Bocht van 180 graden in omstreden kerkenplan Maasmechelen: na "maatschappelijke deining" mag Mariaheide open blijven

In november 2025 werd een kerkenbeleidsplan voorgelegd in Maasmechelen. Daarin werden de kerken van Meeswijk, Kotem en Mariaheide expliciet aangeduid voor herbestemming. De geloofsgemeenschap van Mariaheide kreeg toen nog het advies om uit te wijken naar de Sint-Barbarakerk in Eisden. 

Daarover ontstond heel wat commotie. De kerk van Mariaheide wordt nog druk bezocht door voornamelijk de Italiaanse en Poolse geloofsgemeenschap. Die startten daarop een petitie waarop meer dan 3.000 mensen intekenden. En dat mag nu dus baten: de kerk van Mariaheide mag openblijven. 

Burgemeester Raf Terwingen (CD&V) geeft toe dat de "eerste worp" van het kerkenbeleidsplan op te veel weerstand stuitte. "We voelden dat er hier en daar wat zorgen waren", verklaart Terwingen. Terwingen was zelf jarenlang lid van de geloofsgemeenschap van Mariaheide en begrijpt de commotie die errond ontstond. 

Terwingen kiest nu dus voor een zachtere toon: "Je kan geen kerken herbestemmen door iemand de arm om te wringen", zegt hij. "Je moet dat organisch laten gebeuren. Op een gegeven moment leg je plannen op tafel om de discussie aan te gaan, maar dat moet je ook durven bijstellen", geeft Terwingen toe.

"De mensen hier zouden immers strijden tot de laatste adem om de kerk te blijven verdedigen", zegt Carmelo Buggea. Hij startte met de Italiaanse gemeenschap de petitie op om de kerk van Mariaheide te behouden. "We zijn nu gered", vertelt Buggea. 

Op de vraag hoeveel de kerk nu voor hen betekent, kan hij moeilijk woorden vinden. "De mensen zijn hier bij elkaar gekomen en dat heeft me echt geraakt. Niet alleen Italianen, maar ook Belgen, Polen, Spanjaarden en Turken. Al die gemeenschappen zijn ons uit het niets beginnen te steunen en dat was erg mooi", voegt Buggea nog toe.

De koerswijziging beperkt zich niet tot Mariaheide. Ook voor de iconische 'Mijnbasiliek' in Eisden-Tuinwijk (Sint-Barbara) ligt er een nieuw scenario op tafel. Terwijl deze kerk in 2025 nog volledig buiten schot bleef, wordt er nu ingezet op een culturele nevenbestemming.  

Het gemeentebestuur heeft een akkoord met het Bisdom Hasselt om een deel van de monumentale kerk over te nemen. "Wij waren vragende partij om daar een gedeelte van te kunnen overnemen om er een concertzaal of culturele zaal van te maken", aldus Terwingen. Enkele zijruimtes zullen wel nog voor de liturgie gebruikt worden. Bij echt grote vieringen zal ook de hele kerk gebruikt worden. 

"In Opgrimbie zijn ze trouwens nu al bezig met het 'fietsen door de kerk'", vertelt Terwingen nog. En daarmee lijkt de burgerlijke overheid de regie over het kerkenerfgoed steeds strakker in handen te nemen. "Dat is de betrachting en ook de vraag van de Vlaamse regering", voegt Terwingen nog toe." Toch blijft de definitieve beslissing formeel bij de Kerk liggen, aangezien het om hun gebouwen gaat.

Ook voor de parochies van Leut en Vucht is er inmiddels meer duidelijkheid. Eind 2025 moest een bouwtechnisch onderzoek nog uitwijzen welke van de 2 een nieuwe bestemming zou krijgen. 

In het huidige geactualiseerde kader blijven ze echter beide behouden voor de erediensten. In Leut wordt de bestaande culturele nevenbestemming voortgezet, terwijl er in Vucht afspraken worden gemaakt over het multifunctioneel gebruik van de ruimte.

De kerk in Meeswijk zal dan weer onherroepelijk sluiten om plaats te maken voor een gemeenschapscentrum. Ook de kerk in Kotem krijgt een herbestemming. Parochianen kunnen terecht in die van Boorsem die wel open blijft. De kerk in Uikhoven is een eucharistisch centrum, waar mensen kennis kunnen maken met het geloof.

Bij het bisdom Hasselt heeft men begrip voor de ontstane onrust. "Loslaten is nooit fijn. Hier zijn geen winnaars en verliezers, maar ik snap dat het zo kan voelen", vertelt Christos Knieper, verantwoordelijk voor het kerkenbeleid. "Een kerk is niet zomaar geen gebouw. Mensen hebben daar een emotionele band mee. Die mensen moeten we meekrijgen naar onze grotere parochies."

Daar ligt volgens het bisdom de toekomst. "We mogen niet per parochie blijven denken, maar moeten net werk maken van pastorale eenheid over de huidige parochiegrenzen heen. Er moet meer samenwerking komen tussen verschillende parochies en taalgemeenschappen. Dat is de toekomst", aldus Knieper. 

Burgemeester Terwingen benadrukt dat de afbouw van het aantal kerken noodzakelijk blijft door een gebrek aan financiële middelen en personeel. "Voor een aantal kerkgemeenschappen is men zelfs blij dat bepaalde zaken gesloten worden, omdat men de mensen niet meer vindt om het te bemannen."

Het nieuwe plan moet de rust in Maasmechelen doen terugkeren en wordt vastgelegd tot 2031. Het bisdom moet namelijk van Vlaanderen dat kerkenbeleidsplan na elke legislatuur actualiseren. "Op deze manier verankeren we zowel de kerk van Mariaheide als de Kerk van Eisden-cité. Door het gemengd gebruik wordt die laatste een heel mooie ontmoetingsplaats", besluit Terwingen.