Straks beslissen de 125 landen die partij zijn bij het Internationaal Strafhof in Den Haag over het lot van hoofdaanklager Karim Khan. Vorige maand werd hij geschorst in het kader van een onderzoek naar seksueel wangedrag. Een onafhankelijk panel concludeerde dat er onvoldoende bewijs is, maar toch is de kans reëel dat hij niet kan aanblijven. Voormalig rechter Christine Van den Wyngaert is scherp: "Het Hof maakt zichzelf helemaal ongeloofwaardig."
"Internationaal Strafhof maakt zichzelf helemaal ongeloofwaardig": straks valt beslissing of Karim Khan hoofdaanklager kan blijven
Kathleen Heylen
Gepubliceerd:
Samenvatting:
De 125 lidstaten van het Internationaal Strafhof (ICC) stemmen vandaag over het lot van hoofdaanklager Karim Khan, die is geschorst wegens beschuldigingen van seksueel wangedrag.
Een onafhankelijk panel van 3 rechters, onder wie de Belg Paul Lemmens, bestudeerde een onderzoeksrapport van 5.000 pagina's en concludeerde unaniem dat er geen bewijs is.
Toch is de kans reëel dat Khan niet kan aanblijven omdat er grote externe en interne druk is.
Voormalig rechter Christine Van den Wyngaert bekijkt alles "met heel veel verdriet in het hart: het hof is zichzelf vanbinnen aan het opvreten".
Karim Khan, een Brits advocaat, is al sinds 2021 hoofdaanklager bij het . In die rol onderzoekt hij oorlogsmisdaden, genocide en misdaden tegen de menselijkheid en vervolgt hij ook verdachten.
Hij werd wereldwijd bekend omdat hij arrestatiebevelen uitvaardigde tegen onder anderen de Russische president Vladimir Poetin, de Israëlische premier Benjamin Netanyahu en verschillende Hamas-leiders.
Nu staat Khan zelf onder druk. In juni 2024 maakte een medewerkster melding van seksueel wangedrag. Het Strafhof liet een onderzoek uitvoeren door een intern toezichtsorgaan van de Verenigde Naties. Dat concludeerde dat er bewijs was van seksueel contact zonder toestemming.
In het onderzoek dook ook het verhaal van een 2e vrouw op die Khan beschuldigde. Khan zette tijdelijk een stap opzij als hoofdaanklager, al bleef hij alles ontkennen.
Het onderzoek van het intern toezichtsorgaan van de VN werd vervolgens gecontroleerd door een panel van 3 onafhankelijke rechters. Die stelden, in tegenstelling tot het onderzoek, dat er onvoldoende bewijs was.
Vorige maand werd Khan geschorst, in afwachting van een bijeenkomst waarin de 125 partijen bij het Internationaal Strafhof moeten beslissen of hij kan aanblijven. Die vergadering wordt vandaag gehouden.
Dit is wrang. In mijn ogen is het Internationaal Strafhof met een zelfmoordoperatie bezig
Christine Van den Wyngaert, tussen 2009 en 2018 rechter bij het Internationaal Strafhof
"Dit is wrang. In mijn ogen is het Internationaal Strafhof met een zelfmoordoperatie bezig." Dat zegt de Belgische juriste en expert in internationaal recht Christine Van den Wyngaert, die tussen 2009 en 2018 rechter bij het Internationaal Strafhof was.
Van den Wyngaert kent Khan van toen hij nog advocaat was. "Ik oordeel niet over de beschuldigingen, daar hebben rechters zich al over uitgesproken. Het gaat hier niet alleen over wat Karim Khan gedaan heeft, maar ook over de manier waarop het Strafhof hiermee is omgegaan."
"Het bureau van het Strafhof stelde een panel van 3 rechters aan die het onderzoek moesten beoordelen", legt Van den Wyngaert uit. "Die namen waren geheim, maar zijn nu gelekt. En het zijn niet de eerste de beste: een rechter van het Grondwettelijk Hof in Zuid-Afrika, een rechter uit Jamaica en Paul Lemmens, een rechter uit ons land."
Lemmens was van 2012 tot 2021 rechter bij het Europees Hof van de Rechten van de Mens in Straatsburg en was ook jarenlang lid van de Raad van State in ons land.
"Dit panel heeft het rapport van het onderzoek grondig doorgenomen. Een rapport van 5.000 pagina's waarin heel veel getuigenissen naast elkaar werden gelegd. De experten formuleerden een beslissing van 80 pagina's lang waarin ze unaniem zeggen dat er geen bewijzen voor seksueel wangedrag zijn."
"Proces van het Strafhof zelf"
Straks beslissen de 125 partijen bij het Internationaal Strafhof of Khan kan aanblijven. "Dit is een politiek orgaan dat is samengesteld uit ambassadeurs. De grote vraag is of zij kunnen beslissen dat ze zomaar een beslissing van een panel waar ze zélf om hebben gevraagd, naast zich neer kunnen leggen", zegt Van den Wyngaert.
En die kans is reëel, om meerdere redenen. Zo deden de vrouwen die Khan hebben beschuldigd, vorige week voor het eerst publiekelijk hun verhaal bij CNN. "Ik heb de getuigenissen gezien. Dat was heel emotioneel. Ik voel heel veel medeleven voor die vrouw. Die heeft verschrikkelijke dingen meegemaakt."
Die vrouwen zijn duidelijk gekwetst. Alleen, zo werkt de rechtsstaat niet, trial by television
Christine Van den Wyngaert, voormalig rechter bij het Internationaal Strafhof
Van den Wyngaert beklemtoont meermaals dat ze geen afbreuk wil doen aan de verhalen en de gevoelens van de vrouwen en ook geen uitspraken wil doen over de schuld van Khan. "Ze zijn duidelijk gekwetst. Alleen, zo werkt de rechtsstaat niet, trial by television."
"Het panel heeft alle informatie uit het dossier grondig bestudeerd en is tot de conclusie gekomen dat er geen bewijs was. Kan je die juridische beslissing zomaar naast je neerleggen? In die zin is dit ook het proces van het Strafhof zelf."
Onder grote druk
Van den Wyngaert wijst er ook op dat het Internationaal Strafhof onder grote externe druk staat, vooral door de Verenigde Staten. De VS is geen lid van het Strafhof en verzet er zich al jaren tegen.
In februari 2025 tekende president Donald Trump een besluit waarmee sancties tegen functionarissen van het Strafhof mogelijk werden. Het arrestatiebevel tegen Netanyahu werd daarin expliciet vermeld. Karim Khan was de eerste die werd gesanctioneerd.
"Vorige week had je dan minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio die zegt dat de VS het Strafhof steen voor steen wil afbreken", zegt Van den Wyngaert. Volgens Rubio is het Strafhof een bedreiging voor de Amerikaanse soevereiniteit en denkt de VS aan extra sancties.
"Josep Borrell, de voormalige vertegenwoordiger van het buitenlandse beleid van de Europese Unie, sprak vorige week nog van uitdrukkelijke sabotage van de VS en Israël. Borrell vindt dat de sancties tegen het Strafhof deel uitmaken van pogingen om internationale instellingen te ontmantelen. Trump wil met zijn eigen 'Vredesraad' ook de VN ondermijnen"."
"Ik weet niet of het te ver gaat om sabotage te veronderstellen", benadrukt Van den Wyngaert. "Maar als je alles aan elkaar koppelt..."
Wat is het Internationaal Strafhof?
Het Internationaal Strafhof of het ICC (International Criminal Court) behandelt de zwaarste misdrijven, zoals genocide (het opzettelijk uitroeien van een bevolkingsgroep), oorlogsmisdaden (ernstige schendingen van de regels van oorlog), misdaden tegen de menselijkheid (grootschalige aanvallen op burgers, zoals moord of slavernij) en agressie (een land valt een ander land onrechtmatig aan).
Het Strafhof is geen onderdeel van de Verenigde Naties, al werken beide instellingen wel nauw samen. Het Strafhof berecht personen, geen landen. Denk aan presidenten, militaire leiders of rebellenleiders, maar ook andere personen die verantwoordelijk worden geacht voor ernstige internationale misdrijven.
Landen moeten eerst zelf proberen om misdaden te onderzoeken en te berechten. Het Strafhof grijpt pas in als een land dat niet kan of dat niet wil, of als de rechtspraak er niet onafhankelijk verloopt.
Het Strafhof heeft zijn zetel in Den Haag, in Nederland. Landen kunnen zelf beslissen of ze partij worden door het oprichtingsverdrag van het Strafhof te ondertekenen. Ze erkennen dan de rechtsmacht van de rechtbank. 125 landen zijn partij bij het Strafhof.
Naast de externe druk is er ook veel interne druk binnen het Strafhof zelf, zegt Van den Wyngaert. "Voor mij is het Strafhof een beetje met een zelfmoordoperatie bezig, men is hier hopeloos over verdeeld", klinkt het.
"Bovendien heeft het bureau van het Strafhof onlangs de regels veranderd. Normaal gebeurt een stemming zoals die van vandaag in 2 fases. In de eerste fase moet er beslist worden of er wangedrag is geweest, met een tweederdemeerderheid. In een tweede fase, als er wangedrag vastgesteld zou zijn, moest er met gewone meerderheid worden beslist of hij al dan niet afgezet wordt".
"Het bureau heeft nu die eerste fase geschrapt. Er is nog maar 1 stemming, met een gewone meerderheid, waardoor het veel makkelijker is om Karim Khan af te zetten".
Van den Wyngaert ziet de situatie "met heel veel verdriet in het hart" aan. "Ik zie dat het Strafhof zichzelf vanbinnen helemaal aan het opvreten is. Het is heel, heel erg wat hier nu gebeurt."
"Het maakt zichzelf helemaal ongeloofwaardig", gaat ze verder. "Wie kan nog geloof hechten aan een Strafhof dat zijn eigen regels niet respecteert, en dat een panel van rechters aanstelt om een oordeel te vellen, en dat dit oordeel dan naast zich neer zou leggen?"
Met heel veel verdriet in het hart: het Strafhof is zichzelf vanbinnen helemaal aan het opvreten
Christine Van den Wyngaert, voormalig rechter bij het Internationaal Strafhof
"Het Strafhof heeft zichzelf in een hoek gemanoeuvreerd. Ze kunnen er niet meer uit. Het is heel erg voor een hof dat de internationale rechtsorde wil verdedigen, nog niet eens een disciplinaire procedure tegen zijn eigen hoofdaanklager goed kan afronden. Waar is men dan mee bezig?"
Stemming over Karim Khan: "Het hof is zich van binnenin helemaal aan het opvreten"
