De aanhoudende droogte treft de landbouwsector dit jaar hard. Vooral gewassen als maïs en aardappelen kunnen er niet mee kampen. Toch gaat de consument er voorlopig niet zoveel van merken in de supermarkt. De prijzen op de versmarkt kunnen wél stijgen.
Samenvatting:
De aanhoudende droogte treft de Vlaamse landbouw hard: maïs verdort op sommige plaatsen volledig en bij vroege aardappelrassen zien onderzoekers al een opbrengstdaling van 20 procent.
Consumenten zullen de impact voorlopig weinig voelen in de supermarkt, maar op de versmarkt kunnen prijzen wel stijgen door de droogte die heel Europa treft.
Boeren proberen zich aan te passen door waterbassins aan te leggen en regenwater op te vangen, maar stoten daarbij vaak op een muur. Op veel plaatsen in Vlaanderen zijn de vergunningen moeilijk te krijgen.
In Vlaanderen is sinds 16 juli code oranje van kracht door de aanhoudende droogte. Het grondwaterpeil is sindsdien verder gedaald, zegt Veerle Van Woensel van de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) aan VRT NWS. Op meer dan 75 procent van de meetpunten staat het laag tot uiterst laag voor deze tijd van het jaar. Op 16 juli was dat nog ongeveer 70 procent.
In grote delen van Vlaanderen geldt daardoor intussen een onttrekkingsverbod op de onbevaarbare waterlopen, ongeacht waar het water voor dient. Dat verbod is er niet omdat de voorraad kraanwater in het gedrang komt, maar dient vooral om te vermijden dat de natuur en het visbestand droogvallen.
Ook de landbouw wordt erdoor getroffen. Boeren die geen eigen bufferbekken of grondwaterput hebben , kunnen hun velden niet langer beregenen.
De boer voelt het al
De aanhoudende droogte begint door te wegen, zegt Mark Wulfrancke, woordvoerder van het Algemeen Boerensyndicaat (ABS), aan VRT NWS. "De eerste hittegolf hebben we goed overleefd, met relatief weinig problemen. Maar nu de hitte blijft aanhouden, duiken er redelijk wat problemen op." Het is de combinatie van hoge temperaturen en lange duur die het verschil maakt.
Vooral gewassen als maïs en aardappelen hebben het moeilijk. “Maïs is op sommige plekken volledig aan het verdrogen. Ook de aardappelopbrengsten beloven slecht te zijn", zegt Wulfrancke.
Thijs Vanden Nest, onderzoeker bij het Instituut voor Landbouw-, Visserij- en Voedingsonderzoek (ILVO), bevestigt dat. Bij de vroegste aardappelrassen worden intussen grofrooiingen gedaan, proefoogsten die een eerste beeld geven van de kwaliteit en de opbrengst.
"Daar zien we gemakkelijk een daling van 20 procent", vertelt hij. “Een aardappel kan doorgaans wel om met een korte periode van droogte, maar als die periode lang wordt, ontstaan er problemen.”
Bij de Boerenbond klinkt het voorzichtiger. Van een acuut probleem is voorlopig nog geen sprake, vertelt woordvoerder Gerrit Budts. Het kan volgens hem nog goedkomen, op voorwaarde dat het de komende weken regent.
Irrigeren is niet de standaard
Dat maïs het slecht doet, is contra-intuïtief. Het gewas komt namelijk uit de subtropen en kan in principe goed tegen hitte en droogte. Enkel tijdens de bloei is maïs gevoeliger. "En daar zitten we nu net in", zegt Vanden Nest.
Bij droogte sluit de plant zich af om water te sparen en net in die periode levert dat sterielere pollen op. Het gevolg is een slechte bestuiving en daardoor maïskolven die zich onvoldoende vullen.
Dan zijn er nog de openluchtgroenten. Bloemkool heeft nu water nodig, prei vooral in het begin. Irrigeren is in België echter niet de standaard. Sommige telers hebben bufferbekkens om hun velden te beregenen, maar veel anderen hebben water noch materiaal en moeten wanneer ze planten hopen dat het op het juiste moment regent.
Dat maakt de aanvoer grillig, zegt Wulfrancke. "Telers proberen een heel jaar door aanbod te leveren, maar met dit weer is de groei niet optimaal. Je kunt continu wel ergens oogsten en producten leveren, maar je zit met pieken en dalen en ook de kwaliteit is moeilijker."
Het heeft geen zin om nu zaad aan de grond toe te vertrouwen waarvan je weet dat het toch niet opkomt.
Telers van andere gewassen pikken juist - letterlijk - een graantje mee. Wintergerst en wintertarwe hebben het bijvoorbeeld niet slecht gedaan. "Die zijn dankzij de vele zonnige dagen en de hoge temperaturen een maand vroeger geoogst dan normaal", zegt Vanden Nest.
Toch een kanttekening: door die vroege oogst kunnen boeren nu nog niet zaaien. "Het heeft geen zin om nu zaad aan de grond toe te vertrouwen waarvan je weet dat het toch niet opkomt", zegt Wulfrancke.
Ook wie onder glas teelt, heeft last van de droogte, maar daar valt de schade voorlopig mee. Bij veiling REO in Roeselare zijn er "geen wantoestanden", zegt een commercieel verantwoordelijke aan VRT NWS. Tomaat en komkommer zijn er op dit moment de topproducten en die groeien onder glas of plastic.
Bepaalde vruchten, zoals peren en aardbeien, kunnen door de droogte iets kleiner uitvallen, zegt Glenn Sebregts van groente- en fruitveiling BelOrta. "Maar dat blijft beperkt. Veel zon betekent wel veel smaak." Op vlak van kwaliteit ziet de veiling voorlopig weinig verschil met andere seizoenen.
Rund is kwetsbaar
Ten slotte is er dan de veeteelt. Varkens en pluimvee zitten in gesloten stallen met isolatie en mechanische ventilatie. Probleemloos is dat niet, maar veehouders kunnen het binnenklimaat toch min of meer regelen en met enkele ingrepen de hittestress beperken, zegt Vanden Nest.
Bij runderen is het een ander verhaal. "Vanaf dat het 25 graden wordt, ondervindt een rund hittestress", gaat Vanden Nest verder. Runderen zitten in open stalsystemen, waar de hitte makkelijk binnenkomt.
Daar komt bovenop dat een koe haar eigen warmte produceert. “Een herkauwer heeft als het ware een enorm reactievat in zich, de pensmaag. Door het verteren van voedsel ontstaat daarin een grote warmteontwikkeling en die moet de koe kwijtraken.” Bij de hoogproductieve koeien in Vlaanderen speelt dat nog wat sterker
Wulfrancke zegt dat dit zichtbaar is in de cijfers. De melkgift is na een zomerdip gerecupereerd, maar de groei van vleesvee is trager.
Waar blauwalgen zijn vastgesteld, komt er voor veetelers nog een beperking bovenop het onttrekkingsverbod. “Daar is het verboden om water te onttrekken voor het besproeien van consumptie- en voedergewassen en voor drinkwater voor vee”, zegt Van Woensel.
De winkelrekken gaan niet leeg zijn, er komt geen stormloop.
Voor de boeren is dit dus een lastige periode. Consumenten gaan de impact minder ondervinden. "De winkelrekken gaan niet leeg zijn, er komt geen stormloop", verzekert Christien Miroir, tuinbouwconsulent bij de Boerenbond. "Van bepaalde producten zal er wel minder zijn en op sommige momenten kunnen er tekorten zijn." Dat komt omdat de droogte heel Europa treft.
Ook aan de kassa ga je hier niet zoveel van merken. Telers werken voor een deel van het aanbod immers met langetermijncontracten met de grootwarenhuizen, zegt Wulfrancke. Op de versmarkt ga je daarentegen wél een verschil merken in de prijzen.
En de boer, hij ploegde voort
Intussen proberen de boeren zich aan te passen aan de nieuwe realiteit dat hittegolven frequenter worden. Dat doen ze onder meer door waterbassins aan te leggen, regenwater van serredaken op te vangen, grasland opnieuw in te zaaien en de bodem te bewerken zodat die de droogte beter verdraagt.
Er zijn wel grenzen. Boeren moeten fors investeren en wie een bassin wil aanleggen, heeft vaak moeite om een vergunning te krijgen. Bert De Keyser, groenteteler in Sint-Katelijne-Waver en bestuurslid van de Boerenbond, legde er 38 jaar geleden samen met zijn serre een aan van meer dan 3 miljoen liter. Veel collega's krijgen dat vandaag de dag niet gedaan. Bassins worden vaak niet vergund, zegt hij.
Nochtans kunnen zo’n bassins overtollig water opvangen in de winter. Zo kunnen ze er volgens De Keyser voor zorgen dat beken niet uit hun oevers treden wanneer er wél veel neerslag valt. Ook Wulfrancke zegt dat. “De landbouw heeft al veel geïnvesteerd in klimaatadaptatie, maar op veel plaatsen in Vlaanderen zijn de vergunningen moeilijk te krijgen. Daar botsen we tegenaan.”
