In Genève is er geen akkoord gesloten over een wereldwijd plasticverdrag. Het zijn vooral de Arabische, en dus olieproducerende landen, die bleven dwarsliggen, zegt onze federale minister van Klimaat en Ecologische Transitie Jean-Luc Crucke, die aanwezig is op de top. De standpunten van de verschillende landen lagen, ondanks lang onderhandelen, nog altijd te ver uiteen. In de plaats zou er toch nog een extra top komen, maar waar en wanneer is nog onbekend.
"Denken aan hen die na ons komen": VN-top over historisch plasticverdrag is mislukt, maar er volgt nog een nieuwe kans
"We gaan eerlijk zijn en blijven: dit is een mislukking. We moesten een consensus vinden en dat is niet gelukt", begint Jean-Luc Crucke, federaal minister van Klimaat en Ecologische Transitie, die voor ons land aanwezig was op de VN-top in Genève.
Na 10 dagen intensief onderhandelen is de VN-top het niet eens geraakt over een wereldwijd én bindend plasticverdrag dat de strijd moet aanbinden met plasticvervuiling. Het zogenoemde en langverwachte 'Global Plastics Treaty' zal er dus niet komen in Genève. En dit was al een extra VN-top, want vorig jaar liepen de gesprekken al mis in Zuid-Korea.
De standpunten van de 185 landen bleven te ver uit elkaar liggen. Tot 2 keer toe werd de ontwerptekst aangepast. Zowat alle bindende verplichtingen werden geschrapt, maar ook dat bleek nog onvoldoende.
Waarover gaat dit?
Het proces om tot een eerste wereldwijd verdrag te komen om de plasticvervuiling aan te pakken, is al jaren aan de gang. Er moet iets gebeuren, want de plasticvervuiling is enorm. De milieuschade is al duidelijk zichtbaar, maar nu wordt ook steeds meer duidelijk dat de risico's voor de menselijke gezondheid beter niet in de wind worden geslagen. Het onderzoek naar microplastics in ons lichaam loopt volop, waarbij de eerste studies een belangrijke waarschuwing vormen.
Als er niets gebeurt, dan zal de plasticproductie volgens de OESO verdrievoudigen tegen 2060, terwijl ze nu al ongeveer 450 miljoen ton per jaar bedraagt. Sinds het jaar 2000 is er al meer plastic geproduceerd dan de 50 jaar daarvoor. In Genève zitten onder de vleugels van de VN 184 landen samen. België onderhandelt er onder de paraplu van de EU. Naast de verschillende landen waren op de top ook leden van ngo's, wetenschappers en heel wat lobbyisten van de olieproducerende landen aanwezig.
Olieproducerende landen liggen dwars
De deelnemende landen zijn het wel eens over de noodzaak om plastic afval aan te pakken, maar er bestaat grote onenigheid over de oplossing voor het probleem.
De Europese Unie, Canada, Australië, Nieuw-Zeeland en heel wat landen uit Afrika, Latijns-Amerika en de Stille Oceaan willen de productie van plastic beperken tot een duurzaam niveau, wegwerpverpakkingen uit de omloop halen en inzetten op herbruikbare producten, recyclage en circulaire economie.
Het gaat om ruim 100 landen. Ook willen zij een betere opvolging van welke (mogelijk schadelijke) chemicaliën precies gebruikt worden tijdens het productieproces.
Daartegenover staan landen als Saudi-Arabië, Iran en Rusland die fossiele brandstoffen als olie en gas produceren. Olie en aardgas zijn belangrijke grondstoffen voor plastic. De landen proberen de focus te verleggen naar doeltreffend afvalbeheer, zoals verwerking en recyclage. Ook de Verenigde Staten wilden van geen enkele vorm van productiebeperking weten.
Met diplomatie moet je altijd wat geduld hebben. We moeten blijven verdergaan met de landen die wel een verdrag willen sluiten
Jean-Luc Crucke, federale minister van Klimaat en Ecologische Transitie
"Vooral de Arabische landen lagen dwars", zegt Crucke. "Ze hebben te veel economische belangen en denken enkel aan hun centen. Het klimaat laten ze links liggen."
Veel landen hebben volgens Crucke wel een stap in de juiste richting gezet. "Met hen zijn we bereid om verder te gaan, want er moet een verdrag komen. We kunnen toch geen plasticwereld achterlaten aan onze kinderen? Intussen zit er meer plastic dan vissen in onze oceanen."
Toch vertrekken de delegaties vandaag naar huis zonder akkoord. Al is het een kwestie van geduld tot er wel een verdrag ligt, zegt Crucke. "Met diplomatie moet je altijd wat geduld hebben. We moeten blijven verdergaan met de landen die wel een verdrag willen sluiten, zodat we de Arabische landen kunnen overtuigen dat ze deze uitdaging ook moeten aangaan."
Dan toch nog een nieuwe onderhandelingsronde
Het nieuws over de mislukking liep binnen toen de afsluitende plenaire vergadering nog liep. Na afloop van die plenaire vergadering, met alle deelnemende landen, had de Belgische co-delegatieleider Sophie Mirgaux nog extra nieuws: er komt nog een extra top om alsnog een akkoord te kunnen bereiken.
"Waar en wanneer is momenteel nog onbekend. Maar het zal wel binnen de Verenigde Naties gebeuren en met hetzelfde mandaat van de hele levenscyclus, dus dat had erger gekund", zegt Mirgaux. Het moet nog blijken of tegen de volgende ontmoeting de verschillen kunnen worden weggemasseerd.
"Dit proces gaat niet stoppen"
Inger Andersen van het VN-milieubureau UNEP bekijkt het positief: "Er is geen akkoord, maar er is wel grote vooruitgang geboekt. Dit proces gaat niet stoppen. Plasticvervuiling zit in ons grondwater, in onze bodem, onze rivieren, onze oceanen en ja, in ons lichaam. We blijven eraan werken."
De Eurocommissaris voor Milieu en Circulaire Economie, Jessika Roswall, vindt dat de afgekeurde tekst een goede basis kan vormen voor de volgende sessie. Nochtans had de EU, een van voortrekkers van een sterk akkoord op de top, al veel water bij de wijn gedaan voor die finale versie. "De aarde is niet van ons alleen. We moeten goede huisvaders zijn voor zij die achter ons komen. Laten we die plicht opnemen", zei ze.
Eerder hadden wetenschappers al gezegd dat de plasticvervuiling aangepakt moet worden door het hele proces te bekijken, van productie tot eindproduct. De gebruikte chemicaliën in plastics moeten beter opgevolgd worden. "Die wetenschap is niet veranderd", zegt Bethanie Carney Almrot, professor Ecotoxicologie aan de universiteit van Gothenburg.
Kan China het schip vlot trekken?
Misschien ligt de sleutel wel bij China. Dat land hangt een beetje tussen de 2 kampen in, en stelde zich naar verluidt constructief op. De Chinese delegatie zei dat de strijd tegen plastic vervuiling "een lange marathon" is en dat deze tijdelijke tegenslag een nieuw vertrekpunt is voor een consensus.
China is 's wereld grootste plasticproducent. David Azoulay van het International Environmental Law Centre zei over China's houding op de top: "Dit is nieuw, en ik denk dat dit interessante opties biedt."
Wat stond er in de afgewezen slottekst?
Donderdag werd een tekst die te veel neigde richting de olieproducerende landen, compleet ontoereikend bevonden door de groep van ruim 100 landen die een sterk akkoord wilde. De voorzitter van de top, Luis Vayas Valdivieso, werkte op de valreep een nieuwe tekst uit, maar die bleek dan weer niet aanvaard te worden door de groep geleid door de olieproducerende Golfstaten en Iran.
In de draft die op tafel lag stond onder meer:
niets over een (al dan niet wettelijk afdwingbare) productiebeperking
wel een erkenning dat de huidige productieniveaus "niet houdbaar" zijn en dat er wereldwijde actie nodig is om "de trend te keren waarbij de productie de capaciteit van de verwerking overschrijdt"
plastic producten met chemicaliën die schadelijk kunnen zijn voor het ecosysteem of voor de mens moeten beperkt worden
plastics voor eenmalig gebruik of met een korte levensduur moeten beperkt worden
