Zelensky waarschuwt opnieuw voor Russische aanval vanuit Wit-Rusland: "Infrastructuurwerken aan grens bijna klaar"

Oekraïne kijkt met een bezorgde blik naar zijn noordgrens. Volgens president Volodymyr Zelensky wijzen inlichtingen erop dat Wit-Rusland "bijna klaar" is met de bouw van militaire infrastructuur vlak bij de Oekraïense grens. 

Op 5 plaatsen langs de grens stelde Oekraïne vast dat er aan wegen, kruispunten, nieuwe (spoorweg)bruggen en opslagplaatsen voor onder meer munitie en brandstof wordt gewerkt. Die werken "naderen hun voltooiing", schrijft Zelensky op Telegram.

De werken hebben geen ander doel dan een militair doel, stelt Zelensky. Hij verwijst ook naar Russische interne documenten die de werken zouden omschrijven als opdrachten gelinkt aan de speciale militaire operatie. Dat is de term die Rusland al 4 jaar hanteert voor de grootschalige invasie van Oekraïne.

Wit-Rusland bouwt ook aan nieuwe militaire faciliteiten, zegt Zelensky, waaronder een gezamenlijk oefen- en gevechtscentrum in Krichev, in het oosten van Wit-Rusland vlak bij de Russische grens, waar nu al een luchtmachtbasis is. Dat nieuwe centrum zou zich toeleggen op het onderhoud en gebruik van raketwapensystemen. Ook elders worden trainingscentra en fabrieken voor de productie van munitie gebouwd.

Volgens Zelensky bereidt Wit-Rusland zich voor op een "mogelijke uitbreiding van de agressie". Hij stelt dat Wit-Rusland stappen moet ondernemen in de richting van de-escalatie en vrede.

Eerder deze week raakte ook bekend dat de Oekraïense regering van de Wit-Russische oppositie in ballingschap een lijst met signalen heeft ontvangen die erop zouden kunnen wijzen dat Wit-Rusland op grotere schaal betrokken zou kunnen raken bij de oorlog.

Zo wezen ze erop dat de grondwet in Wit-Rusland is aangepast, waarbij de status van Wit-Rusland als een neutrale, non-nucleaire staat is geschrapt. Ze wezen ook op een verdubbeling van het aantal militairen onder contract en een vervijfvoudiging van de militaire uitgaven. De samenleving in haar geheel wordt ook meer en meer gemilitariseerd.

Wit-Rusland heeft in 2024 bovendien een nieuwe militaire doctrine aangenomen, waardoor het nu is toegestaan om een preventieve aanval uit te voeren als reactie op een "op handen zijnde bedreiging".

Ook de Amerikaanse krant The Wall Street Journal schreef deze week op basis van Russische en Europese overheidsbronnen dat Rusland het Wit-Russische grondgebied wil gebruiken om een nieuw front te openen. Dat zou het Oekraïense leger verplichten om troepen aan het oostfront naar het noorden te verschuiven.

Vorige maand vonden ook uitgebreide gezamenlijke oefeningen plaats in Wit-Rusland. Daarbij zouden volgens de Oekraïense inlichtingendiensten verschillende scenario's voor een aanval geoefend zijn. 

De Wit-Russische president Aleksandr Loekasjenko blijft erbij dat hij geen oorlog met Oekraïne wil. "Onze positie is er een van vrede." Hij voegt er wel aan toe dat zijn land "in elke situatie aan de zijde van Rusland zal staan".

Oleksandr Syrsky, bevelhebber van het Oekraïense leger, benadrukt niettemin dat het leger nieuwe brigades moet opstellen om een mogelijke aanval vanuit het noorden af te slaan. Volgens Syrsky is Rusland van plan om de frontlijn met 160 km uit te breiden. Versterking van de bestaande eenheden langs de frontlinie vindt hij niet voldoende. De enige optie in oorlogstijd is om de nieuwe Russische troepenopbouw te evenaren, stelt hij. "De andere optie is overgave."

De Oekraïense vrees is niet ongegrond. Naast de vastgestelde infrastructuurwerken aan de grens kijken de Oekraïners natuurlijk ook naar het verleden. Bij de start van de Russische invasie in februari 2022 vielen Russische troepen al eens vanuit Wit-Rusland het noorden van Oekraïne binnen. Ze bezetten toen onder meer de kerncentrale van Tsjernobyl en rukten op naar de hoofdstad Kiev (zie kaart). Toen bleek dat een snelle inname van de hoofdstad niet zou lukken, trokken de Russen zich uiteindelijk terug.

Sindsdien hield Wit-Rusland zich op het eerste gezicht min of meer afzijdig. Al gebruikt het Russische leger het Wit-Russische grondgebied nog altijd om luchtaanvallen op Oekraïne te lanceren. Rusland vult zijn verliezen van militair materieel ook aan met Wit-Russische voorraden. Wit-Rusland levert Rusland ook brandstof en andere olieproducten, om de tekorten te compenseren die ontstaan zijn door de vele Oekraïense drone-aanvallen. 

Om die redenen beschouwen Oekraïne en het Westen Wit-Rusland als medeplichtig aan de oorlog. Het Westen heeft daarom ook een hele reeks sancties tegen Wit-Rusland ingevoerd.

Dat de spanningen tussen Oekraïne en Wit-Rusland gemakkelijk kunnen oplopen, bewijst het dreigement van Zelensky vorige week. Hij dreigde er toen mee om communicatieapparatuur in Wit-Rusland te vernietigen als Wit-Rusland die niet zelf binnen een week zou uitschakelen. Volgens Zelensky helpt die apparatuur vlak bij de Oekraïense grens Russische drones bij hun aanvallen op Oekraïne. Loekasjenko lijkt intussen op dat ultimatum te zijn ingegaan, want Zelensky meldde enkele dagen geleden dat de apparatuur is uitgeschakeld.

Loekasjenko bevindt zich in een benarde positie. Na het massale straatprotest in 2020 in zijn land is zijn macht sterk afhankelijk van de Russische president Vladimir Poetin. Moskou hielp namelijk met de onderdrukking van dat straatprotest. Ook economisch is Wit-Rusland grotendeels afhankelijk van zijn grote buur.

Poetin gebruikt die afhankelijkheid en voert de druk op Loekasjenko op om een grotere rol in de oorlog tegen Oekraïne te spelen. Zo zou hij ermee dreigen om de financiële hulp aan Wit-Rusland (deels) droog te leggen als Loekasjenko niet toehapt.

Maar Loekasjenko wil ook de banden met het Westen aanhalen. Volgens het Institute for the Study of War (ISW) probeert hij daarom te weerstaan aan de druk van een volledige militaire betrokkenheid, zonder de steun van Rusland volledig op het spel te zetten. De denktank stelt dat Loekasjenko herhaaldelijk voorkomen heeft dat Wit-Russische militairen samen met Russische militairen operaties in Oekraïne uitvoerden en ook grotendeels afstand neemt van de Russische retoriek die Oekraïne als een bedreiging voor Wit-Rusland afschildert.

Het Westen speelt daar ook op in. De Franse president Emmanuel Macron waarschuwde Loekasjenko vorige maand tijdens een telefoongesprek om zich niet nog meer in de oorlog te mengen. Vertegenwoordigers van de Amerikaanse regering reisden het voorbije jaar verschillende keren naar Wit-Rusland om te proberen Loekasjenko uit het Russische kamp te trekken. De Amerikaanse regering hief ook een aantal sancties op en moedigde andere landen aan hetzelfde te doen.

Een nieuwe Russische aanval vanuit Wit-Rusland zou een enorme escalatie zijn in de oorlog. Wit-Rusland zou daardoor ook een mogelijk doelwit van Oekraïense aanvallen kunnen worden, om voorraadketens af te snijden en militaire en industriële infrastructuur te vernietigen.

Of het zover zal komen, zal de toekomst uitwijzen. Sommige analisten achten de kans echter heel klein, omdat het een te groot risico zou zijn voor Loekasjenko. Dat Zelensky er blijft voor waarschuwen, wordt vooral als een strategische zet gezien. Om de instapkosten voor Loekasjenko nóg hoger te maken.