Geheime deal met regionale luchthavens ligt op straat na uitschuiver kabinet De Ridder

Vorige week bereikte de Vlaamse regering een akkoord over de subsidies voor de regionale luchthavens, een 'hoofdpijndossier' waarin N-VA vooral tegenover coalitiepartner Vooruit stond. De vraag was vooral of je nog veel subsidies moet geven aan luchthavens die zonder dat geld al jaren verlieslatend zijn.

Uiteindelijk kwam er een deal uit de bus, waaruit zou moeten blijken dat voor de periode 2025-2029 nog 96 miljoen euro subsidies gegeven worden, tegenover 131 miljoen euro in de periode 2020-2024. Een daling dus. Over die cijfers bestaat trouwens nog altijd veel discussie: bij gebrek aan duidelijke tabellen stelt de Vlaamse oppositie zich veel vragen bij de voorgespiegelde bedragen.

Het Vlaams Parlement kreeg begin deze week traditioneel een hoop documenten doorgestuurd die de basis vormden van die beslissing. Op basis daarvan kon dan gisteren in de commissie Financiën een debat gevoerd worden.

Alleen: bij die documenten zat ook - per ongeluk, zo blijkt nu - de strikt geheime dading die de Vlaamse overheid afsloot met Egis, de Franse uitbater van de luchthavens van Antwerpen-Deurne en van Oostende-Brugge. Het gaat over een deal die wederzijdse claims van de Vlaamse overheid en de luchthavenuitbater wegwerkt.

In het parlement ontstond gisteren inderdaad een ietwat komische situatie. De dading was op zich geen geheim. Maar Vlaams minister van Mobiliteit Annick De Ridder (N-VA) benadrukte er dat parlementsleden enkel onder strikte voorwaarden de overeenkomst konden komen inkijken in het Vlaams Parlement. 

Waarop Bogdan Vanden Berghe van Groen doodleuk repliceerde: "Wij hebben die dading allemaal al gekregen. Die zat gewoon bij de documenten. Ik denk dus dat we die niet meer ter inzage hoeven te krijgen." De verbaasde blik van De Ridder in de richting van haar kabinetsmedewerkers sprak boekdelen.

De minister geeft de lapsus nu ook toe in een korte, schriftelijke reactie: "Door een foutieve koppeling tussen de nota en de bijlagen zijn de documenten tijdelijk raadpleegbaar geweest voor parlementsleden en regeringsleden in een gesloten omgeving. Deze onbedoelde toegankelijkheid is inmiddels verholpen."

"De parlementsleden zullen inzage krijgen via het voorzitterschap op de gebruikelijk te hanteren wijze voor vertrouwelijke documenten. De vertrouwelijkheid van de documenten blijft integraal van toepassing, en dient door de parlementsleden gerespecteerd te worden."

Minister De Ridder benadrukt dan wel de vertrouwelijkheid van de dading, maar daarvoor is het intussen te laat. De inhoud ervan ligt nu natuurlijk op de straatstenen. In essentie eiste de luchthavenuitbater al jaren achterstallige subsidies, een bedrag dat met alle nodige interesten opliep tot 12,1 miljoen euro.

Daarbovenop vond de uitbater dat de Vlaamse overheid andere kosten moest dragen, zoals die van bodemonderzoeken naar PFAS-verontreiniging, heffingen van de Vlaamse Milieumaatschappij over verontreinigd regenwater en kosten rond de omgevingsvergunningsaanvraag. De totale claim liep zo op tot 14,8 miljoen euro.

De Vlaamse overheid had zelf een vordering openstaan van een dikke 12 miljoen euro voor de personeelsleden die ze ter beschikking gesteld had van de luchthavens. 

Beide partijen schelden die claims, volgens de (intussen niet meer zo) geheime deal, kwijt. Er worden ook afspraken gemaakt over niet-betaalde en toekomstige facturen en over wie welke kosten draagt voor bodemverontreiniging. 

Ook opvallend: beide partijen hebben afgesproken een subsidieovereenkomst te sluiten die loopt van januari 2026 tot oktober 2039. Dat betekent dat ook volgende regeringen aan die deal gebonden zijn.

Vlaams Parlementslid Bogdan Vanden Berghe van Groen, die het dossier al lang opvolgt, heeft veel vragen bij de deal over de achterstallige subsidies, zo zegt hij in De Ochtend op Radio 1. "De minister heeft altijd gezegd: 'Ik ga die niet uitbetalen, want dat mag niet van Europa, want dat is mogelijk ongeoorloofde staatssteun.' Ze mocht dat ook niet volgens de lopende subsidieovereenkomst, want daarmee zouden de maxima overschreden worden. Nu is dat dus wel gebeurd."

"De luchthavens hadden een heleboel claims, waarover nog geen uitspraak was. Daartegenover had de Vlaamse overheid heel wat harde middelen gesteld. Dus de luchthavens doen een zeer goede deal. Ik kan mij niet voorstellen dat de Inspectie Financiën hiermee akkoord gaat. Dus ik zou daar graag het advies van krijgen."

In het parlement gisteren kreeg de minister ook van de andere partijen de wind van voren over het subsidieakkoord. "Ik begrijp niet waarom wij met belastinggeld moeten meebetalen als miljonairs met hun privéjet op vakantie willen", klonk het bij Jos D'Haese van PVDA.

Egbert Lachaert van Anders was al even vernietigend: "Ik ben geen lid van een linkse partij, maar wil wel dat belastinggeld degelijk wordt gebruikt. Dat is mijn enige bekommernis. Belastinggeld investeren in een operatie die geen businessplan heeft, die niets levensvatbaars kan voorleggen, is geld in het water gooien."

Ook Tom Lamont van Vlaams Belang zat op die lijn. "We geven er miljoenen euro's aan en Vlaanderen heeft geen strategische visie over waar we naartoe gaan met die luchthavens. Dat is toch te absurd voor woorden?"

En ook onafhankelijke Maurits Vande Reyde reageerde vlijmscherp. "Kunt u eens aan 6 miljoen Vlamingen zeggen waarom u het rechtvaardig vindt dat hun belastinggeld, hun verhoogde zorgpremie, hun wegenvignet of de 55 procent die ze op hun erfenisbelasting moeten betalen naar die regionale luchthavens gaat. Luchthavens waar geen mens iets aan heeft en die zonder de tussenkomst van de overheid waarschijnlijk niet zouden bestaan?" 

Opmerkelijk was ook de ergernis bij regeringspartij CD&V. Vlaams Parlementslid Mien Van Olmen sloot zich aan bij de kritiek van de oppositie over het gebrek aan transparantie. "Ik begrijp echt niet dat wij als parlementsleden de alomvattende, overkoepelende nota over het dossier niet kunnen inkijken." Daardoor wordt volgens haar "de controlefunctie van het parlement gefnuikt".

Over de dading kon ze inhoudelijk niet veel kwijt. Maar ze legde uit dat er al sinds 2019 juridische geschillen waren tussen de luchthavenuitbater en de Vlaamse overheid. "Belangrijk was dat er in 2024 een vonnis was (over een deel van de subsidies, red.). Dat heeft Vlaanderen in het ongelijk gesteld."

"Het risico op verdere procedures en escalatie daarvan was zeer reëel. De conclusie was daarom dat het beter was om tot een dading te komen om langdurige juridische procedures en de bijkomende advocatenkosten te vermijden."

Met die dading worden de historische geschillen afgesloten, argumenteert ze nog. "Meteen zijn we dan ook overgegaan tot het sluiten van nieuwe subsidieovereenkomsten, waarin de steun beperkter is en ook strikter is afgebakend. Door daar duidelijkheid in te geven zullen we naar onze mening eventuele nieuwe geschillen kunnen vermijden." 

Op de kritiek van de oppositie antwoordde ze dat de regionale luchthavens "een cruciale rol in onze economie" vervullen, onder meer in de buurt van de haven Antwerpen, voor de zakenluchtvaart, opleidingsvluchten en gerichte commerciële verbindingen. 

"We geven geen blanco cheque", zei ze, "en dat is een groot verschil met het verleden. Er komt dus geen sluiting van regionale luchthavens, maar wel, conform het regeerakkoord, een verdere verzelfstandiging: op eigen benen leren staan en minder afhankelijk zijn van overheidssteun."