Vier jaar na machtsovername door taliban worden Afghanen massaal teruggestuurd uit Pakistan en Iran

Tientallen Afghaanse families hebben een toevlucht gezocht in een park in Islamabad, de hoofdstad van Pakistan. Ze zijn daar beland nadat ze hun huis zijn uitgezet of te maken kregen met politierazzia's 

De Pakistaanse regering is anderhalf jaar geleden begonnen met het terugsturen van Afghanen die de voorbije decennia naar het buurland zijn gevlucht. Sinds vorige maand schakelt ze opnieuw een versnelling hoger in haar uitzettingscampagne. 

Vanaf 1 september wil de regering de bescherming intrekken van 1,3 miljoen Afghanen die geregistreerd staan bij de VN-vluchtelingenorganisatie (UNHCR). Ze weigert hun zogenoemde 'Proof of Residence card' - te vernieuwen, die op 30 juni afliep.

Tot 31 augustus geldt een periode van 'gratie', waarin de vluchtelingen op eigen initiatief naar hun land van herkomst kunnen terugkeren. Duizenden mensen hebben dat de voorbije maanden al gedaan. 

Wie tegen 1 september niet vrijwillig is vertrokken, zal worden gearresteerd en het land uitgezet. Maar volgens de VN zijn er nu al deportaties aan de gang. Afghanen in het land worden uit hun bed geplukt, gearresteerd en naar grensovergangen gebracht.

De Pakistaanse overheid is zowat anderhalf jaar geleden begonnen met haar uitwijzingscampagne. In het najaar van 2023 lanceerde ze het zogenoemde Illegal Foreigners Repatriation Plan.

Mensen die zonder papieren in Pakistan verblijven, worden verplicht om te vertrekken. In de praktijk gaat het vooral over Afghanen. Gedurende 4 decennia van oorlog zijn zij massaal hun land ontvlucht, maar in Pakistan heeft het merendeel van hen nooit papieren of asiel gekregen. 

Vanaf april ging de overheid zich ook richten op mensen met een zogenoemde Afghaanse burgerkaart, een tijdelijke verblijfsvergunning. En nu wil de regering dus ook de bescherming intrekken van 1,3 miljoen Afghanen die geregistreerd staan bij de VN-vluchtelingenorganisatie (UNHCR).

Op langere termijn zou Pakistan zeker 3 miljoen Afghanen het land willen uitzetten. De overheid viseert juist hen omdat er de voorbije jaren een aantal dodelijke aanslagen zijn geweest die volgens Pakistan zijn gepland vanuit Afghanistan of gepleegd door Afghanen. 

In totaal wonen naar schatting zo'n 4 miljoen Afghaanse migranten en vluchtelingen in Pakistan. Velen van hen zijn in Pakistan geboren. Ze kennen Afghanistan niet en zijn er nooit geweest.

De migratiestroom kwam eind jaren 70 op gang, toen de Sovjet-Unie binnenviel in Afghanistan. Ze is eigenlijk nooit opgehouden, want na de Russische invasie volgde een burgeroorlog, die de weg vrijmaakte voor de taliban.

In 2001 viel de VS Afghanistan binnen, maar na 20 jaar aanwezigheid trokken de Amerikanen zich terug en namen de taliban opnieuw de macht over. Dat deed het aantal vluchtelingen opnieuw pieken.

Veel Afghaanse burgers die nu door Pakistan (maar ook door Iran) zijn teruggestuurd naar hun land van herkomst, vrezen voor hun veiligheid. Dat geldt met name voor degenen die zijn gevlucht voor de taliban. Uit een recent VN-rapport blijkt dat velen inderdaad het slachtoffer zijn geworden van ernstige mensenrechtenschendingen. Getuigen spreken van foltering, willekeurige arrestaties, mishandeling en bedreigingen. 

Het massaal terugsturen van Afghanen legt ook een enorme druk op de kwetsbare Afghaanse economie. Die verkeert in een diepe crisis, die nog scherp is toegenomen na de machtsovername door de taliban, 4 jaar geleden. Volgens de VN is naar schatting meer dan de helft van de bevolking van 45 miljoen mensen afhankelijk van humanitaire hulp.

Bovendien wijst niet alleen Pakistan massaal Afghaanse burgers uit. Ook Iran doet dat. Eerder dit jaar besliste Iran dat Afghanen zonder papieren het land moeten verlaten. Al meer dan 700.000 mensen hebben dat gedaan. Ook in Iran wonen naar schatting 4 miljoen mensen van Afghaanse origine.

In het Westen worden de opvangmogelijkheden voor mensen uit Afghanistan overigens ook steeds beperkter.