegen Iraanse aanvallen, kan dat vragen oproepen bij andere bondgenoten.
Kan de VS Taiwan nog effectief verdedigen tegen China? Kan Europa rekenen op Amerikaanse militaire steun tegenover Rusland? Hoeveel Amerikaanse middelen zijn er eigenlijk beschikbaar voor meerdere crises tegelijk?
De geloofwaardigheid zit dus niet alleen in wat de VS doet, maar ook in wat tegenstanders denken dat de VS nog kan doen.
Strategische nederlaag?
Volgens VRT NWS-journalist Bert De Vroey ziet het er momenteel niet goed uit voor de Verenigde Staten. Iran heeft volgens hem ontdekt dat het met de controle over de Straat van Hormuz een belangrijk drukmiddel in handen heeft.
"Iran heeft gemerkt dat het sterker staat door daar een stoorzender te kunnen zijn. Dat heeft een economische impact op de wereld en op de VS: olieprijzen, gasprijzen, inflatie. Het geeft Iran een drukmiddel tegenover Trump."
Teheran probeert volgens De Vroey de Amerikanen onder druk te zetten om zich terug te trekken uit de regio. Maar dat is voor Trump niet eenvoudig. "Hij kan niet zomaar weg zolang de Straat van Hormuz niet opnieuw open is. Anders toont hij eigenlijk dat Iran die strategische doorgang kan controleren zonder daar een prijs voor te betalen."
De Amerikaanse president zit daarbij volgens De Vroey gevangen tussen verschillende belangen: Israël wil een harde aanpak, terwijl de Golfstaten en Saudi-Arabië vrezen voor de gevolgen van een verdere escalatie.
Trump zit in een impasse: hij wil weg uit Iran, maar kan voorlopig niet zeggen dat hij gewonnen heeft
Volgens Bert De Vroey dreigt er nog een lange oorlog met lage intensiteit
Toch lijkt een grote nieuwe aanval volgens De Vroey minder waarschijnlijk, maar een langdurig conflict blijft mogelijk. "Een massale aanval zal er waarschijnlijk niet meteen komen, maar tactische, gerichte aanvallen kunnen er wel nog zijn. Het kan uitdraaien op een conflict met lage intensiteit dat maanden of zelfs jaren blijft aanslepen."
Volgens De Vroey dreigt daardoor vooral een probleem voor de Amerikaanse geloofwaardigheid. "Trump zal moeilijk kunnen zeggen dat hij gewonnen heeft. Dat is de impasse waarin hij nu zit. Maar ook Iran zit niet comfortabel: het heeft een drukmiddel gevonden, maar een verdere escalatie houdt ook grote risico’s in. De vraag is hoever Iran te ver kan gaan."
