Professoren zijn het niet eens: de een zet taskforce in tegen 'hoogtechnologisch' spieken, de ander pleit net voor AI op examens

Met de examenperiode in volle gang worstelen universiteiten steeds vaker met een nieuw fenomeen: hoogtechnologisch spieken. Waar studenten vroeger een formule op hun hand schreven of stiekem naar het blad van een medestudent keken, maken sommigen vandaag gebruik van AI-brillen, slimme horloges, smartphones, micro-oortjes en artificiële intelligentie.

"Wat er vandaag gebeurt, is van een heel andere orde", zegt decaan Sociale Wetenschappen Joël Branson in 'De wereld van Sofie' op Radio 1. "Het is veel gemakkelijker en verleidelijker geworden om te spieken. Het voordeel dat een student eruit kan halen, is ook veel groter. Je hebt niet langer alleen een spiekbriefje ter beschikking. In principe kan je tijdens een examen antwoorden op alle examenvragen verkrijgen."

Branson is ervan overtuigd dat de technologische vooruitgang ook invloed heeft op hoe vaak studenten spieken.

"Het voordeel is groter en de pakkans is kleiner", zegt hij. "Je kan altijd betrapt worden met een spiekbriefje of wanneer je blik afdwaalt naar het blad van een medestudent, maar het is veel moeilijker om vast te stellen dat iemand een smartphone in zijn zak heeft of een onzichtbaar oortje draagt."

Tegelijk toont hij ook begrip voor studenten die in de verleiding komen. "Het klinkt misschien vreemd, maar ik vind dat studenten ook een beetje slachtoffer zijn van de technologische mogelijkheden die er vandaag zijn. Precies omdat het zo verleidelijk geworden is. Sommige studenten denken ook dat het niet opgespoord kan worden."

Om die evolutie tegen te gaan richtte de VUB een taskforce op. De universiteit zet daarbij vooral in op preventie.

"Studenten worden vooraf geïnformeerd over de regels. In grote examenlocaties worden vestiaires ingericht waar elektronische toestellen achtergelaten moeten worden. Tijdens sommige examens wordt bovendien gebruikgemaakt van een 'Wireless Activity Monitor'. Dat toestel kan draadloze communicatie detecteren."

De decaan benadrukt dat de focus niet ligt op straffen, maar op voorkomen. "Preventie is het belangrijkste. We proberen die verleiding maximaal weg te nemen."

"Wie toch betrapt wordt op fraude, krijgt doorgaans een 0 op 20 voor het betrokken examen. Bij herhaling of ernstige fraude kan een student uitgesloten worden voor een volledige examenperiode."

Aan de UGent klinkt een heel ander geluid. Professor computerwetenschappen Ruben Verborgh vindt dat onderwijsinstellingen zich beter aanpassen aan de nieuwe realiteit dan proberen ze tegen te houden.

"Studenten weten als geen ander dat de wereld voorgoed veranderd is. Meer dan 100 jaar geleden stelde elektriciteit in vraag hoeveel fysieke kracht een mens nog nodig had. Daarna stelde het internet in vraag welke kennis nog in één hoofd moest zitten. Nu stelt AI fundamenteel in vraag wat vaardigheden precies zijn."

Volgens Verborgh doet het onderwijs vandaag nog te vaak alsof die revolutie niet heeft plaatsgevonden. "We leren mensen werken met een handploeg terwijl de tractoren al lang rondrijden."

Verborgh laat studenten tijdens examens gebruikmaken van het internet én van AI-systemen zoals ChatGPT. Daarmee wil hij andere vaardigheden testen. Volgens hem draait onderwijs te vaak nog om het reproduceren van kennis, terwijl de echte uitdaging elders ligt.

"AI heeft alle antwoorden. En soms zijn die zelfs juist", zegt hij. "De vraag is niet langer of studenten informatie kunnen reproduceren. De vraag is of ze de juiste vragen kunnen stellen." Volgens Verborgh moeten examens daarom focussen op kritisch denken, probleemanalyse en het vermogen om relevante vragen te formuleren.

"Studenten die slagen voor mijn vak bedenken nieuwe vragen wanneer ze een opdracht krijgen. Studenten die niet slagen, beantwoorden gewoon de vraag. Maar de antwoorden interesseren mij niet. Wel de vragen."

Hij vergelijkt dat met het werk van een huisarts. "Online vind je zonder moeite tientallen symptomen van griep en mogelijke behandelingen. Maar een goede huisarts stelt net die paar vragen die duidelijk maken dat het misschien helemaal geen griep is."

Vanuit die overtuiging kijkt Verborgh kritisch naar investeringen in technologie om spieken op te sporen. "Het doet mij pijn als ik hoor dat er geïnvesteerd wordt in toestellen om gsm's te gaan opsporen. Waar zijn we mee bezig?"

Volgens hem zouden universiteiten hun beperkte middelen beter inzetten voor onderwijsvernieuwing. "In plaats van te investeren in studenten en hun toekomst, investeren we in controle. We kunnen die technologie niet bestrijden. De wereld is veranderd."

Tegelijk toont hij begrip voor collega's die worstelen met de opkomst van AI. "De mensen zijn vooral bezorgd en ik neem dat niemand kwalijk. We doen allemaal wat we kunnen."

Verborgh richt zich ook tot de politiek. De recente investering van 10 miljoen euro voor AI in het hoger onderwijs noemt hij "een belangrijke druppel om een grotere stroom op gang te brengen".

Maar er is meer nodig volgens hem. "Ik zou niet liever hebben dan dat minister-president Mathias Diependaele gaat spieken bij Frankrijk, waar men miljarden investeert in AI. Hier gaat het veel moeizamer. We moeten AI omarmen. There is no other way", besluit hij.