'Farmer Case' gestart: Waalse bioboer Hugues Falys versus energiereus TotalEnergies (maar welke kans maakt hij)?

Falys (55) runde een boerderij ten zuiden van Geraardsbergen, in Bois-de-Lessines. Hij daagde in maart vorig jaar samen met Greenpeace, FIAN (een ngo die naar duurzame landbouw streeft) en de Franstalige Liga voor de Rechten van de Mens het Franse energiebedrijf TotalEnergies voor de rechter. 

Falys geldt als een pionier van de agro-ecologische transitie: hij begon een biowinkel en kweekte charolaiskoeien voor biovlees. Daarnaast zette hij in op granen, eiwithoudende gewassen en groenten. In 2016 ging het voor de eerste keer mis met een stationair onweer. In 2018, 2020 en 2022 waren er dan weer erg droge zomers die een zware impact hadden. 

"De klimaatverstoring heeft heel concrete gevolgen voor mij: minder opbrengsten, extra werk en extra stress omdat de kalender overhoop wordt gegooid. Ons werk als boeren heeft een sterke link met het klimaat. Klimaatverandering brengt een grote onzekerheid over de toekomst", zei hij daar vorig jaar over. 

Falys moest de grootte van zijn kudde terugbrengen van ongeveer 160 naar 100. Voor alle geleden economische schade wil hij TotalEnergies, de grootste olieraffinaderij in België, ter verantwoording roepen in de rechtbank.

Hugues Falys heeft zijn boerderij inmiddels opgegeven en zijn dieren en materiaal verkocht. Hij werkt nu op een proefboerderij voor biolandbouw van de KU Leuven. 

Met het proces wil Falys juridische erkenning krijgen voor de geleden schade door de klimaatverandering. Hij is niet per se op zoek naar geld: als hij een financiële compensatie zou krijgen, gaat hij het doorstorten aan een goed doel dat met duurzame landbouw te maken heeft. 

Falys en de andere partijen willen TotalEnergies ook op een pad zetten dat in lijn ligt met het klimaatakkoord van Parijs. Ze willen de multinational ertoe dwingen meer te doen om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen: 60 procent reductie tegen 2030, en een vermindering van de olie- en gasproductie met 75 procent tegen 2040. 

"TotalEnergies is historisch verantwoordelijk voor enorm veel CO2-uitstoot, en staat al decennialang op de rem voor klimaatbeleid", zegt Joeri Thijs van Greenpeace.

"Wat voor ons de doorslag heeft gegeven, is dat het het bedrijf is dat vandaag nog het meest investeert in nieuwe projecten voor fossiele brandstoffen. Het is daarmee nog meer olie op het vuur aan het gooien." Het heeft daarom een enorme aansprakelijkheid in de klimaatcrisis, vindt hij. 

TotalEnergies zegt dat het zich houdt aan de nationale en Europese wetgeving en dat de zaak geen rechtsgrond heeft.

"De rechtszaak is ook niet legitiem. Waarom? Omdat ze neerkomt op het toekennen van individuele verantwoordelijkheid aan een enkel bedrijf dat slechts iets minder dan 2 procent van de olie- en gassector vertegenwoordigt en niet actief is in de steenkoolsector", aldus de multinational aan Belga.

In het buitenland waren er al processen tegen grote bedrijven, met wisselend succes. In Nederland werd Shell in eerste aanleg veroordeeld en kreeg het uitstootreducties opgelegd. Maar in beroep is die becijferde reductiedoelstelling teruggetrokken. In het buitenland werd een klacht een TotalEnergies geseponeerd, maar  in een andere zaak over greenwashing, werd het bedrijf onlangs veroordeeld . 

Thijs kan niet inschatten welke kant het in België op zal gaan. "Het is voor een stuk onontgonnen terrein. Maar als we die zaak winnen, dan wordt het een heel belangrijk precedent voor iedereen die al schade heeft geleden, bijvoorbeeld een huis dat onder water staat door de impact van de klimaatcrisis."

Of het kan belangrijk zijn voor toekomstige grote waterbommen zoals we die in Wallonië hebben gezien, zegt Thijs. "Maar we willen vooral een juridische erkenning, zodat grote fossiele bedrijven in de toekomst niet meer ongestraft blijven wegkomen met de schade die ze aanrichten."