Vertegenwoordigers van de Taliban zijn vandaag in Brussel om te praten over de gedwongen terugkeer van onderdanen naar Afghanistan. Duitsland werkte al eerder samen met het regime en nu willen ook andere EU-lidstaten, waaronder ons land, afspraken maken. "Dit is onaanvaardbaar en teleurstellend", reageert mensenrechtenorganisatie Amnesty International. 5 vragen en 5 antwoorden.
Taliban in Brussel voor geheime gesprekken over gedwongen terugkeer: controversiële noodzaak of onaanvaardbaar?
Samenvatting:
Talibanvertegenwoordigers zijn vandaag in Brussel voor geheime gesprekken met vertegenwoordigers van 20 EU-lidstaten, waaronder België, over de gedwongen terugkeer van Afghanen zonder verblijfsvergunning.
De Europese Unie erkent de taliban niet als legitieme machthebbers van Afghanistan, maar nodigt hen toch uit voor overleg. België verleende daarvoor eendaagse visa aan 5 talibanleden.
Mensenrechtenorganisatie Amnesty International reageert scherp: "Dit is onaanvaardbaar. We zijn enorm teleurgesteld in hoe de rode loper hier uitgerold wordt."
De ontvangst van 5 talibanvertegenwoordigers verliep in het uiterste geheim. Hoe laat de delegatie zou aankomen, was een goed bewaard geheim. Wanneer ze zouden samenkomen met de Europese Commissie ook. Zelfs de locatie was onbekend. Eerder bevestigde de wel al dat de ontmoeting niet in officiële gebouwen zou doorgaan.
De Europese Commissie heeft intussen bevestigd dat er een gesprek is geweest. Ook de Taliban heeft wat meer info gegeven. "Het doel was de vertrouwensband herstellen." Afghanistan wil ook de consulaire diensten voor Afghanen opnieuw opstarten. En er zou ook gesproken zijn over "een eerbiedwaardig terugkeerproces” voor Afghaanse onderdanen.
Maar het bezoek was niet zonder controverse. 5 vragen om dat beter te begrijpen.
1
Waarom is de taliban in ons land?
Op vraag van 20 EU-lidstaten zijn ze uitgenodigd door de Europese Commissie. Ook Belgisch minister van Asiel en Migratie Anneleen Van Bossuyt (N-VA) is voorstander van een samenwerking met de taliban voor gedwongen terugkeer van Afghanen.
"De Europese Commissie heeft geen bevoegdheid over terugkeer: we coördineren alleen maar de gesprekken", verduidelijkt een woordvoerder van de Commissie. "Het zijn de lidstaten die zelf individuele contacten kunnen leggen op de vergadering. Zij beslissen dus wat de inhoud is van de gesprekken over samenwerking."
2
Het regime niet erkennen en toch samenwerken. Hoe kan dat?
Dat is meteen de essentie van de controverse. De Europese Unie erkent het taliban-regime niet als de legitieme machthebbers van Afghanistan. Zowel bij de VN als de EU zijn er uitgebreide sancties voor taliban-kopstukken.
En toch nodigt de Europese Commissie een van 5 mannen uit voor overleg. België verleende daarvoor de visa die één dag geldig zijn.
"Dit is onaanvaardbaar. We zijn enorm teleurgesteld hoe de rode loper hier uitgerold wordt", zegt Wies Degraeve van Amnesty International. "Als er contacten zijn, dan zou dat moeten zijn om de mensenrechten aan te kaarten. Niet om samen te werken met een regime dat verantwoordelijk is voor een mensenrechtensituatie die met de dag verslechtert."
De Europese Commissie verweert zich met het argument dat het momenteel enkel gaat om 'technische gesprekken' met de taliban. En dat de gesprekken niet duiden op een officiële erkenning van het regime. Vandaag is Rusland het enige land ter wereld dat het regime officieel erkent.
"Technisch of diplomatiek, dat is een semantische discussie. De kern is dat hier een beleid achter zit van de Europese Commissie, met de steun van België, om samen te werken met de taliban", zegt Amnesty International.
3
Wat willen de taliban in ruil?
Daarover kan of wil de Europese Commissie niets zeggen. De taliban zoeken internationale erkenning. In ons land is er op dit moment geen diplomatiek consulaat dat documenten aflevert.
In Duitsland zijn er 3 diplomatieke posten die werken: in München, in Bonn en in Berlijn. Sinds de samenwerking van het land met de taliban werken daar leden van het regime die mensen uit Afghanistan identificeren en de nodige documenten afleveren voor gedwongen terugkeer.
De vrees van tegenstanders is dat de taliban via dit soort consulaten en ambassades toegang zullen krijgen tot centrale databases waarin persoonlijke gevoelige gegevens zitten van alle Afghanen in de EU. Dus ook de Afghanen die bescherming kregen.
4
Wie zou gedwongen worden om terug te keren?
In principe komen alle Afghanen die een weigeringsbesluit kregen op een asielverzoek in aanmerking voor gedwongen terugkeer. schat dat er zo'n 7.000 Afghanen in onwettig verblijf zijn in ons land. Vorig jaar zijn er 1.500 bevelen om het grondgebied te verlaten uitgeschreven.
De prioriteit zou gaan naar Afghanen die de openbare orde verstoren. Wat daar allemaal onder valt, is niet vastgelegd. Een veroordeling lijkt in ieder geval niet noodzakelijk. "Mensen die zware misdrijven hebben gepleegd of mensen die een veiligheidsrisico vormen", is te horen bij de Europese Commissie.
In de Belgische gevangenissen zitten momenteel een 60-tal Afghaanse mannen zonder . Een deel daarvan wacht nog op een proces en zit dus in , anderen zijn veroordeeld voor een misdrijf.
Speciaal VN-rapporteur voor de mensenrechtensituatie in Afghanistan, Richard Bennettt, roept Europa op om geen Afghanen terug te sturen. Hij wijst op folteringen die gedeporteerden bij hun terugkeer mogelijk zullen ondergaan en de algemene schending van mensenrechten in het land.
5
Zijn er al Afghanen gedeporteerd naar talibanregime?
Vanuit ons land zijn er een paar Afghanen vrijwillig teruggekeerd. Sinds de taliban de macht grepen in 2021, is nog niemand gedwongen teruggestuurd.
In Duitsland zijn er al twee deportatierondes geweest. In augustus 2024 werden 28 Afghanen gedwongen teruggestuurd. In 2025 ging het om 81 mensen. Special Rapporteur van de VN Bennet heeft geen informatie over hoe ze behandeld zijn na hun terugkeer.
Buurlanden Pakistan en Iran hebben de afgelopen jaren al miljoenen gevluchte Afghanen terug naar hun land van herkomst gestuurd. Volgens de VN neemt daardoor de druk op de humanitaire en economische situatie in Afghanistan toe, samen met een verhoogde kans op radicalisering én een versnelling van de migratie naar Europa.
Terugkeer van taliban in Afghanistan
De taliban grepen in augustus 2021 opnieuw de macht in Afghanistan, nadat de VS en NAVO-bondgenoten (dus ook België) bijna 20 jaar lang geprobeerd hadden hen definitief te verslaan. Dit in de nasleep van de aanslagen van 11 september 2001.
De taliban voeren een schrikbewind, waarbij mensenrechten worden geschonden, publiekelijk lijfstraffen worden uitgevoerd en ook executies. Sinds hun terugkeer is er ook sprake van genderapartheid. Er bestaan zo'n 100 verordeningen die de (bewegings-)vrijheid van vrouwen aan banden leggen. Het meest bekend is het verbod op secundair en hoger onderwijs voor vrouwen.
Het gebrek aan mensenrechten 'combineren' de Afghanen met een instortend gezondheidssysteem, een grote drugsproblematiek, klimaatproblemen, een zwakke economie en een torenhoge werkloosheid. Eén derde van de bevolking zou in armoede verkeren en honger lijden. Ouders zien soms geen andere uitweg dan een kind te verkopen aan kinderloze Afghaanse echtparen of als kindbruid.
Afghanistan zou sinds de terugkeer van de taliban meer madrassa's, religieuze scholen, dan publieke of private scholen tellen. Het Westen beschouwt de madrassa’s vaak als middel om jongeren te brainwashen en te radicaliseren. Bedoeling is dat ze niet meer zelfstandig denken en zich ook niet (meer) kritisch opstellen tegenover de politieke agenda van de taliban.
De taliban verdedigen hun richtlijnen en wetten op basis van het islamitische recht en keren zich openlijk af van het westerse gedachtegoed.
