Komt er een nieuw 'plasticverdrag'? In Nairobi (Kenia) zitten internationale onderhandelaars daarover samen. De wereldwijde plasticafvalberg is enorm en blijft groeien. Een nieuw verdrag moet de vervuiling een halt toeroepen. VRT NWS sprak met de Belgische co-delegatieleider Sophie Mirgaux Dillien. "China stelt zich constructief op."
Nieuwe poging voor wereldwijd 'plasticverdrag': vinden landen deze keer wel een akkoord?
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
In het kort:
Na de mislukking in Genève vorig jaar, wordt opnieuw gewerkt aan een wereldwijd, bindend verdrag om de plastic vervuiling in de wereld aan banden te leggen.
Ook België is aanwezig in Nairobi, waar een internationale VN-conferentie plaatsvindt.
België deelt het Europese standpunt en wil een sterk akkoord.
Saudi-Arabië heeft alvast een voorstel gedaan dat focust op recyclage.
Maar de EU en andere landen willen dat er naar veel meer wordt gekeken.
Een van de opties is om andere (minder schadelijke) chemicaliën te gebruiken bij de productie.
Even terugspoelen naar augustus vorig jaar. Een VN-top in het Zwitserse Genève moest een wereldwijd, bindend verdrag opleveren om de plasticafvalberg te verkleinen. Maar het verhoopte historische akkoord kwam er niet, ondanks jaren van voorbereidende onderhandelingen.
Volgens de Belgische minister van Klimaat en Ecologische Transitie Jean-Luc Crucke (Les Engagés), die in Genève aanwezig was, lag het toen vooral aan de olieproducerende landen zoals Saudi-Arabië die bleven dwarsliggen.
Het is in dat opzicht een beetje vergelijkbaar met klimaatgesprekken: olie- en gasproducerende landen staan op de rem, en staan tegenover andere landen die wél snel willen gaan. Olie en gas zijn belangrijke grondstoffen voor de productie van plastics, en zij hebben dus economische belangen.
Waarom moet er iets gebeuren?
Terwijl er voort onderhandeld wordt, blijft vervuiling met plastics een enorm probleem. De afvalberg blijft maar aangroeien, zowel op land als in zee. Als er niets gebeurt, zal de productie volgens de OESO verdrievoudigen tegen 2060, terwijl ze nu al ongeveer 450 miljoen ton per jaar bedraagt. Het Wereldnatuurfonds berekende eerder dat plastic afval in de oceaan tegen 2050 kan verviervoudigen.
Naast mogelijke milieuschade en de impact op dieren zijn er ook gezondheidsrisico's voor de mens. Het onderzoek naar de impact van microplastics op ons lichaam loopt volop, maar de 1e studies vormen intussen een belangrijke waarschuwing.
Na Genève werd beslist om, ook onder de vleugels van de Verenigde Naties, een nieuwe grote conferentie te houden om uit de impasse te raken. Dat zou voor februari of maart volgend jaar zijn. De huidige samenkomst, in Nairobi, moet die mee voorbereiden en is dus niet zonder belang. Hier kan de basis worden gelegd voor een goede uitkomst met een sterk verdrag volgend jaar.
Het zijn kleinere delegaties die in Nairobi de draad weer opnemen, en er zijn ook geen ngo's aanwezig. Alles gebeurt onder een nieuwe voorzitter. Julio Cordano uit Chili werd verkozen in februari en moet alles nu in goede banen proberen te leiden.
Gaan we bijvoorbeeld naar een verbod op wegwerpverpakkingen? Het is een van de meer verregaande voorstellen die worden besproken, maar de marsrichting is wel duidelijk: er moet iets gebeuren om het afvalprobleem aan te pakken.
Een nieuwe start, met een propere lei dus. Zo vatten volgers het samen, want een basistekst om naar terug te grijpen is er niet. Maar uiteraard starten ze niet vanaf nul. Er zijn 2 belangrijke 'stromingen':
De zogenoemde upstream-groep wil het probleem aan de bron aanpakken. Die landen willen duurzame productie en consumptie, zien liever geen wegwerpverpakkingen meer en willen inzetten op herbruikbare producten en een . Ook aan de samenstelling van de chemische elementen bij de aanmaak kan iets gedaan worden, zeggen ze. Onder meer de Europese Unie zit in deze groep, en ook België, onder de Europese paraplu.
Anderzijds is er de downstream-aanpak. Daar ligt de focus op recyclage, verwerking en een beter afvalbeheer. Tot deze groep behoren verschillende olie- en gasproducerende landen zoals Saudi-Arabië. Ook de Verenigde Staten willen liever geen productiebeperkingen. China zou ergens een middenweg bewandelen
Tijdens de gesprekken in Nairobi hebben de Saudi's een nieuw voorstel naar voren geschoven. Zij willen een zogenoemd 'global recycling target' invoeren, een wereldwijde doelstelling voor het recycleren van plastics en kunststoffen. Het is een beetje te vergelijken met de doelstelling van maximaal anderhalve graad opwarming voor het klimaat, die in 2015 in Parijs werd afgesproken voor het klimaat.
We zijn hier niet tegen, maar dit is niet genoeg
De EU over het Saudische voorstel
"We zijn er niet tegen, maar voor ons is het niet genoeg", klinkt het in Europese kringen. "Zulke voorstellen gaan het niet oplossen, je moet ook een begin van een oplossing op tafel leggen." Met andere woorden: blijven dweilen met de kraan open heeft geen zin, de kraan moet dicht of tenminste in spaarstand.
De EU wil wel met zo'n doelstelling akkoord gaan, maar dan alleen als er vergelijkbare doelstellingen komen in het upstream-gedeelte én voor het aanpakken van zwerfvuil in zee, waar traditionele afvalverwerking zich niet mee bezighoudt. Europa is een van de voortrekkers van een sterk akkoord, en legde eerder al beperkingen op .
"Het voorstel van Saudi-Arabië is een beetje een bliksemafleider", vertelt de Belgische co-delegatieleider en Speciaal Gezant voor de Oceaan, Sophie Mirgaux Dillien vanuit Nairobi aan VRT NWS. "Er worden nu tegenvoorstellen gedaan, bijvoorbeeld over een goede opvolging (monitoring) of over de recycleerbaarheid."
Constructieve rol van China
Mirgaux Dillien blijft positief. "Sinds de komst van de nieuwe voorzitter waait er een nieuwe wind. Het is een ervaren onderhandelaar, hij weet hoe het allemaal werkt. Dat kan voor een ommekeer zorgen."
Ook de positie van China, een heel grote producent van plastics, biedt hoop, zegt Mirgaux Dillien. "Ze spelen een constructieve rol. Ze hebben ook de mogelijkheden om er met hun industrie iets aan te doen, zeggen ze. Als je plastics op een andere manier kan produceren, zonder bepaalde chemicaliën, kan je winst boeken. Zij zien zich daartoe in staat."
"Wereldwijd probleem vraagt wereldwijd antwoord"
Minister Crucke is er dit keer niet bij, maar wijst in een reactie op het belang van het aanpakken van plasticvervuiling. "Plasticvervuiling is een mondiaal probleem dat een mondiaal antwoord vereist. Daarom pleiten we voor een verdrag dat de volledige levenscyclus van plastics aanpakt, inclusief de uitfasering van zorgwekkende chemische stoffen en problematische producten", zegt Crucke over de Belgische visie.
De bescherming van de gezondheid van mensen, dieren en planten is voor ons een absolute prioriteit
Minister Crucke over het Belgische standpunt
"België sluit zich aan bij de Europese lijn: wat we in Europa realiseren, moeten we ook wereldwijd verankeren. De bescherming van de gezondheid van mensen, dieren en planten is voor ons een absolute prioriteit. De gesprekken in Nairobi zijn een belangrijke stap in de lopende onderhandelingen richting een ambitieus en bindend mondiaal verdrag tegen plasticvervuiling."
Hoe gaat het nu verder?
Vrijdag is de laatste dag van de onderhandelingen. Hierna werkt de voorzitter 2 documenten uit, een tekstvoorstel met de oude ideeën en een ander met de nieuwe ideeën.
"Dat is het concrete mandaat van de voorzitter tijdens deze conferentie", vertelt Mirgaux Dillien. "Eind september komen we dan opnieuw samen om op die teksten te werken, als verdere voorbereiding naar volgend jaar."
