Radicaliseringsexpert: "Online groepen geven bijna handleiding om aanslag te plegen"

Abdul Ballout (21), de dader van de aanslag op de Pride in Berlijn, was een bekende voor de politie. Hij was geradicaliseerd, wat zijn vader in het Duitse tijdschrift Der Spiegel "hersenspoeling" noemt. "Hij had geen vaste job en bracht veel tijd online door, op zijn telefoon of voor televisie", klinkt het.

Olivier Cauberghs doet onderzoek naar online extremisme en platformen die radicalisering aanwakkeren. "Dit klinkt absoluut herkenbaar", vertelt hij in De Ochtend op Radio 1. "In heel veel gevallen zitten jongeren die radicaliseren heel veel of lang op het internet, en dat buiten het zicht van de ouders of de veiligheidsdiensten." 

Online radicalisering start heel onschuldig, stelt hij. "Jongeren zijn aanwezig op online platformen, zoals Instagram, Facebook, TikTok of zelfs gamingplatformen als Roblox. Het is daar dat ze voor het eerst in contact komen met wat conservatieve content."

"Het gaat in het geval van het jihadisme bijvoorbeeld om heel eenvoudige berichten die uitleggen hoe je een betere moslim kan zijn", legt Cauberghs uit. "Al klinkt daar vaak een anti-westerse ondertoon door." 

Wanneer je als jongere dan positief op die berichten reageert, volgt een persoonlijk berichtje dat je toegang geeft tot gesloten groepen. Eerder onderzoek van VRT NWS toonde al aan dat je na enkele kliks in een extremistische groep kan belanden.

Daar krijg je zowel zeer simpele als zeer expliciete beelden te zien: "Het gaat van echt jihadistische propaganda tot beelden die tonen hoe je een mes kan gebruiken om iemand te doden." 

Ook uitleg over hoe je een auto kan gebruiken om een aanslag te plegen zoals die in Berlijn, is niet vreemd op zo'n platform volgens Cauberghs. "Je zou kunnen zeggen dat het bijna een hulplijn is om een aanslag te plegen. Ze proberen zoveel mogelijk mensen aan te zetten om tot actie over te gaan." 

Hij spreekt over een 'numbers game'. "Er zitten honderden, soms zelfs duizenden mensen in die groepen. Ze willen zoveel mogelijk mensen bereiken in de hoop dat er minstens een overgaat tot actie." 

Welke jongeren effectief overgaan tot actie, valt onmogelijk te voorspellen."Er is geen toverformule die berekent waarom de ene persoon radicaliseert en de andere niet."

Al geeft Cauberghs toe dat een algoritme snel kan dienen als echokamer: "Als je veel online bent, ga je je algoritme voeden met die specifieke content en kom je in een echokamer terecht. Ze worden dan enkel nog overspoeld met eenzijdige informatie." 

In het geval van het jihadisme is dat bijvoorbeeld anti-westerse propaganda of anti-LGBTQ+-propaganda. 

"Dat thema komt al jaren terug in die groepen. Die gemeenschap is voor jihadisten het summum van de decadente westerse maatschappij. Al in 2014 werd er in een magazine van terreurgroep IS uitgelegd hoe je auto's kan gebruiken voor aanslagen ten opzichte van deze groep."

Politie- en inlichtingendiensten doen hun best om die platformen te monitoren, weet Cauberghs. "Over het algemeen hebben we een goed zicht op die platformen, wat daar gebeurt en wie erin zit."

"Maar je kan onmogelijk iedereen in de gaten houden. We leven nog altijd in een democratische rechtsstaat, waarbij er eerst indicaties moeten zijn voordat we kunnen controleren."

"We bekijken wat er leeft en spelen daarop in, maar jammer genoeg glippen er ook mensen door de mazen van het net. Dat is bij elke andere vorm van criminaliteit ook zo", besluit Cauberghs.