De bosbranden die momenteel in Catalonië woeden, worden aangewakkerd door de tramuntana. Dat is een harde, droge noorderwind die vanuit de bergen aan komt waaien en voortdurend van richting kan veranderen. Zo'n brand bestrijden, is geen eenvoudige opdracht.
De verraderlijke wind die bosbranden blijft aanwakkeren: maak kennis met de Spaanse 'tramuntana'
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
In Spaans Catalonië is de noodtoestand uitgeroepen naar aanleiding van 2 natuurbranden in La Bisbal d'Empordà en Vilademuls.
De grootste, die van La Bisbal, woedt zo'n 20 kilometer ten oosten van de stad Gerona en heeft al meer dan 2.300 hectare natuur in de as gelegd. De rookpluim is tot aan de Costa Brava te zien. Al 12 gemeenten zijn preventief in lockdown gegaan, samen goed voor zo'n 45.000 mensen, zowel lokale inwoners als toeristen.
Intussen is een arbeider aangehouden die de natuurbrand van La Bisbal veroorzaakt zou kunnen hebben, toen hij met een slijpschijf wegenwerken aan het uitvoeren was. Nochtans gold op dat moment niveau 3 van het hitteplan, en waren alle activiteiten die vonken of hitte kunnen veroorzaken, verboden.
De natuurbrand verontrust de autoriteiten. De Catalaanse regering heeft de hulp van het leger alvast ingeroepen, en er zijn al 225 brandweerlui opgeroepen. De brandweer houdt er rekening mee dat er uiteindelijk 10.000 hectare kan afbranden.
Salvador Dalí
De tramuntana (letterlijk: "van over de bergen") maakt het bijzonder moeilijk om de brand te bestrijden.
Dat is een strakke, droge bergwind die vanuit het noorden komt aanwaaien, en die zeer onvoorspelbaar is. Hij kan snel van richting veranderen en vonken honderden meters ver meedragen. Zo kan het vuur op plekken waar het onder controle leek, opnieuw oplaaien.
Als je een brand moet bestrijden op een plek waar je eerst een uur naartoe moet wandelen, dan ben je wel even bezig
Brandweercommandant Bert Ceyssens
Het fenomeen heeft zich ook geleend tot een uitdrukking: "geraakt door de tramuntana" ("tocat per la tramuntana" in het Catalaans). Zo beschrijft de lokale bevolking excentrieke of licht ontvlambare karakters.
Een van de beroemdste voorbeelden is de surrealistische schilder Salvador Dalí. De man ging er zelf graag prat op, en noemde in één beweging iedereen die in de Empordà-regio geboren is "volslagen gek".
Al moe bij aankomst
De tramuntana heeft misschien wel uitmuntende kunst opgeleverd, maar dus ook erg moeilijk te bestrijden branden.
Dat weet ook brandweercommandant Bert Ceyssens. Hij is voorzitter van de werkgroep Natuurbranden van het Netwerk Brandweer, en helpt zelf in Zuid-Limburg natuurbranden bestrijden. Maar een natuurbrand in Vlaanderen is iets heel anders dan eentje in de Zuid-Europese bergen.
"Daar warmen de bergflanken in de loop van de dag op, en koelen ze 's avonds weer af", legt hij uit. "Daardoor krijg je overdag opwaartse winden en 's avonds dalwinden. Soms heb je ook bergpassen waar de wind als door een tunnel blaast, en dan achteraan zowel naar links als naar rechts uitwaaiert."
"Het zijn dus heel lokale fenomenen, afhankelijk van de vorm van de berg."
De mediterrane steppe en het moeilijk begaanbare landschap ten westen van Gerona maken het werk nog moeilijker.
"Vergelijk het met een wandeling in de Ardennen: dat is ook iets heel anders dan een wandeling in de Kempen", zegt Ceyssens. "Als je een brand moet bestrijden op een plek waar je eerst een uur naartoe moet stappen, dan ben je wel even bezig. Dan ben je bij aankomst al vermoeid."
Hoe je er dan aan begint om zo'n brand te bestrijden? "Met de ervaring van de lokale brandweerlui, maar ook met weerkundigen. Dat gebeurt meer en meer. We kijken naar de weersystemen: wat zal het weer straks doen, wat binnen een paar uur, en welk effect zal dat hebben?"
