Niemand controleert in België of bedrijven zich houden aan de nieuwe Europese AI-regels. Vandaag gaat de volgende fase van de Europese AI Act in, maar een toezichthouder die moet nagaan of de regels worden nageleefd, is er -officieel- nog altijd niet. Op papier bestaat die wel. Het gaat om de toezichthouder voor de post- en telecomdiensten, maar eerst moet het parlement dat nog goedkeuren.
Strengere regels maar geen toezichthouder: hoe ver staat België met de Europese wetgeving rond AI die vandaag ingaat?
Samenvatting:
Vanaf vandaag moeten bedrijven verplicht melden wanneer ze een afbeeldingen gebruiken die met AI gemaakt zijn of wanneer bijvoorbeeld een bank AI zou inzetten om een leningsdossier te beoordelen.
MAAR: België heeft nog geen officiële toezichthouder die controleert of bedrijven zich aan de nieuwe Europese AI-regels houden. Als je een klacht hebt, kan je voorlopig alleen naar de rechtbank.
Veel mensen voelen hoe Artificiële Intelligentie thuis, op school en op het werk steeds meer opduikt. AI is zo in opmars dat regels niet konden uitblijven. Europa had al wetten voor privacy en online platformen. Nu is er ook de AI Act.
De AI Act is de nieuwe Europese wet voor artificiële intelligentie. Ze moet ervoor zorgen dat bedrijven en overheden AI veilig en eerlijk gebruiken en ontwikkelen en dat jij als burger weet wanneer je met AI te maken hebt. De wet is er sinds 2024, maar wordt in fases ingevoerd, de volgende fase start nu op 2 augustus. In dit interactief artikel vind je meer informatie over de AI Act.
Vanaf vandaag moeten bedrijven eerlijk zeggen wanneer ze AI gebruiken. 'Transparantieverplichting' heet dat in de AI Act. "Zet een immosite een AI-afbeelding online in plaats van een echte foto? Dan moet er vanaf nu bij staan dat die afbeelding met AI is gemaakt of bewerkt", zegt Christophe Balduck, data- en AI-expert die bedrijven adviseert over de nieuwe regels. "Als je met de klantendienst van een webwinkel chat, dan moet je weten of je met een chatbot praat of met een mens."
Op 2 december komt er in de AI Act nog een verbod bij op zogenoemde 'nudify'-apps en op AI die kindermisbruikmateriaal zou maken. Nudify-apps zijn tools die naaktbeelden maken van iemand, zonder dat die persoon daar toestemming voor gaf.
RTBF kondigde het nieuws over de nieuwe wet aan met AI-beeld van een breakdance nieuwsanker
Geen toezichthouder in België
Wie de regels niet respecteert, kan zich aan een boete verwachten. Maar daar knelt het schoentje voor ons land. "De regelgeving is noodzakelijk, maar in België is er momenteel nog geen officieel aangestelde toezichthouder", zegt Balduck.
De regelgeving is noodzakelijk, maar in België is er momenteel nog geen officieel aangestelde toezichthouder
Christoph Balduck, AI-expert
Elke EU-lidstaat moest uiterlijk op 2 augustus vorig jaar al een toezichthouder aanwijzen. Die toezichthouder moet nagaan of bedrijven en overheden zich aan de wet houden en kan optreden als dat niet zo is. Zoals bijvoorbeeld de Gegevensbeschermingsautoriteit de naleving van de privacywet controleert.
België haalde die deadline voor een toezichthouder dus niet, net als onder meer Nederland. Ook de beloofde helpdesk waar burgers een klacht kunnen indienen als ze vermoeden dat de regels niet worden nageleefd, is er nog niet. Tenminste, nog niet officieel.
En de winnaar is…
Er komt wel voorzichtig schot in de zaak, het Belgisch Instituut voor postdiensten en telecommunicatie (BIPT), nu al toezichthouder voor telecom en post, wordt de nieuwe AI-waakhond, bevestigt de Federale Overheidsdienst Economie die de uitrol van de AI Act mee moet begeleiden.
Maar officieel is dat nog niet: er moet eerst een wet door het parlement. Ook is nog niet duidelijk wie er toezicht houdt op AI in bijvoorbeeld onderwijs of arbeidsbemiddeling, want dat zijn geen federale maar regionale bevoegdheden. Daar wordt nu aan gewerkt, met een akkoord tussen de federale overheid en de regio's, maar dat is er nog niet. Het kan dus nog maanden duren voor er een echte toezichthouder en een helpdesk is.
Wil je nu als burger een klacht indienen? Dat kan voorlopig enkel via de rechtbank. "De interpretatie dat er momenteel sprake is van een juridisch vacuüm, is correct," bevestigt Etienne Mignolet van de FOD Economie.
"Vanaf 2 augustus kunnen deze rechten in de huidige stand van zaken enkel via de rechtbanken worden afgedwongen." Dat probleem speelt niet alleen in België, maar in de meeste EU-lidstaten, zegt Mignolet.
Volgens hem volgt Europa de situatie op via de 'AI Board', waar de lidstaten overleggen over de verdere aanpak. Dat orgaan kan trouwens alleen advies geven en aanbevelingen doen, geen boetes opleggen of landen dwingen actie te ondernemen.
Nog een paar maanden geduld
Ook de Europese Commissie zelf ziet het probleem. Vlak voor de nieuwe fase van de AI Act start, schrijft ze dat goede handhaving "ook afhangt van of de lidstaten hun nationale toezichthouders juist aanwijzen en genoeg middelen geven".
Concreet: voor AI-modellen zoals ChatGPT, en voor systemen op grote platformen zoals Google of Meta, handhaaft de Europese Commissie met haar "AI Office " zelf de regels. Zo kan het AI Office bijvoorbeeld eisen dat onafhankelijke experts al vóór de lancering van een nieuw taalmodel toegang krijgen, om het te testen op risico's. (De AI Office is van de Europese Commissie, de AI Board is dan weer het overlegplatform van de lidstaten.)
Maar voor de gewone AI die Belgische bedrijven gebruiken, zoals een chatbot op een webshop, moet de nationale toezichthouder ingrijpen. En die is er dus nog niet echt.
Wanneer het BIPT officieel van start kan, is nog niet zeker. De FOD Economie werkt momenteel aan een . Als dat wordt goedgekeurd, moet de federale regering het nog voorleggen aan het parlement waar de hele wetgevingsprocedure nog moet worden doorlopen. Het kan dus nog een aantal maanden duren tot we een officieel toezichtsorgaan en een helpdesk hebben.
Heb je intussen een klacht over de naleving van de AI Act?
De FOD Economie raadt aan om de AI Act Service Desk van de Europese Commissie te contacteren of om een klacht in te dienen bij de bevoegde rechtbanken.
