Na de Straat van Hormuz dreigt nu ook Bab el-Mandeb, de strategische zeestraat tussen de Indische Oceaan en de Rode Zee, getroffen te worden door een blokkade. De Houthi-rebellen uit Jemen zeggen de doorgang voor Saudische schepen te zullen blokkeren. Verschillende rederijen nemen uit voorzorg al een andere route. Voor Belgische reders lijkt de impact voorlopig beperkt.
Grote gevolgen voor wereldeconomie? Na Hormuz komt ook zeestraat Bab el-Mandeb onder druk
Uma Claessens
Gepubliceerd:
De aankondiging betekent een nieuwe escalatie in het conflict tussen de Houthi-rebellen en Saudi-Arabië, nadat de spanningen de voorbije week opnieuw waren opgelopen.
Toen bombardeerde de door Saudi-Arabië gesteunde Jemenitische regering de luchthaven van de Jemenitische hoofdstad Sanaa om te voorkomen dat een vliegtuig met een Houthi-delegatie er zou landen. Die delegatie was op de terugweg van de begrafenis van de Iraanse opperste leider Ali Khamenei in Teheran.
"Elke dwaze actie tegen ons land zal worden beantwoord": in een videoboodschap maakte Yahya Saree, de militaire woordvoerder van de Houthi-rebellen, duidelijk dat het hen menens is met de blokkade van schepen van en naar Saudi-Arabië.
De Houthi's beschuldigen Saudi-Arabië van de aanval en noemen die een schending van het 4 jaar oude in het conflict tussen beide. Als vergelding voerden de rebellen vervolgens een reeks raketaanvallen uit op een luchthaven in het zuidwesten van Saudi-Arabië.
Nu hebben de Houthi's een maritieme blokkade aangekondigd voor alle schepen die een Saudische lading vervoeren en via Bab el-Mandeb willen varen. Dat is de zeestraat tussen Jemen en de Hoorn van Afrika die de Rode Zee met de Indische Oceaan verbindt.
De 32 kilometer brede zeestraat is een van de belangrijkste maritieme knooppunten ter wereld. Een aanzienlijk deel van de Europese import en export passeert via deze route, waaronder tankers met olie en gas, maar ook containers met onder meer elektrische auto's uit China en textiel uit India.
Hoewel Bab el-Mandeb minder cruciaal is dan de , kan een blokkade grote gevolgen hebben voor de wereldhandel. Hoe kwetsbaar de scheepvaart in de regio is, bleek ook in maart 2021, toen een containerschip dagenlang het Suezkanaal blokkeerde, de verbinding tussen de Rode Zee en de Middellandse Zee.
Het is bovendien niet de eerste keer dat de Houthi's het scheepvaartverkeer in Bab el-Mandeb proberen te ontregelen. Na de start van de oorlog in Gaza in oktober 2023 vielen ze tientallen vrachtschepen en tankers in de Rode Zee aan, waardoor het vrachtverkeer via die route maandenlang zwaar werd verstoord.
Sinds het uitbreken van de oorlog tussen de VS en Iran bleef het in Bab el-Mandeb opvallend rustig en vielen de Houthi's er geen schepen aan. Ondanks hun nauwe banden met Iran beperkten de rebellen zich tot nu toe tot steunbetuigingen. Met de aangekondigde blokkade dreigt daar nu verandering in te komen.
De economische gevolgen kunnen deze keer groter zijn dan bij eerdere Houthi-aanvallen op de scheepvaart, omdat de dreigende verstoring van de zeestraat samenvalt met de problemen rond de Straat van Hormuz. Bovendien staan de olieprijzen nu ook op het hoogste niveau sinds mei, en ook de gasprijzen lopen opnieuw op.
Schepen wijzigen koers
Hoewel de aangekondigde blokkade volgens de Houthi's alleen geldt voor schepen met een Saudische lading, kan de maatregel toch grote gevolgen hebben voor de wereldeconomie. Veel willen geen risico nemen en besluiten Bab el-Mandeb nu al te vermijden.
Zo meldt de Nederlandse publieke omroep NOS dat een olietanker van een Nederlandse rederij zijn koers heeft gewijzigd en is omgekeerd in de Rode Zee, ten noorden van de zeestraat. De rederij zegt dat de veiligheid van de bemanning bij een verdere doorvaart niet kan worden gegarandeerd.
Ook minstens 8 andere olie- en vrachtschepen hebben intussen hun koers aangepast om de zeestraat voorlopig te mijden.
Omweg 10 tot 15 dagen langer
Schepen die Bab el-Mandeb omzeilen, moeten een veel langere route nemen rond Afrika via Kaap de Goede Hoop. Die omweg duurt 10 tot 15 dagen langer, waardoor transportkosten aanzienlijk oplopen. Dat kan uiteindelijk leiden tot vertragingen, hogere prijzen en tijdelijke schaarste.
"Voor de Belgische scheepvaart zal de impact van een mogelijke sluiting van Bab el-Mandeb waarschijnlijk beperkt blijven", zegt Loïc Van Staey, gedelegeerd bestuurder van de Koninklijke Belgische Redersvereniging (KBRV).
Tijdens de eerdere aanvallen van de Houthi-rebellen op schepen in de Rode Zee adviseerde de Belgische overheid om Bab el-Mandeb te vermijden. "Sindsdien is dat advies wat bijgesteld en mag er onder zeer strikte veiligheidsvoorwaarden opnieuw door de zeestraat worden gevaren", zegt Van Staey.
Toch hebben Belgische reders ervoor gekozen dat niet te doen om geen enkel risico te nemen. "We houden eigenlijk al langer rekening met een de facto sluiting van Bab el-Mandeb", legt Van Staey uit.
Enkel in uiterste noodzaak, bijvoorbeeld wanneer schepen niet over voldoende capaciteit beschikken om rond Kaap de Goede Hoop te varen, wordt de route door de zeestraat nog gebruikt
Loïc Van Staey, gedelegeerd bestuurt KBRV
"Enkel in uiterste noodzaak, bijvoorbeeld wanneer schepen niet over voldoende capaciteit beschikken om rond Kaap de Goede Hoop te varen, wordt de route door de zeestraat nog gebruikt", aldus Van Staey.
In die gevallen gebeurt dat volgens hem in konvooi en onder begeleiding van een fregat van de Europese missie Atalanta. Die operatie van verschillende Europese landen zet marineschepen in om de veiligheid van de scheepvaart in de regio te ondersteunen.
Van Staey benadrukt wel dat het "problematisch" is dat opnieuw een belangrijke zeevaartroute onder druk komt te staan door gewapende groepen. "Er zijn andere landen en reders die veel vaker door de Bab el-Mandeb varen, omdat hun vaarroutes korter zijn."
Dat geldt bijvoorbeeld voor schepen die tussen de en Griekenland of Cyprus varen. "Voor hen is een omweg rond Afrika en via de Atlantische Oceaan een veel grotere impact, met hogere transportkosten tot gevolg."
Belgische reders worden volgens Van Staey minder hard getroffen, omdat hun vaarroutes minder vaak afhankelijk zijn van het Suezkanaal.
Ook voor Saudi-Arabië zou een mogelijke sluiting van Bab el-Mandeb grote gevolgen hebben. De zeestraat is een van de weinige alternatieven voor het koninkrijk nu het scheepvaartverkeer door de Straat van Hormuz beperkt is. Daarom heeft Saudi-Arabië een deel van zijn olie-export de voorbije maanden verschoven naar havens aan de Rode Zee.
Een blokkade van Bab el-Mandeb zou die alternatieve exportroute opnieuw beperken en de Saudische oliehandel met Azië zwaar kunnen treffen. Dat kan het risico op een verdere escalatie van het conflict met de Houthi-rebellen vergroten.
Het Saudische ministerie van Buitenlandse Zaken heeft intussen aangekondigd dat het land "alle nodige maatregelen in overeenstemming met het internationaal recht" zal nemen om zijn schepen te beschermen.
Koen De Leus, hoofdeconoom BNP Paribas Fortis, over de mogelijke economische en financiële gevolgen van een nieuwe blokkade: "We moeten op onze hoede zijn"
