Zorgt Rilatine voor betere studieresultaten als je geen ADHD hebt?

We zitten nu midden in de examenperiode voor studenten aan Vlaamse hogescholen en universiteiten. En dan willen studenten wel eens naar de ADHD-medicatie rilatine grijpen in de hoop hun concentratie op te krikken en betere resultaten te behalen.

Maar die medicatie is alleen bedoeld voor mensen met een officiële ADHD-diagnose. En je kan ze normaal alleen op voorschrift krijgen. Waarom is ze dan zo populair bij studenten? En kan het kwaad als je het middel gebruikt zonder ADHD-diagnose? 

ADHD, of Attention Deficit Hyperactivity Disorder, is een ontwikkelingsstoornis waardoor patiënten onder andere moeite hebben met concentratie. "Mensen met ADHD hebben moeite met het wegfilteren van overbodige prikkels", legt psychiater Jeff Suykerbuyk uit. Dat kan extra lastig zijn tijdens de examenperiode, wanneer focus en concentratie juist heel belangrijk zijn. 

"In onze hersenen zitten chemische stoffen. Om je aandacht ergens bij te houden, moeten de stoffen dopamine en noradrenaline in balans zijn. Die balans is verstoord bij mensen met ADHD. In rilatine zit methylfenidaat. Die stof zorgt ervoor dat de balans hersteld wordt", zegt professor Christophe Stove, toxicoloog aan de UGent. 

"Daardoor kan het brein de overbodige prikkels makkelijker wegfilteren en kunnen mensen zich beter concentreren", vult Suykerbuyk aan.

Hoewel de medicatie bedoeld is voor mensen met ADHD, nemen ook studenten zonder diagnose rilatine. Uit cijfers van VAD (Vlaams expertisecentrum Alcohol en andere Drugs) blijkt dat acht procent van de Vlaamse studenten ooit stimulerende medicatie heeft gebruikt om hun studieprestaties te verbeteren. 

"Rilatine helpt bij ADHD-patiënten om de aandacht te verbeteren. Veel studenten denken dat rilatine hun concentratie extra zal versterken, aangezien ze zelf geen probleem hebben met aandacht. Maar dat is een foute redenering", zegt Stove. "Rilatine zorgt voor een herstel van de balans tussen dopamine en noradrenaline. Eens die balans er is, heeft het medicijn geen verder verbeterend effect. En bij mensen zonder ADHD is die balans er sowieso al."

Rilatine heeft wel een opwekkend effect volgens Stove. Het kan dus zorgen voor iets meer energie en motivatie. Daarnaast kan een deel van het effect dat studenten voelen, placebo zijn.

Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt bovendien dat er geen overtuigend bewijs is dat rilatine een positief effect heeft bij mensen zonder ADHD. Zo onderzocht psychofarmacoloog Arjan Blokland (Universiteit Maastricht) het effect van rilatine op studieprestaties.

"Ik verdeelde studenten zonder ADHD onder in 3 groepen, aan de eerste groep gaf ik rilatine toen ze studeerden en een placebo om het examen af te leggen. Aan de tweede groep gaf ik het omgekeerde, placebo tijdens het leren en rilatine tijdens het examen. En aan de laatste groep twee keer een placebo." Het resultaat: Blokland merkte geen verschil. Er was niets te merken van wat de studenten al dan niet hadden ingenomen.

Rilatine nemen als je geen ADHD hebt, heeft dus weinig effect. Experten raden het bovendien ook sterk af omdat het medicijn bijwerkingen heeft. Zo kun je er hartkloppingen van krijgen en heeft het een verslavend effect.

Stove noemt ook nervositeit en slapeloosheid als mogelijke bijwerkingen. Bovendien kunnen sommigen, volgens Blokland, er zelfs suïcidale gedachten van krijgen. 

"Rilatine is dan ook de laatste stap in het behandelen van ADHD en je moet het altijd onder begeleiding van een arts nemen. Medicatie nemen zonder een arts te raadplegen is niet verstandig", zegt Suykerbuyk. 

Ten slotte kan het nemen van rilatine ook een negatief effect hebben op examenresultaten, waarschuwt Stove. Het vertrouwen op de werking van de medicatie kan leiden tot uitstelgedrag.