De kans is klein dat Rusland Oekraïne opnieuw via Wit-Rusland zal proberen aan te vallen, al is het wel terecht dat Kiev zich daarover zorgen maakt. Dat zegt Oost-Europakenner Peter Vermeersch nadat president Zelensky heeft gezegd dat opnieuw militaire oefeningen in Wit-Rusland plaatsvinden. Zal president Loekasjenko zich in de oorlog mengen? "Voor hem zou dat een enorm risico zijn."
"Risico voor Loekasjenko zou enorm zijn": waarom kans klein lijkt dat Rusland Oekraïne (opnieuw) via Wit-Rusland aanvalt
Samenvatting:
Oekraïne maakt zich zorgen over mogelijke Russische aanval via Wit-Rusland, nadat er militaire oefeningen plaatsvonden in het buurland.
Oost-Europakenner Peter Vermeersch (KU Leuven) denkt dat de kans op zo'n aanval klein is na al een mislukte poging in het begin van de oorlog.
Wit-Russisch president Loekasjenko zit in een moeilijke positie: hij beloofde zijn bevolking geen oorlog, maar staat onder druk van Poetin.
De Oekraïense president Volodymyr Zelensky heeft eerder deze week gewaarschuwd voor de mogelijke inmenging van Wit-Rusland in de oorlog tussen Oekraïne en Rusland. Zo zou Rusland een nieuw voorbereiden om via Wit-Rusland Kiev aan te vallen. Oekraïne stuurde alvast versterking naar de grens.
"Oekraïne heeft gelijk dat het zich zorgen maakt, want de ontwikkelingen zijn niet min", zegt Peter Vermeersch in De Ochtend op Radio 1. Hij is hoogleraar politieke studies aan de KU Leuven en Oost-Europakenner.
Heeft Rusland plannen om Oekraïne via Wit-Rusland aan te vallen?
"Er zijn serieuze militaire oefeningen geweest in Wit-Rusland de afgelopen weken. De geheime militaire dienst van Oekraïne heeft het nieuws gekregen dat er verschillende scenario's in voorbereiding zijn en dat er ook een aanval vanuit Wit-Rusland voorbereid wordt. Het zijn zorgwekkende tijden wat dat betreft."
In het begin van de oorlog in 2022 probeerde Rusland Oekraïne al een eerste keer aan te vallen via Wit-Rusland, zonder succes. "Het plan van Poetin was om Kiev meteen in te nemen vanuit die noordelijke flank. Dat is niet gelukt." De dichtstbijzijnde grens voor Kiev is de grens met Wit-Rusland. Het gebied is daarom ook stevig bewaakt.
Vermeersch denkt dan ook dat de kans klein is dat Rusland voor een offensief via Wit-Rusland kiest. "En de kans dat het zou lukken, lijkt me nog kleiner." Al is er wel een strategische reden. "Om de oorlog een andere wending te geven, die nu in een soort van patstelling is terechtgekomen."
De rol van Loekasjenko
Het zijn dus (opnieuw) zorgwekkende tijden voor Oekraïne, maar ook voor de Wit-Russische president Aleksandr Loekasjenko. Vermeersch vermoedt dat Oekraïne de wendingen in Wit-Rusland naar buiten bracht om de president onder druk te zetten.
"Om de instapkosten voor Loekasjenko nog hoger te maken. Hij heeft altijd gezegd dat hij geen eigen militaire acties zou initiëren, maar nu zijn er wel die oefeningen. Oekraïne wil niet dat er opnieuw aanvallen vanuit Wit-Rusland komen. Vandaar is het strategisch slim om daar nu ruchtbaarheid aan te geven."
Zonder Rusland was hij vandaag niet meer aan de macht. Hij voelt zich gedwongen om Poetin naar de mond te praten
Peter Vermeersch over Loekasjenko
Daarmee legt Oekraïne de bal in het kamp van Wit-Rusland. "Loekasjenko probeert al lang de indruk te wekken dat hij niets met de oorlog te maken heeft, ook ten opzichte van zijn eigen bevolking. Hij zit er natuurlijk tot over zijn oren in en hij is onversneden medeplichtig."
Een onafhankelijke speler is hij dus niet, klinkt het. "Hij heeft de protesten in 2020 neergeslagen met de hulp van Poetin. Zonder Rusland was hij vandaag niet meer aan de macht. Hij voelt zich vaak gedwongen om Poetin naar de mond te praten."
"Tegelijk wil hij zijn bevolking, het Westen en in het bijzonder de Verenigde Staten de indruk geven dat met hem wel te onderhandelen valt. Hij heeft sancties gekregen van de EU en de VS voor de onderdrukking van zijn eigen bevolking en politieke gevangenen. Aan die sancties probeert hij te ontsnappen."
De kans is dan ook klein dat Loekasjenko zijn eigen leger inzet in de oorlog. "Het leger van Wit-Rusland kan het verschil niet maken op het terrein. Bovendien zou het een enorm risico zijn voor Loekasjenko. Hij heeft aan de bevolking beloofd dat er geen oorlog komt. Als hij toch moet mobiliseren, is de kans op instabiliteit in Wit-Rusland heel groot."
Macron belt
De Franse president Emmanuel Macron heeft Loekasjenko vandaag tijdens een telefoongesprek opgeroepen zijn land niet te laten "meeslepen" in de oorlog. Macron zou Loekasjenko ook opgeroepen hebben om "de nodige stappen te ondernemen om de betrekkingen tussen Wit-Rusland en Europa te verbeteren", zegt een bron uit de entourage van Macron.
Een verklaring van het Wit-Russische presidentschap vermeldt alleen dat "de twee staatshoofden regionale kwesties hebben besproken, evenals de betrekkingen van Wit-Rusland met de EU en met Frankrijk in het bijzonder" en dat het telefoongesprek plaatsvond "op initiatief van de Franse kant".
Strategisch belangrijke speler
Voor Poetin zou het nochtans interessant zijn om Wit-Rusland te betrekken in de oorlog, als strategische locatie in Europa. "Wit-Rusland grenst aan 3 EU-landen: Polen, Litouwen en Letland. De hoofdstad van Litouwen, Vilnius, ligt ook dicht bij Wit-Rusland."
De chaos in de wordt er dan ook niet kleiner op. De Letse premier nam onlangs ontslag na een drone-incident. "In zekere zin zou je kunnen zeggen dat de oorlog met de Baltische staten al bezig is, op het vlak van ."
Die chaos komt Poetin goed uit. "Als er bijvoorbeeld wrevel ontstaat in Litouwen met betrekking tot die drones. Waar komen die drones vandaan? Zijn het Oekraïense drones die gehackt zijn? Wat is hier precies aan de hand? Dan creëer je chaos en elke politieke instabiliteit binnen de EU komt het goed uit."
