Steden en gemeenten moeten een versnelling hoger schakelen om zich voor te bereiden op klimaatrisico's, zoals zware overstromingen. Daarvoor waarschuwt CERAC, het centrum dat de klimaatrisico's in ons land analyseert, 5 jaar na de waterbom in het oosten van België. Het centrum wijst op 3 grote knelpunten: te weinig personeel en geld, te ingewikkelde instrumenten en een versnipperde bevoegdheidsverdeling.
5 jaar na waterbom zijn gemeenten onvoldoende voorbereid op klimaatrisico's: "Versnelling hoger schakelen"
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
Samenvatting:
5 jaar na de verwoestende overstromingen van juli 2021 waarschuwt klimaatonderzoekscentrum CERAC dat steden en gemeenten te traag inspelen op klimaatrisico's zoals overstromingen, hitte en droogte.
Kleinere gemeenten hebben vaak maar één medewerker voor klimaatbeleid, en die heeft nog andere taken. CERAC wijst op 3 grote knelpunten: te weinig personeel en geld, te ingewikkelde instrumenten en een versnipperde bevoegdheidsverdeling.
CERAC roept op tot meer samenwerking en betere coördinatie tussen bestuursniveaus. "De urgentie van het probleem wordt onderschat", zegt Steven Vermeulen van CERAC.
Je herinnert je wellicht nog de beklijvende beelden van juli 2021, toen een waterbom het oosten van België trof en onder meer de Vesdervallei van een rustig, groen dal omtoverde tot een vallei met een kolkende rivier die heel wat schade aanrichtte, niet in het minst in de steden en dorpen die erlangs waren gebouwd.
CERAC koos voor een persconferentie in Limbourg, een stadje in die Vesdervallei dat zwaar getroffen werd door de waterbom.
De klimaatweerbaarheid van België zal vooral bepaald worden door het lokale niveau
CERAC in een nieuw rapport over de klimaatrisico's die België loopt
De overstromingen van toen, maar ook de recente hittegolf maken duidelijk dat de klimaatverstoring grote gevolgen heeft, en dat de gemeenten en steden rechtstreeks geconfronteerd worden met de gevolgen ervan. Tegelijk zal de 'klimaatweerbaarheid' van België vooral bepaald worden op dat lokale niveau, stelt het rapport, dat de verschillende klimaatrisico's in kaart bracht.
Hitte, wateroverlast en droogte
De onderzoekers stellen vast dat gemeenten vooral bezorgd zijn over:
de gevolgen van hitte voor de volksgezondheid
de schade die overstromingen toebrengen aan gebouwen en infrastructuur, vooral in landelijk gebied
de impact van droogte op ecosystemen, landbouw en de beschikbaarheid van water
Ja, gemeenten en steden zetten in op vergroening van de leefomgeving en op duurzaam waterbeheer. En ze proberen om klimaatuitdagingen te integreren in hun ruimtelijke planning. Daarbij hebben ze veel aandacht voor de hitte-eilanden die steden zijn in warme periodes, en ze proberen burgers te sensibiliseren en te waarschuwen voor de gevaren, zegt het rapport.
Maar CERAC concludeert dat er "ondanks deze positieve evolutie extra inspanningen nodig blijven." Meer nog: "het adaptatiebeleid moet een versnelling hoger schakelen."
De ene gemeente is de andere niet
Tegelijk blijven de verschillen tussen gemeenten groot. "De omvang van de administratie, de beschikbare middelen, de toegang tot expertise en de mogelijkheid om externe ondersteuning in te schakelen lopen sterk uiteen", is de conclusie.
Kleinere gemeenten zitten daarbij in de gevarenzone. "Daar is vaak slechts een medewerker voor klimaatbeleid en die heeft dan nog andere taken. Dat maakt het moeilijk om klimaatadaptatie structureel te verankeren."
Gemeenten en lokale besturen kampen met 3 knelpunten
Het CERAC (Climate and Environment Risk Assessment Center) ziet dat lokale besturen steeds meer verantwoordelijkheden krijgen, "maar niet altijd over de nodige middelen beschikken om hieraan tegemoet te komen". Het ziet 3 knelpunten:
Personeel en geld. "Om zich aan te passen aan het veranderende klimaat is continuïteit nodig, planning en expertise. Maar de middelen zijn vandaag te vaak afhankelijk van tijdelijke subsidies en functies."
Technische kwesties. Het gaat dan over beschikbare kaarten, modellen, indicatoren voor kwetsbaarheid en waarschuwingssystemen. "Die zijn waardevol, maar vaak te ingewikkeld."
Versnippering van bestuur. Een bredere aanpak is "complex", omdat de bevoegdheden tussen gemeenten, gewesten, provincies, intercommunales en andere spelers te veel versnipperd zijn.
De 3 aanbevelingen van het CERAC zijn dan ook kristalhelder:
Versterk de capaciteit van de gemeenten op een duurzame manier (zowel financieel als qua personeel).
Geef gemeenten betere en meer bruikbare, gebruiksvriendelijke instrumenten.
Versterk de beleidscoördinatie: zorg ervoor dat de taken tussen de verschillende bestuursniveaus beter en efficiënter verdeeld worden.
"15 gemeentes samen kunnen meer dan 1"
"We moeten met iedereen rond de tafel zitten en knopen durven doorhakken", vertelt federaal minister van Klimaat Jean-Luc Crucke.over de verschillende beleidsniveaus."De lokale niveaus hebben al veel gedaan, maar kunnen het niet alleen aan. Het is wel belangrijk dat de gemeenten onderling goed samenwerken. 15 gemeenten samen zijn sterker dan 1 gemeente."
"Die samenwerking is de sleutel tot oplossingen", beaamt Steven Vermeulen van het CERAC. "Hij waarschuwt intussen voor de klimaatuidaging: "De urgentie van het probleem wordt onderschat."
