Van 47 graden in de stad tot 24,5 in het bos: hoe houden we onze steden koel?

Puffen bij 47 graden in Brussel, terwijl het tegelijkertijd in het nabijgelegen Zoniënwoud slechts een zachte 24,5 graden is. Het was een opmerkelijk contrast dat de beelden van ESA aantoonden.

Hoe kunnen we onze steden beter wapenen tegen de hitte? We vragen het aan gerenommeerd landschapsarchitect Bas Smets, bekend van het Tour & Taxis Park in Brussel, Nieuw Zuid in Antwerpen en de heraanleg rond de Notre-Dame in Parijs.

Het meest cruciale werkpunt volgens Smets: we moeten de watercyclus in onze steden herdenken. "Vandaag hebben we de meeste oppervlakte verhard, waardoor het water opgevangen wordt, afgevoerd wordt, in de riolering wordt gebracht en daarmee weg van het vat gebracht wordt", vertelt hij in De Ochtend op Radio 1.

Dat geeft 2 problemen, gaat de architect verder. "Enerzijds krijgen we overstromingen stroomafwaarts. Anderzijds verlaagt de waterspiegel, omdat het water niet meer in de grond kan indringen, waardoor zelfs eeuwenoude bomen opeens geen toegang meer hebben tot grondwater."

Wel moeten we water opvangen op de plaats waar het valt. Alleen zo kunnen we planten en bomen inzetten om actief te verkoelen. "Bomen kunnen het water opzuigen en via hun bladeren terug in de atmosfeer brengen, waardoor ze verkoeling brengen. Dat heet evapotranspiratie."

Een boodschap die we al vaker hebben gehoord, maar die nog niet overal lijkt door te dringen. "Onze ruimte is sinds de jaren 60 of 70 ontworpen om dat water zo snel mogelijk te evacueren."

"Daarom is een mindshift nodig: hoe kunnen we van een stad een soort kom maken waar je water in kan opvangen? Hoe kunnen we dat regenwater dan bijvoorbeeld onder de stoepen gaan aanleggen, in parken gaan aanleggen, om het te hergebruiken?"

"We moeten onze steden dus gaan herdenken eigenlijk", gaat Smets verder. "We moeten zien hoe we maximaal groen kunnen binnenbrengen. Het is eigenlijk de stad zien als een opportuniteit voor natuur. Die mindset moet veranderen, en dan gaan we heel concreet kijken: oké, wat zit er nu onder mijn stoep? Waar vind ik plaats voor die wortels?"

Een mooi voorbeeld van die redenering is Parijs, waar Smets ook vaak vertoeft en werkt. "De laatste 10 jaar onder burgemeester Hidalgo is daar een heel sterk beleid gevoerd om maximaal te ontharden, om maximaal fietspaden aan te leggen, ook die auto's uit het stadscentrum te halen en om maximaal bomen aan te planten." Ook het plein rond de Notre-Dame kan onder een laagje water worden gezet om de omgeving errond te koelen.

"Veel verharde ruimtes zijn helemaal aangepast aan het binnenbrengen van die bomen. Zelfs op bijvoorbeeld het plein voor het stadhuis, dat op een parking staat, ligt nu een stedelijk bos. Ze hebben daar honderdduizenden bomen geplant de voorbije jaren en daar maximaal op ingezet."

Toch lijkt die boodschap ook bij beleidsmakers hier steeds beter aan te komen. "10 jaar geleden was dat moeilijker, 5 jaar geleden misschien nog moeilijk, maar op vandaag heeft iedereen wel door dat die klimaatverandering er is, dat er meer droogte is in de zomer en dat er meer natte periodes zijn."