'Code rood' en 'alarmfase hitteplan': wat is het verschil? En wanneer worden maatregelen genomen?

Morgen geldt in de provincies Limburg en Luik code rood voor hitte. Het gaat om een waarschuwing van het Koninklijk Meteorologisch Instituut (KMI) dat de weerkaarten voor ons land monitort. 

Het KMI voorspelt niet alleen het weer in België, maar waarschuwt ook voor mogelijk gevaarlijke weerfenomenen. Dat gaat onder meer over hitte, maar ook over wind, regen, onweer, gladheid, mist, stormtij en koude.

Voor al deze categorieën gelden bepaalde kleurcodes: bij groen is er niks aan de hand, bij geel blijf je best waakzaam en bij oranje en rood kan het gevaarlijk worden. De waarschuwingen die het KMI uitstuurt, kunnen verschillen per provincie. Meer uitleg over de waarschuwingen en de criteria vind je hier.

Bij hitte wordt code geel afgekondigd wanneer de temperatuur in een aanzienlijk deel (meer dan 25 procent) van een bepaalde provincie met quasi zekerheid (2 kansen op de 3) boven 32 graden zal stijgen. Ook wanneer het nationaal ozon- en hitteplan actief wordt (later meer daarover) schakelt het KMI over naar code geel.

Enkel voor de kust - waar het doorgaans koeler is dan in de rest van het land - kan er dan een uitzondering gemaakt worden: daar blijft code groen van kracht als de temperatuur onder de 25 graden blijft.

Bij code geel voor hitte raadt het KMI aan om vooral oudere en zwakkere mensen te beschermen, door hen meer te laten drinken en hen niet in rechtstreeks zonlicht te laten vertoeven. 

Code oranje voor hitte wordt afgekondigd wanneer de temperatuur in een provincie met quasi zekerheid stijgt boven de 35 graden. Wees voorbereid en volg de raadgevingen van de bevoegde overheid op, luidt het algemene advies.

"Bij dergelijke erg hoge temperatuurwaarden zullen bepaalde te nemen maatregelen noodzakelijk zijn: regelmatig drinken, zich lichter kleden, de dag in koelere ruimten laten doorbrengen, de gezondheidstoestand regelmatig opvolgen, licht verteerbaar voedsel (en in kleinere porties) tot zich nemen, deuren en ramen gesloten houden om de warmte buiten te houden."

Wanneer de pieken de 40 graden overschrijden, schakelt het KMI over op code rood. Vanaf dan is het enorm belangrijk dat je ook zelf in actie schiet en bepaalde maatregelen neemt. "Veel drinken, het zoutgehalte op peil houden, veel rusten, in een gekoelde ruimte verblijven, vochtige doeken gebruiken in geval van uitdroging en rechtstreekse zonnestralen vermijden."

Code rood voor hitte is zeer uitzonderlijk in België. De eerste keer dat het KMI hiervoor waarschuwde was op 23 juli 2019, toen in het hele land code rood van kracht was. In augustus 2020 - tijdens de coronacrisis - gold tijdelijk voor bijna het hele land code rood.

In juli 2022 kondigde het KMI code rood af in het westen van het land (West-Vlaanderen en Henegouwen). Morgen gaat het om het oosten van België (Limburg en Luik).

Niet alleen het KMI, maar ook de overheid houdt de weerkaarten in ons land goed in de gaten. De hitte wordt opgevolgd door de werkgroep 'Ozon en hitte', waar vertegenwoordigers van alle betrokken overheden (federaal, gewesten en gemeenschappen) deel van uitmaken.

De overheid beschikt ook over een nationaal ozon- en hitteplan. Het doel van dat plan is tijdig te anticiperen op langere periodes van hitte en verhoogde ozonconcentraties. In tegenstelling tot het KMI - dat kijkt naar de temperatuurpieken - richt de overheid zich dus vooral op langere periodes van extreme weerfenomenen.

Het plan bestaat uit 3 fases: de waakzaamheidsfase gaat elk jaar automatisch in vanaf 15 mei en loopt tot en met 30 september, maar voor de waarschuwingsfase en de alarmfase wordt er flink gerekend. Wanneer bepaalde drempels worden overschreden, worden deze fases actief.

Begin vorige week, op maandag 15 juni, werd de waarschuwingsfase afgekondigd. Gisteren heeft de Risk Management Group (RMG) van de FOD Volksgezondheid de alarmfase van het plan afgekondigd.

Daar horen volgende aanbevelingen bij:

• Drink meer water dan normaal. Wacht niet tot je dorst hebt

• Neem altijd water mee onderweg

• Bescherm je buiten tegen de zon (hoed, zonnecrème, luchtige kledij...)

• Blijf zoveel mogelijk binnen tijdens de warmste uren

• Vermijd lichamelijke inspanningen op het heetst van de dag

• Verlucht je woning ’s ochtends en ’s avonds wanneer het koeler is

In de waarschuwingsfase van het nationaal hitte- en ozonplan - die al sinds 15 juni actief is - zijn de deelstaten (Vlaanderen, Wallonië en Brussel) die elk over een warmteactieplan beschikken, verantwoordelijk voor de uitvoering van de bijhorende maatregelen, zoals sensibilisering en het uitsturen van waarschuwingen.

Vlaams minister-president Mathias Diependaele (N-VA) wees er gisteren op dat de Vlaamse regering al in actie is geschoten, met veel praktische tips, vergaderingen en nieuwsbrieven voor kwetsbare groepen, scholen, woonzorgcentra en kinderopvangcentra.

Voor concretere maatregelen laat hij het initiatief aan lokale organisaties, bijvoorbeeld om evenementen bij te sturen of te annuleren. 

"Je kunt toch niet vanuit Brussel gaan zeggen wat zij allemaal moeten doen?", aldus Diependaele. "Die mensen zijn fantastisch in wat zij doen. Als zij ondersteuning nodig hebben, helpen wij daar graag bij. We moeten dat in een situatie als deze van dag op dag, van uur tot uur opvolgen."

Enkel de ministers van Volksgezondheid en Binnenlandse Zaken, de provincies en gemeenten, en het Nationaal Crisiscentrum kunnen verdergaan in het nemen van concrete maatregelen dan wat reeds door de regio’s tijdens de waarschuwingsfase is in gang gezet.

Tijdens de alarmfase - van kracht sinds gisteren - coördineert de FOD Volksgezondheid samen met het Nationaal Crisiscentrum en de crisiscentra van de deelstaten de uitvoering van de nodige maatregelen. Zo wordt ervoor gezorgd dat de gezondheidsimpact van hitte en ozonpieken voor de bevolking zoveel mogelijk wordt beperkt.

Op federaal vlak zijn op dit moment nog geen nationale maatregelen genomen. Sommige gemeenten hebben wel al lokale maatregelen genomen of aangekondigd en vanmiddag buigt de provincie Limburg - waar morgen code rood geldt - zich tijdens een crisisoverleg over mogelijke provinciale maatregelen.