Bioscopen halen klassieke filmprojectoren boven voor 'The Odyssey': wat maakt pellicule zo speciaal?

Licht uit, spot aan, spoel loopt. Voor het eerst sinds lange tijd wordt er voor 'The Odyssey', de nieuwe film van regisseur Christopher Nolan, niet gewoon op de play-knop geduwd om de digitale projectie te starten. 

Verschillende stadscinema's in Vlaanderen kiezen ervoor de film te vertonen op pellicule. Terug naar vroeger dus, met filmspoelen, oude filmprojectoren en een projectionist aan de lichtknoppen. 

Cinema ZED in Leuven is een van de zalen waar je als filmliefhebber terechtkan voor zo'n analoge vertoning. "We hadden de kennis en het materiaal in huis, het moest gewoon opgefrist worden", legt coördinator Caro Raedts uit. 

Al was dat niet zo evident. "Onze filmprojector was verouderd en er zijn maar weinig vakmensen in België die weten hoe ze dat terug moeten opfrissen. Het heeft ook even geduurd voordat we alle wisselstukken gevonden hadden, want die worden steeds schaarser."

Stap voor stap, zo is het hen uiteindelijk gelukt om hun filmprojector terug operationeel te krijgen, legt Raedts uit. "De laatste stap was ons volledige team alle kennis bijbrengen om analoog te kunnen vertonen." 

Want die zijn het gewoon om digitaal te projecteren. "Analoog projecteren vergt een heel andere kennis en je hebt tijd nodig om die kennis op te doen", vertelt Raedts. "We hebben veel proefprojecties gehouden met films uit ons archief."

Dat bij analoge projectie veel komt kijken, weten ze bij Cinema Lumière in Antwerpen al langer. Daar worden sinds 'Oppenheimer' in 2023 opnieuw regelmatig films op 35 millimeter vertoond.

Die 35 millimeter slaat op de breedte van de filmstrook, die sinds het eind van de 19e eeuw ook het standaardformaat voor fototoestellen en films is. 

"Normaal krijg je films op een digitaal bestand, waar een sleutel bij zit om dat bestand te ontgrendelen", vertelt Alexander Vandeputte, een van de oprichters van Cinema Lumière. 

Voor een analoge vertoning werk je helemaal anders, legt hij uit. "De fysieke kopie van de film komt toe in de cinema op verschillende rollen. In het geval van 'The Odyssey' waren dat 9 rollen van 20 minuten. We hebben die dan aan elkaar gemonteerd en die montage volledig nagekeken."  

Dat neemt al heel wat tijd in beslag, en dan moet de proefprojectie, die in het geval van 'The Odyssey' maar liefst 173 minuten duurt, nog volgen. 

"Tijdens die proefprojectie kaderen we het beeld juist en stellen we het licht en het geluid af. Pas dan zijn we klaar om de film te tonen aan het publiek."

Wat krijgt het publiek daarvoor in ruil? Een film met dynamische, warmere kleuren. Het contrast ligt ook hoger, weet Vandeputte. "Een analoog beeld sluit iets meer aan bij wat ons eigen oog in de werkelijkheid ziet." 

"Het is vooral anders. Ik wil ver weg blijven van 'vroeger was alles beter'", lacht hij. 

Beide bioscopen merken dat er bij filmliefhebbers interesse is voor die authentieke vertoningen op pellicule.

"'Oppenheimer' was de eerste film in 2023 die we weer op 35 millimeter pellicule vertoond hebben", vertelt Vandeputte. "We hebben toen 8.000 bezoekers over de vloer gekregen in ons zaaltje met 150 stoelen." 

Hij zegt dat mensen steeds vaker naar de cinema gaan als evenement. "Speciale vertoningen of klassiekers doen het zeer goed, omdat ze een verschil maken. De films die we op 35 millimeter draaien, horen daar ook bij."

Raedts sluit zich daarbij aan: "Als arthousecinema is het gewoon belangrijk om net dat extraatje te kunnen bieden."

"Een film kijken is bij ons niet gewoon op play duwen en klaar", vertelt ze. "Het gevoel dat bij analoge projectie komt kijken, is de moeite waard om naar de bioscoop te trekken: de charme en sfeer herinneren ons aan het ambacht dat het filmmaken en -vertonen echt wel is." 

Dat ambacht is voor bioscopen misschien nog de belangrijkste reden om Nolans film op pellicule te vertonen. 'The Odyssey' is eigenlijk gemaakt om op die manier te bekijken. 

Aan de basis van Nolans filmwerk ligt zijn liefde voor IMAX 70 millimeter, het meest indrukwekkende filmformaat waarin je kan filmen én film kan kijken. Het wordt ook wel het summum van de film genoemd. 

De filmrol die gebruikt wordt bij het IMAX-formaat, is 70 millimeter breed. En de filmrol loopt horizontaal door de projector, waardoor elk afzonderlijk shot zo'n 10 keer groter wordt dan bij een normale filmrol. 

Als kijker krijg je daardoor een gigantisch verticaal en zeer gedetailleerd beeld voorgeschoteld in de hoogst mogelijke resolutie.

Met 'The Odyssey' heeft Nolan een primeur: het is de eerste langspeelfilm die volledig met IMAX-camera's gefilmd is. Daarvoor ontwikkelde hij zelfs nieuwe, stillere camera's, die hij in combinatie met oude camera's inzette op zijn filmset om zijn film op te nemen. 

Nolans nieuwste film is dus eigenlijk gemaakt om op een IMAX-cinemascherm te kijken. Dat is breder en licht gebogen, waardoor je als kijker meer in de filmervaring komt te zitten. 

Daarom gaat ze bij Kinepolis in Brussel nog net dat stapje verder en openen ze een volledig nieuwe cinemazaal, waar exact dat formaat getoond kan worden.  Daarmee hebben ze een primeur in de Benelux, en het is slechts de vierde zaal in Europa. 

Ze vertonen 'The Odyssey' dus exact hoe Nolan het wil. "Het is qua kwaliteit het beste wat je kan krijgen op je scherm", vertelt Nicolas Hamon, hoofd Projectie bij Kinepolis. 

"Het is ongeveer 10 keer groter dan de klassieke film en 7 keer groter dan de 4K-digitale projectoren. Je kan elke actie tot in het kleinste detail bekijken."

Om dat te verwezenlijken, was een serieuze investering nodig. "We moesten eerst kijken hoe we onze projectiezaal technisch in orde konden brengen. Daarna hebben we vrij exclusieve oude stukken van andere projectoren samengebracht tot één geheel." 

Een zestal weken hebben ze gesleuteld om de projector, die zo'n 385 kilogram weegt, te laten werken. 

En dat is niet het enige technische snufje. Er wordt ook een speciale lamp gebruikt om de film af te spelen, legt Hamon uit. "We gebruiken een 15 kilowatt lamp. Dat is een heel zware lamp, die met speciaal water gekoeld moet worden. We verbruiken dus wel wat meer, maar dat is zeker de moeite waard om onze bezoekers een 70 millimeter IMAX-ervaring te geven."

Nu is het wachten om de filmspoel, die maar liefst 17,4 kilometer lang is, voor het eerst af te spelen voor publiek. Wie de film op deze manier wil beleven, telt daar wel wat geld voor neer. Een kaartje kost 31,20 euro.