Tonnen cocaïne en miljarden euro's: na 5 valse starts eindelijk uitspraak in megadrugsproces 'Costa'

Als je dezer dagen het woord 'costa' hoort, is een of ander strand in Zuid-Frankrijk of Spanje misschien het eerste waar je aan denkt. Niets van dat alles vandaag. In ons land is het ook de naam van een groot drugsdossier (een verwijzing naar Costa Rica, waar de eerste onderschepte lading vandaan kwam) én proces. En in dat proces valt vandaag, als alles goed gaat, het verdict. 

Zoals vaker bij dit soort grote drugsprocessen spreken we met 2 woorden, want het liep niet van een leien dakje. Allesbehalve zelfs. 

Het omvangrijke onderzoek startte in de herfst van 2019 met de vondst van 2.700 kilo cocaïne in een container met tropisch hout. Maar liefst 89 sportzakken met daarin 2.220 ingetapete blokken cocaïne worden onderschept. 

Al snel bleek het te gaan om een criminele organisatie met internationale vertakkingen, waarin zowel de onderwereld als de bovenwereld een rol had. In de maanden die volgden ontdekten de speurders dat 4 criminele bendes samenwerkten om drugs vanuit Zuid-Amerika naar Europa te verschepen. 

'Crime as a service', als het ware. Onder de noemer dat het zo méér winst oplevert met mínder inspanning en mínder risico. 

De eerste organisatie draait rond ex-rijkswachter Willy Van Mechelen en zijn zakenkompaan Tom Bastiaanse, bijgenaamd 'Escobar van Kasterlee'. Die laatste wordt gezien als een van de spilfiguren. Hij kent de haven als zijn broekzak: ooit werkte hij er zelf en hij heeft er nog veel connecties. 

De clan rond Lucio Aquino - ook geen onbekende voor het gerecht - zou regelmatig een beroep gedaan hebben op de kennis van Bastiaanse en co om drugscontainers te lokaliseren en uit de haven te krijgen. 

De derde organisatie was die van voormalig Bandidos-kopstuk Geert Frisson. Hij schakelde onder anderen zijn partner, stiefzoon en neef in. Die organisatie gebruikte hout als deklading voor haar drugstransporten.

Ook de hulp van Jos Leijdekkers, beter bekend als Bolle Jos, en zijn rechterhand Nathan Steveniers werd ingeroepen toen een uithaling door de organisatie van Bastiaanse mislukte. Bastiaanse vroeg Steveniers vervolgens om de betrokken container in de haven te stelen en leeg te maken. Die samenwerking verliep zo goed dat beide criminele organisaties besloten structureel samen te werken. 

De speurders kregen vervolgens onverwacht 2 meevallers, waardoor de structuur van de verschillende organisaties nog verder kon worden blootgelegd. De eerste was de coronapandemie. Door de verplichte sluiting van de horeca verliep de communicatie grotendeels via versleutelde telefoons en tijdens ontmoetingen in de auto van Willy Van Mechelen, die door de speurders kon worden afgeluisterd.

Daarnaast was er de kraak van EncroChat en Sky ECC, waardoor duizenden berichten tussen de kopstukken van de verschillende organisaties konden worden gelezen. 3 weken lang konden de speurders live meelezen voordat het Sky ECC-netwerk in maart 2021 werd ontmanteld. 

Tijdens de huiszoekingen werd maar liefst 1,3 (!) miljoen euro cash geld aangetroffen, naast goud, luxehorloges en dure auto's. 

Uiteindelijk besliste de raadkamer om bijna 60 beklaagden voor de rechtbank te brengen. 

Bijna 6 jaar na de start van het onderzoek ging het proces van start. Een eerste keer van velen, zo bleek later. 

De 2e dag strandde het proces al door een eerste wrakingsverzoek. Een van de advocaten had gevraagd om wat later te mogen pleiten, maar de rechtbank weigerde om de agenda om te gooien. Het resultaat? Een wrakingsverzoek en vele maanden vertraging. 

De rechters mochten uiteindelijk aanblijven, maar ook de 2e poging begin september 2025 startte met een valse noot. Nog voor de aanvang van de dag werden er 2 wrakingsverzoeken ingediend, en werd iedereen weer wandelen gestuurd tot 8 oktober.

Door een cassatieberoep werd die datum nog maar eens uitgesteld tot begin december. Een uitspraak in 2025 moesten we niet meer verwachten.

4e keer goede keer? Nee hoor, want ook op 2 december kwam er uitstel. Het feit dat het parket in de zomer van 2025 nieuwe verhoren had laten uitvoeren en daarop nieuwe feiten en stukken aanbracht, gaf voldoende reden om het drugsproces naar 2026 over te hevelen. 

Ook in het nieuwe jaar draaide de 5e poging uit op een sisser. Er werd beslist om de zaak tegen Lucio Aquino en zijn neef af te splitsen, omdat die nog in een gevangenis in Italië zaten, en door te gaan met de rest van de zaak. Dat stuitte dan weer op verzet van een andere advocaat, met een 3e wrakingsverzoek als gevolg.

Een 'nekschot' voor de rechtbank, klonk het. "De wetgeving rond wrakingsprocedures legt een bom onder het normaal functioneren van een rechtbank", zei de woordvoerder.

Ook de 6e keer startte niet zonder slag of stoot. Tom Bastiaanse en zijn advocaat Dimitri de Béco lieten aanvankelijk verstek gaan. "Het vertrouwen van mijn cliënt in de loyaliteit van het federaal parket, maar ook in het Belgisch gerecht in het algemeen, is volledig zoek", klonk het bij die laatste. De rest van het proces zou hij dus niet meer komen opdagen, al heeft meester de Béco uiteindelijk toch gepleit. En opnieuw werd het aandeel van een van de verdachten afgesplitst, omdat hij tegelijk in Nederland terechtstond. 

Toch kon het proces vanaf toen gewoon verdergaan. De 6e poging bleek dan toch de goede. 

Het parket was niet mals tijdens zijn vordering. Volgens hem zijn de beklaagden verantwoordelijk voor de invoer van minstens 25 ton cocaïne, goed voor een straatwaarde van grofweg 3,5 miljard euro. "Het gaat hier om ernstige feiten en de beklaagden toonden een gebrek aan normbesef. (...) Slachtoffers in dit dossier zijn voor het leven getekend. De beklaagden hebben bloed aan hun handen."

Zijn eis lag dan ook in dezelfde strenge lijn. Voor de kopstukken eist hij straffen tussen 15 en 20 jaar, maar ook de lagere rangen riskeren strenge straffen. Zo werd er 18 jaar cel gevraagd voor de uitbater van een Antwerpse horecazaak waar de kopstukken regelmatig afspraken om alles op poten te zetten. Hij hielp ook mee bij het ophalen van de drugs in de haven van Antwerpen.

Een boekhouder die zijn contacten in het bedrijfsleven gebruikte om nieuwe transportlijnen op te zetten, hangt 14 jaar cel boven het hoofd.

Voor 2 advocaten die informatie zouden doorgespeeld hebben aan de drugsbonzen wordt er respectievelijk 2 en 3 jaar cel gevraagd. 

Voor alle beklaagden samen vroeg het openbaar ministerie in totaal 451 jaar gevangenisstraf. Voor de bedrijven die betrokken waren bij het witwassen van drugsgelden werden bovendien boetes van samen 2,4 miljoen euro geëist.

Vraag is nu hoe hoog de straffen zullen worden. Tijdens hun pleidooien hebben de advocaten geprobeerd om het onderzoek, dat voor een groot deel mee gestoeld is op de kraak van de versleutelde telefoondiensten, onderuit te halen. 

Volgens hen waren de onderschepte berichten slechts gedeeltelijk leesbaar, waardoor mogelijk verkeerde conclusies werden getrokken. Ook zouden verschillende gebruikersaccounts of 'pins' ten onrechte aan bepaalde beklaagden zijn gekoppeld. Als de rechters die argumentatie volgen, kan dat uiteraard gevolgen hebben voor de straffen. 

En dan is het nog maar de vraag of dit het eindpunt is. 

We hebben uiteraard geen glazen bol, maar de kans lijkt klein. 

Eerst en vooral zullen de 3 afgesplitste dossiers - tegen Lucio Aquino, zijn neef en een 3e beklaagde - later nog voor de rechtbank komen. Wanneer is nog niet duidelijk.

Aquino zit sinds eind vorig jaar in een cel in Italië, waar hij gezocht werd in een groot maffia-onderzoek naar de 'ndrangheta, de tak van de maffia uit Calabrië, in het zuiden van Italië. En hij zou geen kleine garnaal geweest zijn. Volgens Italiaanse media was hij de vertrouwenspersoon van onder meer maffiabaas Rocco Morabito en regelde hij verschillende drugstransporten. Het is nu wachten tot de zaak van Aquino daar voorkomt. 

En daarnaast is er nog de mogelijkheid om in beroep te gaan in deze zaak. In dat geval zal het hele proces nog eens overgedaan worden voor het hof van beroep in Antwerpen.