Nu we wachten op regen: zo maak je een droogtebestendige tuin die ook 's zomers groen blijft

Deze week kan er hier en daar een druppel regen vallen, maar het is nog minstens tot het einde van de maand wachten op enige neerslag van betekenis. Een gazon groen houden is bij zo'n weer zo goed als onmogelijk, zelfs als je elke avond bijsproeit. Dat is ook niet aangewezen, aangezien er momenteel code oranje geldt voor watertekort in heel Vlaanderen.

Het goede nieuws: als je je tuin doordacht inricht, heeft die niet eens extra water nodig. Zo doe je dat.

Heel wat Vlaamse voor- en achtertuinen bestaan uit gemillimeterd gazon. Maar dat kan niet veel water vasthouden, en droogt dus meteen uit zodra het warm en droog is.

"Zorg dat de wortels van het gras dieper gaan en dat ze aan meer water kunnen", raadt tuinman en presentator Bartel Van Riet aan. "Verwerk bijvoorbeeld kleikorrels in de bodem. Die kunnen tot 10 keer hun eigen volume aan water vasthouden."

"Je kan ook werken met organisch materiaal in en op je gazon. Met compost, snoei- of maaiafval maak je een spons die de stofwisseling verbetert." Ook schors kan dienen om te 'mulchen'. Het houdt de bodem niet alleen vochtiger, het houdt ook onkruid tegen.

"Tegenwoordig is het de tendens om het stuk gazon in de tuin eerder klein te houden", zegt Bruno Gobin van Viaverda, het Oost‑Vlaamse kenniscentrum voor sierteelt. "Maar een stukje speelgazon met kruiden en wilde bloemen kan natuurlijk altijd."

Hoe je dat stukje dan best onderhoudt? "Maai je gazon niet te vaak, dan zal het ook minder snel droogvallen. Wissel af tussen de stroken die je maait en sla eens een week of 2 over. Dat is ideaal."

Heb je een tuinpaadje met losse stenen en ben je het beu dat het gras daar bruin kleurt, probeer dan eens een bodembedekker. Dat is een duurzamere oplossing dan schors, blijft groen en zal ook onkruid tegenhouden.

Weten welke grond je in je tuin hebt, zal je veel hoofdbrekens en mislukte experimenten besparen. Sommige planten doen het nu eenmaal beter op zandgrond, die water doorlaat, en andere beter op klei of leem dat veel water vasthoudt.

"De juiste plant op de juiste plaats zal veel minder last hebben van de droogte en ook veel minder vaak ziek worden", weet Gobin. "Als je bij de aanleg ook nog wat organische stof in de bodem aanbrengt, zoals compost, hoef  je geen water meer bij te geven. Daar streven we naar. Een pas aangeplante boom heeft tijdens het eerste jaar extra water nodig, maar een goed aangelegde tuin eigenlijk niet."

Weet je zelf niet goed welk type bodem je hebt? Dan kan je bijvoorbeeld een analyse laten uitvoeren door de Bodemkundige Dienst van België .

Een bos begint zelden met een steile bomenrij naast een grasveld. "In de natuur zie je eerder een soort schans", schetst Van Riet.

"Een grasveld en kruiden gaan over naar struiken, heesters en ten slotte bomen. Hoe meer je je tuin inricht als zo'n bosrand, hoe beter die zal werken qua licht, lucht en water. Ook voor ons mensen is dat aangenamer. Een steile bomenrij oogt bedreigend."

Hoe je dat precies doet? "Kies zowel lage, vaste planten van zo'n halve meter hoog en andere van 1 meter. En plant daarna enkele struiken van 1,5 meter", raadt Gobin aan.

"Plant die dicht genoeg tegen elkaar aan en wees niet te zuinig. Dan zal je geen onkruid krijgen en blijft de bodem ook vochtiger, omdat die in de schaduw ligt." 

Ook altijd een goed idee: werk met wat er spontaan groeit in jouw tuin. Die wilde planten zijn vanzelf al het best aangepast aan de bodem, de lichtinval en de omgeving.

Maar natuurlijk werkt dat niet overal. In een stadstuintje zal de natuur minder gemakkelijk zijn werk kunnen doen dan naast een natuurgebied. Dan moet je al eens sneller zelf de handen uit de mouwen steken.

Welke soorten plant je dan best? Inheemse soorten gebruiken zal het gemakkelijkst gaan en is ook het best voor de biodiversiteit. Maar je kan heus wel hier en daar een exoot kiezen, vindt Gobin. "Ik vind het jammer dat er soms wat zwart-wit wordt geredeneerd. Soms wil je nu eenmaal wat specialere bloemen of planten naast je terras. Dan kan je nog altijd achteraan de tuin een stuk wild laten."

Exoten kunnen soms zelfs een goede oplossing zijn voor het veranderende klimaat. "Nu worden er bijvoorbeeld veel steeneiken uit Zuid-Europa gebruikt, omdat die beter tegen de warmte en de droogte kunnen."

"Sowieso zou ik ook zeggen: plant bomen", zegt Van Riet. "Die zorgen voor koeling, schaduw en leven in je tuin. Hoe meer je de cirkel van het leven soigneert, hoe meer je tuin zelf kan leven."

Welke boom je best kiest? "Dat hangt af van je tuin. In een stadstuin wil je geen grote eik, dat is logisch. Vraag je af: wil je een boom waar je onder kan zitten, mag die wat ruimte innemen, moet die bloemen of vruchten dragen?"

Heb je wat hulp nodig om een boom te kiezen, dan kan je bijvoorbeeld de Bomenwijzer van Ecopedia gebruiken. En ook veel professionele bomenkwekers hebben op hun website tools die je kunnen helpen.

Zelf is Van Riet "een enorme fan van de linde of, als het wat kleiner moet zijn, de hazelaar of krenteboom. En als het groter mag zijn: de olm. Die hebben het de laatste jaren wat moeilijker gehad door ziekte, en er zijn er veel preventief gekapt. Maar het is zo'n karaktervolle boom! Helemaal het tegenovergestelde van een Legoboompje, als je begrijpt wat ik bedoel (lacht)."

Heb je geen groene vingers, maar wel wat budget? Dan kan je ook altijd een tuinaannemer onder de arm nemen. "Er zijn er heel veel goeie die weten hoe ze een tuin klimaatbestendig kunnen aanleggen", zegt Gobin. Zoek naar Groengekleurd, het kwaliteitslabel van Viaverda.