Hamas zet zelf een stap opzij in Gaza, maar wat verandert er nu echt? 6 vragen 

Maandag maakte de Palestijnse beweging Hamas bekend dat ze haar bestuursorgaan, waarmee ze bijna 20 jaar de Gazastrook bestuurde, heeft ontbonden. Hamas geeft dus de macht af in Gaza, haar regering zet een stap opzij. Voor Hamas vormt die ontbinding een stap richting de 2e fase van het omstreden vredesplan van de Amerikaanse president Donald Trump. 

Volgens Hamas-kenner Joas Wagemakers (Universiteit Utrecht) wil de beweging daarmee laten zien dat ze bereid is de bestuurlijke macht over te dragen en zo de internationale druk op de organisatie te verminderen. "Tegelijk blijft Hamas benadrukken dat Israël zich eerst volledig aan de afspraken van de 1e fase moet houden", zegt Wagemakers.

Sinds 10 oktober 2025 geldt in theorie een staakt-het-vuren in de Gazastrook. Volgens het akkoord tussen Israël en Hamas zouden de verschillende fases van het vredesplan van de Amerikaanse president Donald Trump elkaar geleidelijk opvolgen. 

In de praktijk zit de uitvoering van het akkoord al maanden muurvast in de 1e fase. "Langs beide kanten golden er voorwaarden om over te kunnen gaan naar de 2e fase. Hamas heeft zijn belangrijkste verplichting uit fase 1 uitgevoerd: het overdragen van de gijzelaars. Dat duurde langer dan gepland, omdat niet alle lichamen van de gijzelaars meteen gevonden werden", zegt Wagemakers.

In principe is het "vooral Israël dat in gebreke is gebleven in die 1e fase", gaat Wagemakers verder. Zo moest Israël meer hulpgoederen toelaten tot de Gazastrook. Dat is slechts in beperkte mate gebeurd. Ook het geweld moest stoppen, maar dat is niet gebeurd.

"Sinds het ingaan van het akkoord heeft Israël meer dan 1.000 Palestijnen gedood, tegenover 4 Israëlische militairen door Hamas", schetst Wagemakers. "Dat is een heel scheve verhouding."

Daarnaast zou Israël het bezette gebied in Gaza niet verder uitbreiden, maar het Israëlisch leger controleert inmiddels ongeveer 60 procent van de Gazastrook, tegenover 53 procent bij het begin van het akkoord. Bovendien heeft de Israëlische premier Netanyahu eind mei gezegd dat hij richting 70 procent wil gaan.

"Dus Israël heeft zich niet aan die afspraken van de 1e fase van de wapenstilstand gehouden", besluit Wagemakers. 

Al die elementen creëerden vertraging. Hamas hield lange tijd vol dat de 2e fase pas kon beginnen als Israël de afspraken uit de 1e fase zou nakomen. Tegelijk bleef Israël, gesteund door de Verenigde Staten en internationale bemiddelaars, aandringen op de ontwapening van Hamas (onderdeel van fase 2). 

Daar komt nog bij dat Hamas de ontwapening koppelt aan harde garanties voor een onafhankelijke Palestijnse staat. "Hamas heeft voortdurend gezegd dat het wel wil ontwapenen, maar alleen als er harde garanties gegeven worden voor een onafhankelijke, niet-bezette Palestijnse staat." Omdat de Israëlische regering daar niet op wil ingaan, bleef de impasse bestaan.

Dat Hamas nu toch een stap uit de 2e fase zet, is opvallend, zegt Wagemakers. "Ik vermoed dat Hamas deze stap heeft gezet om de druk op zichzelf te verlichten." Door het bestuursorgaan te ontbinden, toont de beweging zich inschikkelijk, zonder zich al te verbinden aan ontwapening, klinkt het.

Volgens Trumps plan moet het vertrek van het Hamasbestuur de weg vrijmaken voor de komst van een Nationaal Comité voor het Bestuur van Gaza (NCAG).  Dat comité valt onder de zogenoemde Vredesraad die door Trump in het leven is geroepen. 

Meer specifiek gaat het om een comité van technocraten: een groep deskundigen die besturen vanuit hun expertise en niet vanuit bepaalde politieke overtuiging of vertegenwoordiging. "Ze komen ook allemaal uit de Gazastrook, dus echt vanuit de lokale context. Het was ook een uitdrukkelijke eis van Hamas om niet bestuurd te worden door buitenlanders, maar door Palestijnen zelf", legt Wagemakers uit. 

Het gaat om experten die een lange staat van dienst hebben op het gebied van onder meer financiën, conflictbemiddeling, binnenlandse zaken, waterproblematiek, huisvesting. "Mensen die de problemen uit het dagelijks leven in Gaza kunnen oplossen. Het zijn geen mensen met grote politieke ambities. En dat is precies waar het om draait."

Op welke termijn dit comité ook echt in werking kan treden is allesbehalve duidelijk. De leden van het comité zitten op dit moment in Caïro en krijgen geen toelating van Israël om de Gazastrook te betreden. Daardoor is de stap van Hamas voorlopig vooral symbolisch, stelt Wagemakers.

"Of dat daadwerkelijk tot daden komt is natuurlijk maar de vraag. Zolang het comité Gaza niet binnen kan, zal Hamas het bestuur in de praktijk moeten blijven uitvoeren."

Het korte antwoord? Nee.

Hamas is veel meer dan alleen een bestuursorgaan. En precies daarom zal de beweging kunnen blijven voortbestaan, legt Wagemakers uit. "De beweging beschikt nog altijd over een sociaal netwerk en een militaire tak", klinkt het. 

Bovendien was regeren nooit de belangrijkste taak van Hamas, zegt Wagemakers. "Hamas werd in 1987 opgericht als militante beweging tegen de Israëlische bezetting en nam pas later, vanaf 2006, schoorvoetend deel aan de politiek. Ze stond nooit te springen om de politieke macht. De ruime verkiezingsoverwinning was zelfs groter dan de beweging had gehoopt."

"De macht in Gaza was eigenlijk nooit haar oorspronkelijke doel", gaat Wagemakers verder. "Het is daarom niet vreemd dat Hamas nu bereid lijkt die bestuurlijke rol weer op te geven. De kerntaken van de beweging liggen elders."

En zolang het Comité van Technocraten niet door Israël wordt toegelaten tot de Gazastrook, moet het bestuur van Hamas in de praktijk blijven bestaan zodat "er in ieder geval iemand de controle heeft", aldus Wagemakers.

Voorlopig waarschijnlijk weinig, zegt Wagemakers.  "Je zou kunnen zeggen dat wat Hamas heeft gedaan gedeeltelijk van symbolische waarde is", zegt Hamas-kenner Wagemakers. "Hamas was ook niet degene die hiertegen was. Het was Israël dat het comité niet toeliet."

Ook voor de Palestijnen in de Gazastrook verandert er weinig. Door het Israëlische genocidale geweld in de Gazastrook van de afgelopen 2 jaar en 9 maanden is vrijwel de volledige bevolking van 2 miljoen mensen ontheemd geraakt. De meesten verblijven vandaag in tenten of beschadigde gebouwen langs de kust. 

Ondertussen blijft het geweld dagelijkse realiteit voor de Palestijnse burgers in de strook. Op de dag dat Hamas zijn beslissing bekendmaakte, werden 2 Palestijnen gedood bij een Israëlische luchtaanval op een appartement in Gaza-Stad. Bij 2 andere Israëlische aanvallen, één op een tentenkamp voor ontheemden en één op een voertuig in Khan Younis in het zuiden van de Gazastrook, werden volgens hulpverleners nog eens 3 mensen gedood. Zeker 20 anderen raakten gewond.

De door Trump aangestelde Vredesraad, die toeziet op de uitvoering van het plan, liet maandag weten op de hoogte te zijn van de beslissing van Hamas. Tegelijk klonk er ook scepsis: "Uiteindelijk zullen we ons oordeel baseren op daden, niet op beloften, om tegemoet te komen aan de dringende noden van de bevolking van Gaza."

De Israëlische minister van Buitenlandse Zaken, Gideon Saar, noemde de stap dan weer een poging van Hamas om een ontwapening te ontlopen. "Zolang Hamas zijn wapens behoudt, zal elke burgerregering uiteraard opereren volgens de wil van Hamas."

In ons land heeft minister van Buitenlandse Zaken Maxime Prévot (Les Engagés) maandag zijn administratie gevraagd de beslissing over de Belgische erkenning van Palestina voor te bereiden. De vraag kwam er nadat CD&V had opgeroepen om Palestina nu formeel te erkennen, omdat Hamas zijn bestuursorgaan in de Gazastrook heeft ontbonden. 

Vorig jaar kondigde premier Bart De Wever (N-VA) op de hoofdzetel van de Verenigde Naties in New York aan dat ons land Palestina zou erkennen. Die erkenning werd wel gekoppeld aan voorwaarden: zo moesten alle gijzelaars vrijgelaten worden en moest Hamas verwijderd zijn uit het bestuur. 

Volgens CD&V-Kamerlid Els Van Hoof valt met de ontbinding van het Hamas-bestuur in Gaza een belangrijk argument weg om de formele erkenning nog langer uit te stellen. Haar partij roept daarom op om haar engagement na te komen en Palestina onmiddellijk formeel te erkennen als onafhankelijke staat. 

"We zijn met de federale regering vorige zomer tot een akkoord gekomen, na lang trekken en sleuren", aldus Van Hoof. "In dat akkoord staat klaar en duidelijk dat erkenning mogelijk is zodra aan de vooropgestelde voorwaarden, waaronder de ontbinding van Hamas, is voldaan. Nu Hamas zich effectief terugtrekt als bestuursorgaan in Gaza, mag België geen woordbreuk plegen." 

Hoe snel het tot een formele erkenning zal komen is nog onduidelijk. Minister Prévot reageerde maandag dat hij alleszins hoopt dat de erkenning zo snel mogelijk wordt behandeld.