België moet bijleggen om kernreactoren langer te doen draaien: al 27 miljoen euro naar Doel 4 en Tihange 3

Ruim 24 miljoen euro en bijna 3 miljoen euro, zoveel betaalde onze Belgische overheid al aan Engie en Luminus sinds de heropstart van onze 2 jongste kernreactoren, vorig najaar.

De Belgische staat ontving weliswaar bijna 31 miljoen euro uit de verkoop van de elektriciteit van Doel 4 en Tihange 3. Maar de deal voor de levensduurverlenging voorziet ook in een gegarandeerd rendement van 7 procent voor mede-eigenaren Engie en Luminus.

Gevolg: onze overheid moest 58 miljoen euro terugstorten aan Engie en Luminus. De eerste 6 maanden van hun levensduurverlenging brengen de 2 reactoren ons geen geld op, maar kosten ons 27 miljoen euro extra.

Dat heeft alles te maken met de deal over de levensduurverlenging van Doel 4 en Tihange 3. De vorige federale regering-De Croo sloot die zogenaamde Phoenix-deal eind 2023 af.

De Belgische overheid werd daardoor voor 45 procent mede-eigenaar van de 2 kernreactoren, samen met Engie-Electrabel (ook 45 procent) en Luminus (10 procent).

Dat betekent meteen ook dat de Belgische staat 45 procent van de modernisering van de 2 kernreactoren moet betalen. Dat bedrag alleen al wordt voor onze overheid geschat op een klein miljard euro. 

Dat miljard is gebaseerd op berekeningen van Engie-Electrabel. Dat baat de kernreactoren al tientallen jaren uit. Engie weet dus als beste hoeveel de verlenging van een kernreactor kost. Maar het weet ook hoe je met dat bedrag kan spelen. Ga je heel hoge en heel dure veiligheidseisen inbouwen en de eisen die de Belgische overheid oplegt maximaal interpreteren? Ga je superhoge lonen uitdelen aan je personeel en aannemers? Ga je een duur of minder duur ingenieursbureau aanstellen om de werken uit te tekenen?

Die keuzes kunnen honderden miljoenen euro verschil maken. Die keuzes hebben ook een gevolg voor wat onze overheid aan Engie moet betalen. Want de investering moet teruggewonnen worden. En meerdere goedgeplaatste bronnen zeggen dat Engie de prijs aardig heeft opgedreven. Een (te?) hoge investering dus. Die wel moet renderen.

Engie was helemaal geen fan van een verlenging van onze kernreactoren. Het wil eigenlijk van zijn nucleaire park af, inclusief alle risico's die daarmee gepaard gaan.

Om zich in te dekken tegen verliezen trok het niet alleen de overheid als mede-eigenaar mee in het bad, maar verkreeg het van de Belgische regering onder meer ook een gegarandeerde verkoopprijs voor de stroom uit Doel 4 en Tihange 3. 

Ligt de marktprijs hoger, dan zal Engie de overwinst doorstorten naar de Belgische staat. Maar ligt de marktprijs onder die gegarandeerde prijs, dan moet de Belgische overheid -lees: wij de belastingbetalers- het tekort bijpassen.

Volgens federaal minister van Energie Mathieu Bihet is precies dat de voorbije maanden gebeurd. Maar experten wijzen erop dat er nog andere verborgen kosten zijn. Kosten die voortvloeien uit de (te?) dure investeringen. Dus hebben we de voorbije maanden niets verdiend aan "onze" kernreactoren, maar nog geld moeten bijpassen voor Engie en Luminus.

Het is dan ook niet verwonderlijk dat de Belgische overheid en Engie keihard hebben gebikkeld over de verlenging van Doel 4 en Tihange 3.  Er zijn nog altijd discussies aan de gang over de investeringen en over de gegarandeerde prijs (de zogenaamde 'strike price') die Engie wil voor de stroom.

Engie wil die zo hoog mogelijk houden en verkreeg van de vorige Belgische regering-De Croo een beloofde return op de investering in de kerncentrales van 7 procent.

Zelfs met zo'n hoog rendement voor Engie konden de 2 kernreactoren nog altijd een interessante inkomstenbron voor de federale overheid worden, argumenteerde De Croo samen met zijn toenmalige minister van Energie Tinne Van der Straeten. Want Doel 4 en Tihange 3 brengen samen makkelijk meer dan een miljard per jaar op. Over 10 jaar gaat dat over miljarden inkomsten, waarvan dus 45 procent voor de Belgische staat. 

Dan moet de marktprijs natuurlijk wel boven die gegarandeerde prijs liggen, zodat de Belgische staat niet voortdurend geld moet bijpassen voor Engie en Luminus.  

De onderhandelingen over de 'strike price' sleepten dan ook lang aan. Bovendien werden ze zo nog bemoeilijkt, omdat de federale regering-De Croo werd afgelost door de regering-De Wever.  Dat betekende een nieuwe minister van Energie, Mathieu Bihet (MR), die zich helemaal moest inwerken in het dossier.

De regering-De Wever maakte al snel duidelijk dat ze helemaal geen fan was van de Phoenix-deal . "Die gaat ons honderden miljoenen kosten", liet De Wever zich ontvallen.

Mathieu Bihet vindt 7 procent rendement te hoog. Engie moet met minder tevreden kunnen zijn, stelt Bihet. Dan kan de gegarandeerde prijs naar beneden. Die staat momenteel op 90,13 euro per MWh. Andere regeringsexperten kijken naar de investeringen die Engie wil uitvoeren. Ook dat mag wat minder, oordelen ze. Maar Engie bleef blijkbaar dwarsliggen. Eind november sprongen de gesprekken af.

De gegarandeerde prijs bleef dus op 90,13 euro staan. Voor Bihet is dat dé reden waarom we de voorbije maanden 27 miljoen euro hebben moeten bijbetalen.

Maar volgens meerdere experten zijn de 27 miljoen te wijten aan nog andere contractuele verplichtingen van de Belgische staat in de Phoenix-deal. De Belgische staat zou zelfs wat winst hebben gemaakt op de verkochte stroom. Maar die winst is dus weggeveegd door andere kosten die de overheid volgens de Phoenix-deal moet dragen.

Momenteel is er dus iets unieks aan de hand met onze kernreactoren. In plaats van de staat geld op te brengen, via belastingen, kosten ze de staat nu geld, via subsidies. En dat voor het eerst deze eeuw en voor het eerst sinds de overname van ons nucleaire park door Engie.

Er zijn de contractueel vastgelegde kosten en er is de dreiging van de gegarandeerde prijs. Die blijft tot nader order als een zwaard van Damocles boven de federale overheid hangen.

Want sommige experts wijzen erop dat de marktprijs de komende jaren wel  eens flink onder de 90,13 euro zou kunnen dalen. Op dat moment zal de Belgische staat Engie en Luminus mogelijk met geen tientallen, maar met honderden miljoenen moeten subsidiëren.

Ongetwijfeld is dat 1 van de redenen waarom De Wever eind april plots aankondigde al onze kernreactoren helemaal over te nemen van Engie. Als de staat alle kernreactoren in handen heeft, kan hij eigenhandig de stroomprijs bepalen en is hij verlost van die gegarandeerde prijs én de subsidies die nu naar 2 Franse bedrijven vloeien.

Maar die overname houdt ook ernstige risico's in, want de kernreactoren kunnen ook verlies maken. Dat verlies komt dan helemaal op de rug van de Belgische belastingbetaler.

Onze regering maakt op dit moment de oefening. Hoeveel zijn de 7 kernreactoren nog waard? Hoeveel kunnen we er nog langer in leven houden en tegen welke prijs? Is het de moeite om er dan verder mee te gaan? Dit najaar moeten we het antwoord kennen. Is dat positief, dan verdwijnt mogelijk de Phoenix-deal en daarmee ook de subsidies naar Engie en Luminus.