Frankrijk en Spanje zijn niet alleen aangewezen op zichzelf om de enorme bosbranden op hun grondgebied te bestrijden. Ze kunnen ook rekenen op blusmaterieel en brandweerlui uit andere Europese lidstaten. De Europese Unie werkt ook aan een eigen vloot met blusvliegtuigen, maar dat zal wellicht niet volstaan om het stijgende aantal bosbranden het hoofd te bieden. Daarom zet de Europese Commissie sinds dit jaar meer in op preventie: "De beste brand is de brand die niet ontstaat."
Europese crisishulp voor bosbrandbestrijding botst op haar grenzen: "Alles brandt op hetzelfde moment"
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
7 blusvliegtuigen uit Kroatië, Portugal, Zweden en Turkije. Nog eens 2 die Frankrijk onder zijn hoede heeft. 2 reddingshelikopters uit Tsjechië en Slovakije. 1 team van 40 Roemeense brandweerlui en 9 voertuigen, van brandweertrucks tot jeeps.
Het is maar een greep van de Europese crisissteun die Frankrijk momenteel krijgt voor het bestrijden van de bosbranden die er woeden. De Franse president Emmanuel Macron noemde die gisteren nog "de zwaarste situatie sinds de Tweede Wereldoorlog". En in augustus komen er nog Slovaakse brandweerlui naar Bordeaux en Estse en Oostenrijkse naar Corsica.
Zo helpt de EU lidstaten waar de eigen middelen niet meer volstaan om de bosbranden de baas te kunnen. Dat Frankrijk daar een beroep op moet doen, is op zich al opmerkelijk, want het is op dat vlak een van de beter gewapende landen in Europa.
Het materieel en de brandweerlui zijn afgevaardigd onder de koepel van het RescEU-programma, dat vertakt is tot in 22 lidstaten. Ook niet EU-lidstaten zoals Turkije nemen eraan deel. De Europese Unie betaalt die landen voor het onderhoud en de werkingskosten van het materieel en het personeel.
Crisissysteem staat onder druk
Maar dit extreme bosbrandseizoen in Europa duwt het Europese bosbrandnetwerk tegen zijn grenzen aan. 2025 was al een triest recordjaar met 1 miljoen hectare aan verbrande oppervlakte in de EU, en dit jaar zou dat record alweer kunnen sneuvelen.
Alle 22 blusvliegtuigen en 5 helikopters die het RescEU-programma telt, worden momenteel ergens in Europa ingezet, zei Eurocommissaris voor Crisismanagement Hadja Lahbib zaterdag in de krant Le Monde. Er moet voortdurend geschoven worden met de middelen.
"Het systeem staat onder druk, maar functioneert", oordeelt Lahbib. Al geeft ze ook toe dat het "zeer moeilijk" wordt om te kiezen waar de middelen precies ingezet moeten worden "aangezien alles op hetzelfde moment aan het branden is."
Reden te meer voor de Europese Commissie om in te zetten op een eigen vloot. De Commissie heeft al haar handtekening gezet onder de aankoop van 12 Canadair-blusvliegtuigen, die vanaf begin 2028 opgeleverd moeten worden.
Bij het kabinet-Lahbib leeft de stille hoop dat het daar niet bij hoeft te blijven, en dat er na de volgende Europese begrotingsronde in 2028 ruimte zal zijn voor extra leases.
50 miljoen euro voor 1 blusvliegtuig
Toch kunnen we onze hoop niet blijven stellen op enkel en alleen meer blusvliegtuigen, waarschuwt bosbrandspecialist Jan Baetens (Universiteit Gent). "Frankrijk heeft zelf in het totaal al 36 blusvliegtuigen. En dan nog moest het een beroep doen op extra Europese Canadairs. Op een bepaald moment is niets meer voldoende."
"En zelfs al had Frankrijk 200 blusvliegtuigen ter beschikking, dan kan je die nog niet allemaal tegelijk naar Bordeaux sturen. Er zijn erg veel beperkingen. Die toestellen moeten bijvoorbeeld allemaal kunnen landen en tanken."
Daar komt nog bij dat zulke blusvliegtuigen grote investeringen zijn. De Europese Unie betaalde in 2024 600 miljoen euro voor de 12 nieuwe Canadairs, 50 miljoen euro per stuk dus.
"Het zou jammer zijn als je dan een vloot van, ik zeg maar, 100 toestellen zou hebben en die dan maar 1 keer om de 20 jaar nodig zou hebben", merkt Baetens op.
96 procent van de bosbranden begint bij de mens
Dat beseft de Europese Commissie ook. Die wil meer inzetten op preventie en bewustmaking. Een bosbrand die niet is begonnen, hoef je immers ook niet te lijf te gaan met dure machines en personeel.
Baetens vindt dat zeer logisch. Hij wijst erop dat de mens een belangrijke rol speelt bij het ontstaan van bosbranden.
"De klimaatverandering veroorzaakt de droge omstandigheden waarin een brand zich snel kan ontwikkelen, maar er moet ook nog altijd een vonk zijn. Qua natuurlijke omstandigheden kan dat bijvoorbeeld een vulkaanuitbarsting of een blikseminslag zijn, maar die zijn vrij beperkt in Europa. Een composthoop kan zo heet worden dat hij vanzelf ontbrandt. Maar dan ben je wel ongeveer rond wat die natuurlijke omstandigheden betreft."
"In alle andere gevallen (volgens de Europese Commissie 96 procent van alle natuurbranden, red.) is de oorzaak de mens: een klapband, een ongeval, een barbecue, een sigaret, een stukje glas, enzovoort. Je moet dus zo goed mogelijk aan bewustmaking doen. Zorg dat mensen daarop letten, en ook het noodnummer 112 bellen zodra ze ergens een rare rookpluim zien."
In maart heeft de Commissie daarom alvast een nieuwe strategie voor bosbrandmanagement gepubliceerd. Die moet alle lidstaten en betrokken domeinen mee het bad in trekken, ook bijvoorbeeld de landbouw en de bevolking.
"Maar de bal blijft in het kamp van de lidstaten liggen", benadrukt het kabinet-Lahbib. "Wij zijn er niet om in hun plaats aan landmanagement te doen. We willen hen enkel ondersteunen."
