Een nieuw dienstencentrum dat 'overstroombaar' is en ook zonder elektriciteit kan blijven draaien als crisiscentrum: 5 jaar na de verwoestende overstromingen is de Waalse gemeente Limbourg al een heel eind opgeschoten met de heropbouw. VRT NWS ging kijken. "In het Kursaal kunnen we de deuren barricaderen met ijzeren schotten."
Gemeentehuis dat kan overstromen en ijzeren schotten: hoe wapent Limbourg zich, 5 jaar na waterbom?
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
In het kort:
De Waalse gemeente Limbourg is nog altijd een grote werf, 5 jaar na de waterbom en de zware overstromingen in de Vesdervallei.
De stad maakt van de wederopbouw gebruik om alles heel wat klimaatbestedinger te maken, ook tegen de hitte..
De oever van de Vesder wordt verbreed, een zijrivier is opnieuw in haar oude traject gebracht.
Het nieuwe administratieve centrum zal 'overstroombaar' zijn.
Het cultureel centrum is gewapend tegen water, maar kan het ook efficiënt afvoeren en zelfs opvangen.
We dalen verder af vanuit de groene hoogplateaus rond Limbourg, een gemeente aan de Vesder in de buurt van Verviers en Pepinster. De weg naar deelgemeente Dolhain duikt steeds dieper, kronkelt onder de spoorweg door en komt ten slotte uit in de wijk Vieux Moulin.
Het is hier 1 grote werf, al staat er ook al afgewerkte nieuwbouw. Op een warme, droge dag als vandaag kabbelt, achter de hekken en de bouwwerf, de Vesder rustig verder. Maar precies 5 jaar geleden veranderde ze in een mum van tijd in een kolkende rivier die de hele wijk diep onder water zette.
Het centrum dat de klimaatrisico's analyseert (CERAC) en Limbourg-burgemeester Valérie Dejardin houden een bijeenkomst voor de pers. Dat gebeurt symbolisch in een gebouw dat nog een werf is. Hier komt het nieuwe administratief centrum, het kloppend hart van het stadje.
Het gebouw staat niet meteen langs de Vesder, maar de gemeente wilde geen risico's nemen. "Het is overstroombaar. Als er water binnenkomt, zal er weinig schade zijn. En de belangrijke technische installaties zitten op de verdiepingen", zegt Dejardin.
Er was voor niet minder dan 60 miljoen euro schade aan gebouwen en infrastructuur. 40 procent van de inwoners was getroffen in juli 2021, weet de burgemeester. Het ging om bijna 1.000 woningen, maar ook winkels, scholen, sociale voorzieningen: ze liepen allemaal schade op.
Pano trok in oktober 2021, enkele maanden na de ramp in de Vesdervallei, naar het getroffen gebied. Bekijk de reportage hier .
De heropbouw verloopt goed, dankzij onder meer Waalse, Europese en federale subsidies, maar met dat geld alleen komen ze er niet. "Ik denk dat we nog 16 miljoen euro moeten zoeken", zegt Dejardin. Of het de gemeente met extra schulden heeft opgezadeld? Ja, geeft ze toe. Bovendien draait de administratieve molen heel traag.
We hadden al plannen klaarliggen nog voor de waterbom. Die zijn serieus bijgesteld
Valérie Dejardin, burgemeester van Limbourg
Maar Limbourg komt er. Of we het een van de 'voorbeeldgemeenten" mogen noemen als we het over de heropbouw hebben? Dejardin lacht. "Dat zou ik zelf niet durven zeggen. Weet je, we hadden al plannen klaarliggen nog voor de waterbom. Die zijn daarna aanzienlijk bijgesteld en verbeterd."
Voor alle duidelijkheid: het gaat dan niet enkel om de bescherming tegen overstromingen. De gemeente pakt meteen alle klimaatrisico's aan zoals het CERAC die in beeld bracht in een nieuw rapport, en wapent zich meteen ook tegen hitte en droogte.
Het amfitheater aan de Vesder
Een mooi voorbeeld daarvan is de oever van de Vesder in het hart van de gemeente. Aan de ene kant moesten 46 sociale woningen gesloopt worden. Daar wordt niks heropgebouwd. De oever van de Vesder wordt verlengd, terwijl hij heel langzaam oploopt. Zo krijgt het water meer ruimte.
"Een amfitheater", noemen ze het hier met wat verbeelding. Een groen amfitheater, dat een publieke ruimte wordt. En waterdoorlatend, uiteraard. Het wordt een extra plek waar burgers wat verkoeling kunnen zoeken tijdens warme periodes.
In het zog van de burgemeester begeeft de groep journalisten zich wat verder door het Quartier du Vieux Moulin. De straat loopt, net voor de spoorweg, over een nauwelijks zichtbare brug. Dejardin toont de rotsachtige bedding van de Rhuyff die eronder door loopt.
"We hebben de rivier opnieuw opengelegd. Dit was een textielstad, vroeger werd het water afgeleid door de stad, onder de grond. Dat gaf problemen bij zware regen. Het water botste hier op een muur, als het ware." Nu kan het water doorstromen: iets verder mondt de Rhuyff uit in de Vesder.
Hoe hoog stond het water precies in de wijk? De burgemeester neemt me naar een burgerwoning ietsje verderop, waar ze aanbelt. Na enige tijd horen we de sleutel in het slot en opent de bejaarde Fernande de deur. "Het water stond tot het plafond", zegt ze. "Nee, eigenlijk was het er nog wat boven. Tot aan het begin van de 1e verdieping."
Het is een woning met heel hoge plafonds. Het waterniveau moet zowat 4 meter hoog hebben gestaan. Fernande kon zich redden, maar was bijna alles kwijt. "Dat was het hardste voor mij." De burgemeester knikt. Ook zij verloor kostbare spullen tijdens de ongeziene overstromingen.
We begeven ons naar een belangrijk nieuw project. Aan de gevel van het nieuwe cultureel centrum, 'Le Kursaal' zoals het hier heet, hangt een infofiche met de werktermijn en de investeringen die Wallonië hier doet. We zijn weer een eindje verder van de Vesder, maar toch kwam het water tot hier.
Alain Delchef toont niet zonder trots het nieuwe centrum. Delchef is architect en wordt 'uitgeleend' door de provincie Luik om te helpen meedenken bij de heropbouw van Limbourg. Het is een enorme zaal met hoog plafond en houten vloer.
"Het water kwam tot over het podium (2 meter hoog, red.). Nu hebben we alle technische installaties hoger geplaatst. We hebben gekozen voor een warmtepomp. De riolering rond het gebouw is aangepast voor een betere waterafvoer - water dat ook opgevangen kan worden in citernes tijdens droge periodes - en we hebben de basis van de muren versterkt met beton", verduidelijkt Delchef.
Op 12 september gaat het hier opnieuw open. Dan zal het feest zijn
Alain Delchef, architect
En er is meer: in de zaal staan brede ijzeren latten langs de verschillende deuren. Blijkbaar dienen ze om de deuren mee te barricaderen tegen het water voor mocht er zich opnieuw een grote overstroming voordoen. Lechef toont ze met plezier.
"Op 12 september gaat het hier opnieuw open. Het wordt een feestdag: dit centrum is een beetje de ziel van de hele stad."
We wandelen terug naar het nieuwe administratief centrum. Alles wordt nu in 1 gebouw ondergebracht, vertelt de burgemeester: de bibliotheek, de politie, het vredegerecht, de feestzaal, de sociale dienst - noem maar op. Elke dienst zal een bepaalde dag in de week krijgen. "De ontspanning en huwelijken hebben we voor het weekend gehouden", knipoogt Dejardin.
Sirene is er nog niet
Het gebouw kan in alle omstandigheden blijven draaien als crisiscentrum, ook zonder elektriciteit.
Dejardin wacht intussen nog altijd op een grote 'sirene', een alarm dat je je moet voorstellen zoals dat in de Tweede Wereldoorlog weerklonk, wanneer er groot gevaar was. Het is aangevraagd op het federale niveau, maar het is er nog altijd niet. Dat alarm is een voorbeeld van de administratieve uitdagingen en de moeilijkheid van de beleidsniveaus, maar Limbourg kijkt vooruit.
"We zitten in 1 grote werf. Maar je moet het zo bekijken: we zullen een veiligere stad hebben, die klimaatbestendiger is voor de toekomstige generaties."
