Na de virale video over het ziekenhuis van Genk: wat is de rol van influencers in het publieke debat?

Je ziet ze overal op sociale media opduiken en ze zijn ook met steeds meer: de influencer. De ene ziet ze graag komen, de ander is ze liever kwijt dan rijk. Maar één ding is zeker: ze hebben veel impact op onze samenleving.

Dat werd nog maar eens duidelijk nadat influencer Chelsea Van Nerum een video postte over haar slechte ervaring bij de spoeddienst van het ZOL in Genk. De video werd intussen al meer dan 250.000 keer bekeken en veroorzaakt veel ophef online. Het ZOL bekijkt zelfs of het eventueel juridische stappen kan nemen tegen de jonge vrouw.

"Dat is eigen aan content op sociale media",  legt Cato Waeterloos, professor communicatiewetenschappen aan de UHasselt, uit. "Eens een video online wordt geplaatst, heeft de maker daar geen controle meer over. Andere mensen gaan het delen en nemen het verhaal over. Misschien was het nooit de bedoeling van haar om het zo te laten opblazen. Het is maar de vraag of ze zich daar bewust van zijn."

Er wordt verdeeld gereageerd op de video van Chelsea. Sommigen prijzen haar moed om zich uit te spreken over de zorg, terwijl anderen zich afvragen of dit wel de juiste weg is. Is het wel de taak van een influencer om zich zo uit te spreken en hoe ver mogen zij daarin gaan?

Volgens professor Waeterloos is de rol van influencers al lang niet meer enkel commercieel. "Steeds vaker merk je dat zij zich ook politiek of maatschappelijk uitspreken over allerlei thema's." 

De kritiek die daarop volgt, dat influencers dergelijke video's enkel maken voor de 'clicks' of 'fame', vindt Waterloos te kort door de bocht. "Dat is een heel gemakkelijke uitspraak. Vaak vertrekt dit vanuit een heel persoonlijk narratief en een drang om een eigen ervaring te delen. In dit geval is de influencer duidelijk boos en verontwaardigd." 

"Het delen van persoonlijke verhalen is de kern van wat ze doen," zegt Waeterloos. "Ik zie daar ook een mooie kans in, want influencers kunnen thema's die minder aan bod komen onder de aandacht brengen. Je ziet in de reacties ook heel wat herkenning van mensen die zich gesteund voelen."

Toch is er een belangrijk onderscheid dat de mediagebruiker moet maken. Hoewel influencers maatschappelijke thema's aankaarten, zijn het geen neutrale actoren. "Het is cruciaal om te beseffen dat zij niet handelen als professionele journalisten of politici", waarschuwt Waeterloos. "Zij houden zich niet aan dezelfde deontologische standaarden en zijn minder gebonden aan specifieke regels rond informatieverspreiding."

Bovendien hebben influencers vaak ook economische belangen; het onderhouden van hun profiel is voor velen hun beroep en inkomen. Dat maakt de situatie complexer, zeker wanneer een influencer spreekt over een ervaring waarbij zij zelf niet de patiënt was, zoals in de video over het ZOL. "Dat kan het online debat 'vuiler' maken: critici vragen zich af of de video uit echte bezorgdheid is gemaakt, of puur voor de clicks en extra inkomsten", legt Waeterloos uit.

In een reactie aan VRT NWS ontkent Chelsea zelf die commerciële motivatie en benadrukt dat ze louter haar mening uitte vanuit hooggespannen emoties: "Ik heb dit niet voor de fame gedaan. Mijn emoties zaten hoog en ik had het gevoel alsof ik dit moest delen."

Ondanks de juridische dreigingen en de verhitte discussies, verwacht Waeterloos niet dat de impact van influencers zal afnemen. Integendeel, ze worden steeds belangrijker in hoe we informatie consumeren.

"We zitten in een complexe omgeving met grote thema's zoals klimaat en oorlog, maar ook met de opkomst van AI en desinformatie", besluit Waeterloos. "De vraag voor de toekomst is hoe influencers zich daarin positioneren. Kunnen zij een rol spelen in het correct informeren van mensen, terwijl hun kracht juist ligt in die typerende, emotionele en persoonlijke verhalen? Dat is een paradox waar we de komende jaren aandacht aan moeten besteden."