Help, waar moet ik beginnen? Een gids voor de Biënnale van Venetië

Voor wie van hedendaagse kunst houdt, is een bezoek aan de Biënnale van Venetië een tweejaarlijks hoogtepunt.

Tijdens de openingsdagen in mei telde men meer dan 27.000 bezoekers, van wie 3.700 journalisten. Dat zijn er net te veel om rustig en zonder files alle paviljoenen en tentoonstellingen te bezoeken. Ik raakte zelf niet overal binnen.

In plaats van te downsizen, lijkt het elke editie nog gekker te worden. Wijlen Koyo Kouoh, de curator van deze 61e editie, wilde nochtans inzetten op vertraging en focus, met veel poëzie en spiritualiteit. 

Maar dat is buiten de logica van de kunstwereld gerekend, en buiten de gretigheid van de stad Venetië om deze zomer meer dan een half miljoen kunstliefhebbers te verwelkomen.

Die overdaad heeft dan weer als voordeel dat de Biënnale dé hoogmis van de hedendaagse kunst blijft en dat er voor elk wat wils is. Musea en kunstinstellingen pakken uit met bijzondere tentoonstellingen, in vaak duizelingwekkende paleizen. 

Zodat je bij een bezoek aan Venetië het bos door de bomen blijft zien, alvast deze wenken!

Begin in de centrale 'Giardini' voor enkele belangrijke paviljoenen. Met stip: België, Spanje, Duitsland, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, Japan, Australië, Polen, Denemarken, Oostenrijk en Canada.

In het Centraal Paviljoen is deel 1 van de hoofdtentoonstelling 'In minor keys' te zien. Nadien trek je naar het Arsenale voor deel 2, en voor een pak andere paviljoenen. Maar sommige paviljoenen bevinden zich ook in de stad, net zoals de vele collateral events van de Biënnale.

Als je niet aan FOMO wil lijden noch knettergek wil worden, trek je er best een dag of 3 voor uit. Dit zijn alvast mijn persoonlijke highlights.

Het is voor het eerst dat in het Belgisch Paviljoen een theatermaker aan de slag gaat.

Miet Warlop (48), internationaal geprezen om haar uiterst energieke, vaak absurde en zeer muzikale voorstellingen, begon nochtans als beeldend kunstenaar. Die achtergrond bleef ook altijd zichtbaar in haar werk.

Bij Warlop komen heel wat disciplines bij elkaar, ook in Venetië. Haar ambitie was ook om in haar werk voor de Biënnale ook andere kunstenaars binnen te laten, zoals Wietse Tange, Melvin Slabbinck, Rahmat Emonds en Micha Volders, die samen voor de fantastische muzikale score zorgden.

Toen ik monsterhit 'One Song' van Miet Warlop onlangs nog eens ging bekijken, merkte ik hoe daar al een aantal basiselementen van 'It never SSST' te zien waren. Zoals een performer-cheerleader die zich met een gipsen plaat in de armen bijna te pletter danst. 

Daarnaast vind je zowel op de gevel van het paviljoen als binnen op een tribune honderden gipsen borden waarop woorden te lezen zijn als dai, oui, hey, hello, salam, salut, ciao en go.

Ze gaan in een verbluffend en uitputtend tempo door de handen van de performers, die de woorden bezweren door ze te zingen en uit te schreeuwen.

'It never SSST ' gaat over onze persoonlijke onrust die alleen maar heftiger wordt in een wereld die doldraait. Het resultaat is een performance die me helemaal van mijn melk brengt. Het is alsof je deel uitmaakt van een ritueel dat na anderhalf uur tot stilstand komt.

Overal kapot gips. Uitgeputte performers. Alsnog zwijgt de wereld. Versteend. Net als de toeschouwer. 

Het Vlaamse theaterpubliek is ondertussen vertrouwd met de radicaal feministische beeldtaal van de Oostenrijkse theatermaker Florentina Holzinger (40). Tijdens de Belgische première van haar eerste opera 'Sancta' stond men op de trappen van Opera Ballet Vlaanderen voor het zielenheil van de toeschouwers te bidden. 

Op de Biënnale waren ze er alvast niet gerust in.

Al aan de ingang zag ik waarschuwingen voor al het naakt in het Oostenrijks Paviljoen. Ik moest lachen. Hangen onze historische musea dan niet vol naakte deernes? Welaan! Het verschil met Holzingers vrouwen is dat die open en bloot het heft in eigen handen nemen en een nieuwe wereld afkondigen.

Wie 'Sancta' zag, zal de gigantische klok herkennen waarin Florentina graag ondersteboven in hangt. In 'Seaworld Venice' rekent ze af met ons verdorven ecosysteem door alle pis van de Biënnalebezoekers te zuiveren en één of meer van haar performers in een tank met dat sop op te sluiten. Het is haar eigen onderwaterpretpark.

Op een jetski gaat een andere performer tekeer, als commentaar op het circus dat het zinkende en van toeristen vergeven Venetië is.

Vrolijk word je er niet van. En eerlijk, haar werk komt nog meer binnen als je het in het theater ziet. Maar deze Biënnale is de perfecte manier om kennis te maken met het apocalyptische universum van Holzinger.

Gabrielle Goliath (43), die Zuid-Afrika zou vertegenwoordigen, werd door haar eigen overheid alsnog gecanceld, omdat haar werk ook kritisch was voor Israël.

Gelukkig vond ze onderdak in een prachtige kerk in de wijk Castello, voor een van de beste bijdragen op deze Biënnale.

Haar installatie 'Elegy' gaat over femicide, ook in historisch perspectief. Van wat er zich in Zuid-Afrika heeft afgespeeld en nog altijd afspeelt (5.500 slachtoffers in 2023 en 2024 zijn vrouwen en LGBTQ+-personen) tot de genocide in Namibië (begin vorige eeuw) en het heden in Gaza.

Op 5 schermen zien we telkens een andere vrouw op een podium stappen. Ze zingen een noot zolang hun adem dat uithoudt.

Met 'Elegy' toont Goliath een werk waar plek is voor collectieve rouw. Letterlijk en figuurlijk adembenemend.

Een andere must-see is de tentoonstelling 'The Only True Protest is Beauty' in het prachtig gerenoveerde Palazzo Pisani Moretta aan het Canal Grande. Het is op deze unieke plek dat modeontwerper Dries Van Noten (68) en zijn partner Patrick Vangheluwe de Fondazione Dries Van Noten beheren.

Het oorspronkelijk gotische paleis kreeg rond 1740 zijn rococo-uitstraling door toedoen van Chiara Pisani. Deze rijke erfgename haalde onder meer de toen zo populaire schilder Tiepolo binnen. Het is de perfecte plek voor een tentoonstelling die de liefde voor ambacht als thema heeft.

De titel 'The Only True Protest is Beauty' is een zin uit een song van protestzanger Phil Ochs. Van Noten en co-curator Geert Bruloot brachten er meer dan 200 kunstige objecten bijeen. Van juwelen tot design. Van silhouetten van Rei Kawakubo en Christian Lacroix of Stephen Shearers foto's van slapende mensen tot de ontregelende sculpturen van Peter Buggenhout.

Het resultaat is verbluffend en een grote ode aan de schoonheid in al haar vormen, van onoverwinnelijk, breekbaar tot provocatief.

Het licht is er gedempt. De bezoekers praten niet, maar fluisteren. Een bedwelmende ervaring!

De Prada Foundation pakt uit met een clash van 2 titanen uit de kunstwereld: Arthur Jafa (65) en Richard Prince (76).

Wat ze gemeen hebben, is dat ze in hun werk graag de onderbuik van de Amerikaanse samenleving laten zien. Wat hen onderscheidt, is de positie waaruit ze dat doen. Jafa als Afro-Amerikaanse man vanuit Los Angeles, Prince als witte Amerikaan vanuit New York.

Beiden appropriëren dat het een lieve lust is uit de Amerikaanse popcultuur. Van comics, YouTube, scifi, platenhoezen en posters tot memorabilia van beroemdheden en pulpromans. Door het gebruik van andermans materiaal liep Prince al een paar keer tegen de juridische lamp.

Maar wat een tentoonstelling! In het magnifieke palazzo maak je kennis met beider obsessies over white supremacy, de manosfeer en onversneden racisme.

Op de binnenkoer word je meteen overrompeld door 2 gigantische sculpturen van Prince. Aan kabels hangen kolossale hopen rubberen autobanden.

Jafa's antwoord erop heet 'Big Wheel II', uit de collectie van Raf Simons. Een enorme autoband vol kettingen herinnert aan de tijd dat hij als jonge man gefascineerd raakte door de bijeenkomsten van monstertrucks.

Op 'Helter Skelter' wordt de Amerikaanse beeldcultuur gefileerd om haar teveel aan testosteron aan te kaarten. En dat doen zowel Jafa als Prince voortreffelijk. 

De ster van de Ghanese schilder Amoako Boafo (42) schoot een jaar of 6 geleden als een komeet de hoogte in. Het helpt als Kim Jones van Dior Homme je een collab voorstelt en je meteen door een powergalerie als Gagosian wordt opgepikt.

Met andere woorden, Boafo's verf is nog niet droog of er staat al een klant klaar met een bedrag waarvoor u een villa met zwembad en poolhouse kan kopen. Maar kijken kost geen geld.

Boafo's werk is te zien in het werkelijk adembenemende Palazzo Grimani. Zijn elegante portretten van dierbaren en vrienden ademen dezelfde elegantie uit als die van de Venetiaanse meesters van weleer.

Boafo doet er ook een statement mee. "The primary idea of my practice is representation: documenting, celebrating and showing new ways to approach Blackness", zegt hij daarover.

Dit gaat over empowerment. En een andere manier om zijn volk af te beelden. Vol trots, in prachtige jurken en pakken. En kijk goed, Boafo schildert met zijn vingers.

Bonus: in het gebouw is nog altijd het werk te zien dat wijlen Georg Baselitz maakte in 2021.

Het Palazzo Grassi pakt tijdens de Biënnale altijd uit met toptentoonstellingen. Meestal met schilders. Ik heb de beste herinneringen aan Luc Tuymans en Marlene Dumas.

Dit keer nodigde de Franse verzamelaar François Pinault Michael Armitage uit. Amper 42 en al met de grootste en roodste loper binnengehaald. Terecht. Het werk van Armitage, levend en werkend tussen Kenia en Indonesië, is van het beste wat de schilderkunst momenteel te bieden heeft. 

Zijn thema's zijn vaak keihard. Hij kaart de gevolgen van kolonialisme, oorlog en geweld, machtsmisbruik en kwaadaardige ideologieën aan. Maar de picturale vertaling ervan doet hallucineren.

Armitages beeldarsenaal bestaat zowel uit de harde actualiteit als literatuur, fauna en flora en architectuur. En hij gaat graag in dialoog met de kunstgeschiedenis, vooral met Francisco de Goya.

Het resultaat is een soort magisch realisme. Alsof je per schilderij in een persoonlijk visioen stapt. Ik keek me zot naar hoe hij zijn verhalen laag per laag aanbrengt, in de kloven en gaten van de jute die hij bezigt. Zo anders dan het westerse canvas.