Hoe schadelijk zijn bosbranden voor de gezondheid? "Dag na blootstelling kunnen al acute effecten optreden"

De natuurbranden in Europa hebben niet alleen een grote impact op het milieu, maar ook op de gezondheid van de mensen in de getroffen gebieden. Volgens Tim Nawrot, milieu-epidemioloog aan UHasselt en KU Leuven, is de rook van bosbranden even giftig als vervuilde lucht in een stedelijke omgeving, maar is die veel geconcentreerder. Dat maakt de blootstelling extra schadelijk. "Tijdens een bosbrand zien we piekblootstellingen die 5 tot 10 keer hoger liggen dan normaal."

Volgens Nawrot kunnen zelfs korte blootstellingen aan de rook al gezondheidsrisico's met zich meebrengen. "De dag na de blootstelling kunnen er al acute effecten optreden. Op dagen met bosbranden stijgt het risico op luchtwegaandoeningen met ongeveer 10 procent, terwijl het risico op hartfalen met 20 procent toeneemt."

Bovendien komen bij de verbranding stoffen vrij die zich aan fijnstofdeeltjes kunnen hechten. Sommige van die stoffen kunnen zich aan DNA binden en kankerverwekkende eigenschappen hebben. 

Wie rook van een brand inademt, krijgt in de eerste plaats vaak te maken met luchtwegklachten. "Vooral mensen met aandoeningen zoals astma kunnen last krijgen", zegt Nawrot. 

"De deeltjes zijn zo klein dat ze onmiddellijk in de bloedbaan terechtkomen en daar andere aandoeningen kunnen uitlokken en verergeren, zoals hart- en vaatziekten, maar ook migraine." Vooral voor kwetsbare groepen kan blootstelling aan bosbrandrook extra schadelijk zijn. "Daaronder vallen ouderen en mensen met onderliggende aandoeningen." 

"Maar de gezondheidseffecten beperken zich niet tot risicogroepen zoals mensen met bestaande longziekten." Ook gezonde personen kunnen dus klachten ontwikkelen na blootstelling aan de rook. 

Ook de mentale impact van natuurbranden mag niet worden onderschat, benadrukt Nawrot. "Mensen die plots hun woning moeten verlaten of regelmatig moeten evacueren, ervaren uiteraard veel stress." Die aanhoudende onzekerheid en angst kunnen bestaande mentale gezondheidsproblemen verergeren en het risico op psychische klachten vergroten.

Sommige mensen worden langdurig blootgesteld aan de rook van natuurbranden, zoals brandweerlieden. Daardoor lopen zij een verhoogd gezondheidsrisico. "Het gaat om een beroepsmatige blootstelling", zegt Nawrot. "Zelfs met de nodige beschermingsmiddelen blijft de grote hoeveelheid rook een belangrijk risico vormen."

Toch zijn de gevolgen niet altijd meteen het grootst voor deze groep. "Brandweerlieden zijn over het algemeen een gezonde populatie, waardoor zij vaak minder kwetsbaar zijn dan mensen met onderliggende aandoeningen."

Veel mensen in de getroffen regio's dragen een mondmasker om zich te beschermen tegen de rook. Dat is volgens Nawrot geen overbodige maatregel. "Een mondmasker kan de blootstelling aan rookdeeltjes beperken, maar alleen als het goed aansluit en er geen lucht langs de randen kan ontsnappen."

"De meeste stofdeeltjes zijn namelijk zo klein dat ze gemakkelijk door gewone mondmaskers heen kunnen dringen", zegt Nawrot. Daarom bieden FFP3-maskers, net als tijdens de coronacrisis, de beste bescherming tegen de schadelijke deeltjes in de rook. Die maskers filteren een groot deel van het fijnstof uit de ingeademde lucht, op voorwaarde dat ze correct worden gedragen.

Door de vele bosbranden in Europa is het volgens Nawrot verstandig om vakantieplannen naar zwaar getroffen gebieden te heroverwegen. "De beste optie is om je vakantieplannen af te stemmen op de getroffen regio's", zegt hij. Zo kan blootstelling aan de schadelijke rookdeeltjes zoveel mogelijk worden vermeden.