Het Franse energiebedrijf TotalEnergies is wel degelijk verantwoordelijk voor de klimaat- en gezondheidsrisico's die zijn brandstoffen veroorzaken. Dat heeft de rechter in Parijs beslist in een belangrijke klimaatzaak. De stad Parijs, die de zaak aanspande, reageert verheugd. Maar ook Belgische klimaatjuristen putten er moed uit.
TotalEnergies is verantwoordelijk voor de klimaatgevolgen van olie en gas, oordeelt Franse rechter
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
Terwijl Parijs vandaag broeide bij temperaturen boven de 40 graden Celsius, werd er reikhalzend uitgekeken naar de uitspraak in een belangrijke klimaatzaak.
De stad Parijs heeft immers het energiebedrijf TotalEnergies voor de rechter gedaagd, samen met de ngo's Notre Affaire à Tous, Sherpa, Zéa en France Nature Environnement. Ze vinden dat TotalEnergies zich niet houdt aan de zorgplicht. Die Franse wet uit 2017 bepaalt dat bedrijven erop moeten toezien dat hun activiteiten geen mensenrechtenschendingen of milieurisico's veroorzaken.
TotalEnergies zit in de top-20 van de bedrijven met de grootste historische uitstoot ter wereld, en heeft daardoor een belangrijk aandeel in de huidige klimaatcrisis, vinden de stad en de ngo's.
Daarom vroegen ze dat de rechter TotalEnergies zou verplichten om tegen 2030 37 procent minder olie te produceren en 25 procent minder gas. Bovendien zou TotalEnergies ook alle nieuwe gas- en olieprojecten moeten stopzetten.
6 maanden om nieuw risicoplan op te stellen
De eisers legden de lat hoog. Zo is het de allereerste keer dat de zorgplicht wordt ingeroepen in een Franse klimaatzaak.
En de rechter vragen om bedrijven reductieverplichtingen op te leggen, ligt moeilijk. Een Nederlandse rechter deed dat in 2021 bijvoorbeeld wel in de klimaatzaak tegen Shell, maar die uitspraak werd later teruggedraaid. In beroep oordeelde de rechter dat het niet aan een rechtbank toekomt om die verplichting op te leggen.
En ook in Parijs werd er vandaag geen verplichte uitstootvermindering opgelegd. TotalEnergies wordt ook niet verplicht zijn productie te verminderen.
Maar dat kan slechts uitstel zijn. Het bedrijf moet immers wel een nieuwe risicoanalyse maken van zijn activiteiten, en daar de uitstoot van zijn klanten in opnemen, de zogenoemde scope 3-uitstoot. Het gaat dan om de broeikasgassen die olie en gas van TotalEnergies veroorzaken wanneer ze verbrand worden in automotoren, in elektriciteitscentrales, in verwarmingsinstallaties...
Het huidige plan omvat enkel de uitstoot die de TotalEnergies-fabrieken en andere productiefaciliteiten zelf veroorzaken. Dat plan is "incompleet", oordeelt de rechtbank, omdat er "een inherent verband bestaat tussen de productie van olie en gas en de verbranding van die producten door de gebruikers". En die uitstoot vormt volgens de rechter wel degelijk een inbreuk op de mensenrechten.
Die uitspraak kan zeer grote gevolgen hebben. Volgens TotalEnergies eigen duurzaamheidscijfers was de uitstoot van klanten in 2024 immers 10 keer groter dan de uitstoot van TotalEnergies' fabrieken: 342 megaton CO2-equivalenten tegenover 34 ton.
Het bedrijf krijgt 6 maanden de tijd om een nieuw plan op te maken. Op 21 januari 2027 buigt de rechter zich er opnieuw over. Dan zouden er alsnog verplichte verminderingen opgelegd kunnen worden.
Ook gevolgen voor Belgische klimaatzaak
De stad Parijs viert de uitspraak alvast als "een belangrijke beslissing in de geschiedenis van het Franse klimaatrecht".
Maar de uitspraak zou ook gevolgen kunnen hebben voor een Belgische klimaatzaak: de zogenoemde 'Farmer Case' van de bioboer Hugues Falys tegen TotalEnergies. In eerste aanleg besliste de rechter te wachten op de uitspraak in Parijs, omdat beide zaken erg gelijkaardig zijn. TotalEnergies ging intussen in beroep. Ook de nieuwe rechter zal wellicht met aandacht het Franse vonnis lezen.
De Belgische klimaatadvocaat Marie Doutrepont (Progress Lawyers), die bioboer Falys verdedigt, kreeg vandaag in Parijs als een van de eersten de uitspraak in handen. Zij heeft het over "een historische overwinning".
"Zowel voor de Franse rechtbank als in de Belgische Farmer Case heeft TotalEnergies altijd gezegd dat het niet verantwoordelijk is voor wat de gebruikers doen met de producten die het verkoopt. Maar de rechter heeft nu gezegd: jawel, u bent wel verantwoordelijk voor die uitstoot, en u moet maatregelen nemen om die te verminderen."
TotalEnergies heeft nog niet gereageerd op de uitspraak. Eerder had het bedrijf de zaak juridisch ongegrond genoemd. Het had ook geargumenteerd dat TotalEnergies niet verantwoordelijk gehouden kan worden door de uitstoot die een wereldwijd energiesysteem decennia lang veroorzaakt heeft.
