Grote drugsprocessen veroorzaken piek aan wrakingsverzoeken: "Als het zo blijft duren, wordt een proces organiseren onmogelijk"

Het grote drugsproces 'Kriva Rochem' wordt al de hele week geplaagd door incidenten. Vandaag werden er zelfs advocaten door de politie uit de zaal gezet. Een van de advocaten zegt dat hij maandag een wrakingsverzoek tegen de rechtbank zal indienen. 

Een groot drugsproces organiseren lijkt steeds moeilijker te worden. Zo ligt ook het grote Costa-proces in Tongeren stil op dit moment. Voor de tweede keer al, door wrakingsverzoeken.

De cijfers bevestigen: er worden meer wrakingsverzoeken ingediend dan vroeger. Vooral in het rechtsgebied Antwerpen-Limburg. Daar werden eind jaren '90-begin jaren 2000 maar enkele wrakingsverzoeken per jaar ingediend. Sinds 2021 zit het aantal stevig in de lift, niet toevallig het jaar waar het dossier-Sky ECC losbarst.

Door de kraak van die versleutelde berichtendienst zijn veel drugsdossiers opgestart. Grote dossiers ook, met tientallen beklaagden. En veel beklaagden, dat betekent veel advocaten. En dan kan je er tegenwoordig bijna van uitgaan dat er wel een procedure-incident zal opduiken.

"De helft van de processen rond Sky ECC zit in ons rechtsgebied", verklaart rechtbankwoordvoerder Luc De Cleir de stijging van het aantal wrakingsverzoeken. In Antwerpen is Nordin El Hajjioui - een drugscrimineel die door Dubai werd uitgeleverd - alleen al goed voor 14 ingediende wrakingsverzoeken. Dat gebeurde via zijn advocaten, Louis De Groote en Hans Rieder, de advocaten die ook wraakten in het proces-Costa. 

Rieder staat bekend als procedurepleiter. In grote lijnen is de motivatie bij zijn wrakingsverzoeken vaak dezelfde: de rechters die zetelen zouden volgens hem niet op een correcte (of toch op zijn minst, niet-transparante) manier zijn aangeduid. In het 'Kriva Rochem'-proces maakte Rieder ook opmerkingen over de procedure: het zetelen van de Brugse rechters in Brussel, en de kwestie rond een cd-rom.

Nee, want ook in de zaak rond Schild & Vrienden (ook advocaat Rieder trouwens) bijvoorbeeld, of Sanda Dia werden er pogingen gedaan om te wraken. "Maar de piek aan wrakingsverzoeken is wel volledig aan drugsdossiers te wijten. Het is geëvolueerd van een uitzonderingsmechanisme naar iets wat courant wordt ingezet", aldus De Cleir.

De piek in de wrakingscijfers is minder te zien in de andere rechtsgebieden, omdat die in verhouding minder drugsprocessen te verwerken krijgen. Maar ook in die andere gebieden wordt er gewraakt. Het 'Kriva Rochem'-proces is bijvoorbeeld een proces voor de rechtbank van Brugge (die uit veiligheidsoverweging op de Justitia-site in Brussel zetelt). Maar ook in Brussel - waar heel wat fiscale dossiers zitten - wordt er gewraakt.

De fraudezaak rond textielgigant Beaulieu is een voorbeeld van een dossier dat jaren vertraging opliep door (onder meer) wrakingsprocedures. Het geeft aan dat niet enkel in drugsdossiers wordt gewraakt, en dat wraken van alle tijden is. Wraken gebeurt meer dan vroeger, maar het blijft (als je het vergelijkt met het aantal processen dat in rechtbanken wordt gevoerd) in absolute aantallen nog altijd uitzonderlijk. 

Nee. Als je een wrakingsverzoek indient, geef je als partij eigenlijk aan dat je niet meer gelooft in de onafhankelijkheid van de rechter die je zaak moet beoordelen. Als je een reden hebt om te geloven dat de rechter ook maar een schijn van partijdigheid zou kunnen hebben, dan is wraken een fundamenteel rechtsmiddel om je te verzekeren van een eerlijk proces.

Zo wraakte advocaat Walter Van Steenbrugge onlangs een rechter in een procedure tegen Herman Brusselmans naar aanleiding van een column die hij schreef. De rechter had in een eerder, soortgelijk proces Brusselmans vrijgesproken. De rechter trok zich na het wrakingsverzoek zelf terug. 

Elk dossier is inhoudelijk anders, en rechters organiseren hun processen soms ook anders. Advocaten hebben vaak uiteenlopende redenen om te wraken. Al doet de frequentie waarmee in grote drugsprocessen wordt gewraakt, vermoeden dat het wel deel zou kunnen zijn van een strategie om een proces te vertragen.

Een blik op de cijfers leert in ieder geval dat de indieners van een wrakingsverzoek zelden gelijk krijgen. De 14 wrakingsverzoeken die vorig jaar werden ingediend in Antwerpen werden door het hof van beroep ofwel ongegrond of onontvankelijk verklaard.

In die dossiers bleven de rechters dus gewoon aan. Als de advocaat daarop naar Cassatie trok, werden de wrakingsverzoeken ook daar allemaal verworpen. Ook van de 7 wrakingsverzoeken die dit jaar werden ingediend, is nog geen enkel gegrond verklaard. 

Maar het is niet omdat je uiteindelijk geen gelijk krijgt, dat het sowieso een strategie was. Je mag als advocaat twijfelen aan de partijdigheid van een rechter en elke beklaagde is vrij om zich te verdedigen zoals hij of zij dat wil.

Eerder dit jaar legde de rechtbank in de zaak-Optima Jeroen Piqueur wel een boete op, omdat hij de wrakingsprocedure misbruikt zou hebben "met geen andere bedoeling dan het verloop van de procedure stil te leggen". Zo een boete is uitzonderlijk. De advocaat van Jeroen Piqueur: opnieuw, Hans Rieder.

Dat de planning voor grote processen weer moet worden omgegooid. Bij een wrakingsverzoek wordt een proces meteen stilgelegd. De rechters krijgen eerst zelf tijd om te beslissen of ze aanblijven. Als ze blijven zitten, volgt daarna het hof van beroep, en mogelijk daarna Cassatie. Een eerste wraking in het gigantische proces-Costa (met meer dan 50 beklaagden) in maart zorgde er meteen voor dat het sowieso pas hervat kon worden in september. 

"Het heeft een impact op de kalender, want ook andere dossiers kunnen er vertraging door oplopen, en de rechtbanken zijn nu al onderbezet. Als het aanhoudende wraken zoals vandaag gebeurt, blijft duren... dan kan je eigenlijk geen processen meer op een normale en efficiente manier organiseren", zegt De Cleir. 

Ook op het niveau van de rechter zelf is er volgens De Cleir impact. "Als een advocaat aangeeft dat hij niet gelooft in de onpartijdigheid van een rechter, dan tast je die rechter ook aan in waar hij of zij voor staat", zegt De Cleir. 

Die discussie woedt al een tijdje. Onder voormalig Justitieminister Van Tigchelt werden de termijnen waarop beslist moet worden over een wraking al ingekort, zodat processen sneller een doorstart kunnen maken. De rechtbank kan na een wraking ook meteen een datum prikken wanneer het proces hervat wordt (nadat alle wrakingsprocedures zijn doorlopen). 

Sommigen pleiten ervoor dat een wrakingsverzoek enkel door meerdere advocaten kan worden ingediend, of dat de stafhouder van de balie het wrakingsverzoek mee moet ondertekenen (als eerste vorm van controle). Ook de piste van een 'wrakingskamer' zoals in Nederland - die zo snel mogelijk uitspraak doet over een wraking - kan ervoor zorgen dat processen minder vertraging oplopen.

Gevraagd naar een reactie op het stijgend aantal wrakingsverzoeken, laat Minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V) weten dat de wetsartikelen rond het wrakingsverzoek al meerdere keren werden gewijzigd de afgelopen jaren. En dat ze de procedures wil herbekijken.

"Het is steeds aan de rechtbank om onafhankelijk te oordelen over de verzoeken. Wat ik als minister van Justitie wel wil doen, is de procedures tegen het licht houden in functie van een betere organisatie", aldus Verlinden.

"Het is bijzonder frustrerend voor een rechtbank om een proces tot in de puntjes voor te bereiden, om dan op de dag zelf te vernemen dat het wordt uitgesteld", gaat ze verder.

"Dat is geen detail: magistraten hebben zich ingewerkt in het dossier, er is vaak uitgebreide beveiliging voorzien, er kunnen die dag geen andere zittingen meer plaatsvinden en het opnieuw moeten inplannen heeft sowieso impact op andere zaken. Dat moet efficiënter kunnen, maar uiteraard zonder aan de rechten van de betrokken partijen te raken.”

Welke maatregelen of aanpassingen Verlinden in gedachte heeft? Daar wil ze niet op vooruit lopen. Sowieso wordt doortastende maatregelen nemen moeilijk, omdat die in aanvaring zouden kunnen komen met het recht of de mogelijkheden om te kunnen wraken. En op dat fundamentele recht wil niemand echt beknibbelen.