Nu hittegolf met records flirt: wordt 2026 nieuwe legendarische zomer van collectief geheugen?

We beginnen met de basis. Het KMI spreekt van een landelijke hittegolf wanneer de maxima in Ukkel gedurende minstens 5 opeenvolgende dagen ten minste 25 graden halen, waarbij op minstens 3 dagen ten minste 30 graden gehaald wordt. Daar zitten we op dit moment dus al aan. Voorlopig lijkt er pas begin volgende week verkoeling te komen.

Zo’n hittegolf wordt steeds minder uitzonderlijk. Dat komt door de klimaatverandering. Hittegolven worden ook intenser en langer. Al spreken de statistieken dat hier en daar tegen. Want in 1976 hadden we een hittegolf van liefst 17 dagen. Een van de langstdurende hittegolven in ons land was die van 1947. Die duurde 19 dagen. Dat jaar kreeg ons land liefst 4 hittegolven over zich heen.

Aan die hittegolven van 1976 en 1947 wordt nog vaak gerefereerd. Het lijkt alsof die een plekje hebben veroverd in het collectieve weergeheugen. Misschien moeten we daar binnenkort de hittegolf van 2026 dus bijrekenen.

Op basis van duur is 1947 de duidelijke winnaar. Tussen 10 augustus en 28 augustus krijgt ons land te maken met een hittegolf. Al valt de gemiddelde maximumtemperatuur van 28 graden Celsius voor die hittegolf nog mee. Daar moet wel een duidelijke kanttekening bij gemaakt worden. Want het is dan al de 4e hittegolf van het jaar. Ook in mei (7 dagen), juni (5 dagen) en juli (14 dagen) heerst een hittegolf.

Ook in 2019 krijgen we trouwens te maken met 3 hittegolven. Als bonus krijgen we op 25 juli 2019 ook de warmste dag ooit gemeten in ons land. In Begijnendijk wordt het die dag 41,8 graden. In het hele land wordt die dag de absolute maximumtemperatuur gebroken.

Willen we dit jaar het lengterecord verbreken, dan moet de hittegolf dus aanhouden tot 6 juli. "Als we kijken naar de huidige voorspellingen, dan zou de hittegolf midden volgende week eindigen", zegt weerman Bram Verbruggen op basis van de informatie die hij van het KMI heeft ontvangen.

"We komen dan aan een lengte tussen 14 en 16 dagen. De hittegolf kan ook iets vroeger gedaan zijn of alsnog een beetje langer duren." Al lijkt meer dan 19 dagen op dit moment niet realistisch. Vanaf woensdag 1 juli zouden de dagmaxima naar alle waarschijnlijkheid voor het eerst weer onder de 25 graden duiken.

Als we focussen op de hitte in een hittegolf, dan komt onvermijdelijk de zomer van 1976 ter sprake. Die zomer heeft zich in het collectieve geheugen genesteld. Liefst 17 dagen lang torende het kwik in België, Nederland, maar ook het Verenigd Koninkrijk boven de 30 graden Celsius uit. De gemiddelde maximumtemperatuur was toen 32,3 graden.

Weerman Armand Pien wist na een tijdje ook niet meer wat hij moest schrijven in zijn weerbericht voor de krant. Hij hield het dan maar op: "Het weder blijft onveranderd."

Tuinen sproeien, stoepen reinigen, plonsbaden vullen of de auto afspuiten met de tuinslang: het mocht allemaal niet meer, schrijft journalist Geert De Vriese in zijn boek '1976: de zomer van ons leven'. Een wagen met een emmer water wassen kon dan weer wel.

De controles waren opvallend streng: politie, economische inspectie en rijkswacht hielden samen toezicht. De boetes liepen op van 4.000 tot 40 miljoen Belgische frank (ongeveer 100 tot 992 000 euro). Wie hardnekkig overtrad, riskeerde zelfs een celstraf van 1 maand tot 5 jaar.

Hittegolven met een gemiddelde maximumtemperatuur boven de 30 graden komen wel vaker voor. Maar in 1976 was het én heel heet én duurde de hittegolf heel lang.

Wat de gemiddelde maximumtemperatuur voor deze hittegolf zal zijn, is nog even afwachten. Feit is wel dat verschillende dagrecords dreigen te sneuvelen.

"We hebben op 19 juni al een nieuw dagrecord gevestigd met 33,4 graden in Ukkel. En ook de komende dagen zitten er nieuwe records in. Woensdag 24 juni (het record uit 1976 staat op 32,8 graden), donderdag 25 juni (het record staat op 33,6 graden) en vrijdag 26 juni (het record staat op 33,5 graden) zouden we de dagrecords kunnen verbreken", aldus weerman Bram.

Het is wel nog (veel) te vroeg om de hittegolf van 1976 en de huidige te vergelijken. "Je zou dat op 2 manieren kunnen doen", vertelt Pascal Mormal, meteoroloog aan de dienst klimatologie van het KMI. "Je kan het gewicht van de hittegolf bepalen, of de intensiteit. Het eerste doe je door elke dag het aantal graden dat het warmer is dan 25 graden, op te tellen tot het einde van de hittegolf. Het tweede heeft vooral te maken met de piektemperaturen."

Wat het gewicht betreft, staat 1976 nog steeds bovenaan met 123 graden of 'punten' zo je wil. We moeten nog afwachten waar de huidige hittegolf gaat uitkomen. Qua intensiteit is de relatief korte hittegolf van juli 2019, met de absolute piektemperatuur voor Ukkel, de referentie, zegt Mormal. Maar vergelijken blijft moeilijk. Ook hoeveel het 's nachts (al dan niet) afkoelt speelt een rol voor het menselijk lichaam. 

Hittegolven vergelijken is moeilijk, bevestigt weerman Bram. "Want wat ga je dan vergelijken? Lengte, maximale temperatuur, impact?" Feit is wel dat het nog nooit zo vroeg in het jaar zo warm was.

"In mei hadden we al bijna een hittegolf. Tussen 22 en 30 mei bedroegen de maxima in Ukkel 25 graden of meer. Maar het werd 'maar' 2 dagen warmer dan 30 graden Celsius." Net niet genoeg voor een hittegolf dus. Al had dat wel de vroegste hittegolf ooit kunnen zijn.

Een andere manier om te vergelijken is het aantal tropische dagen per jaar bekijken. Een dag wordt gezien als tropisch wanneer het 30 graden of meer is.

Het aantal tropische dagen loopt sinds de jaren 1970 duidelijk op. Sindsdien is de trendlijn vervijfvoudigd tot 2025: van gemiddeld 1,4 dagen naar 7 tropische dagen in een jaar.

Al zijn er uiteraard uitzonderingen. In 2021 was er geen enkele tropische dag. Met respectievelijk 13 en 11 tropische dagen trokken 2022 en 2023 de trend opnieuw verder omhoog. In 2024 werden maar 3 tropische dagen geregistreerd, in 2025 dan weer 10.

Mormal maakt een andere vergelijking om de trend te schetsen. "Tussen 1892 en 1990 had je gemiddeld 1 hittegolf om de 4 jaar. Kijk je naar de voorbije 11 jaar, dan beleefden we 15 hittegolven. Dat is ruim meer dan 1 per jaar." 

Opvallend is ook dat weerrecords tegenwoordig bijna nog uitsluitend gaan over hitte. Ook dat was ooit anders. "Tot de jaren 80 van de vorige eeuw hadden we even vaak een koudegolf als een hittegolf. Als we kijken naar de situatie sinds 1996, dan zien we 2 keer een koudegolf en 23 keer een hittegolf. Dat is redelijk spectaculair", zegt Mormal aan VRT NWS.

Een koudegolf betekent dat de temperatuur minstens 5 dagen lang niet boven het vriespunt komt, terwijl het kwik 3 keer daarvan onder de -10 graden duikt 's nachts. Door de verdere opstapeling van broeikasgassen in onze atmosfeer, door het gebruik van fossiele brandstoffen zoals benzine, diesel, steenkool en gas, zal de trend zich gewoon doorzetten de komende jaren. Daarom benadrukken wetenschappers het belang van een snelle afbouw van fossiele brandstoffen. 

Of de huidige hittegolf records gaat breken is dus nog even afwachten. Eén ding is wel al duidelijk volgens weerman Bram: we komen nog relatief goed weg. "De hete lucht blijft grotendeels boven Frankrijk hangen. Daar zien we nu al temperaturen in bijvoorbeeld Parijs van 37 tot 38 graden."

Voor liefst 49 (van de 101) departementen geldt code rood voor hitte. In nog eens 40 departementen geldt code oranje. Op verschillende plaatsen in het centrum en het westen van het land worden temperaturen boven 40 graden voorspeld.

De temperatuur van het water in de Middellandse Zee is ook zo'n 4 tot 5 graden warmer dan normaal. Ook aan de Belgische kust is het water zo'n 3 graden warmer dan gemiddeld.