"Niemand heeft tijd voor dit soort onzin": VRT NWS praat met 3 Iraniërs over hoe zij het WK beleven

"Ik moet denken aan een fijne herinnering!" Het bericht, gevolgd door tientallen hartjes, verschijnt in een groepschat met 2 Iraanse vriendinnen waaraan we zonet zijn toegevoegd. Dansende bolletjes geven aan dat Soraya* volop aan het typen is.

"Het is een herinnering van toen Farah* en ik samen op school zaten. Na school gingen we vaak langs de krantenkiosk. Farah stuurde brieven naar haar favoriete ploeg en soms werden die in de sportkrant gepubliceerd. Als haar team gewonnen had, trakteerde ze me in een café."

"Wat een mooie herinnering, Soraya", schrijft Farah, opnieuw gevolgd door tientallen hartjes. Voor even lijkt het alsof we een normaal gesprek lezen tussen 2 vriendinnen die herinneringen ophalen aan een zorgeloze jeugd. Maar zoals wel vaker in gesprekken met Iraniërs, duurt het niet lang voor de realiteit zich opnieuw opdringt. 

"Ik was 7 of 8 jaar oud toen mijn liefde voor voetbal begon. Het is mijn vader die me aan de voetbalwereld introduceerde. Ik keek altijd samen met hem naar wedstrijden", schrijft Farah. Even later lezen we: "Maar die liefde voor voetbal hebben de Iraanse leiders kapotgemaakt."

Voor miljoenen supporters wereldwijd is het wereldkampioenschap voetbal een moment van nationale trots, spanning en vreugde. Voor de Iraniërs die wij spreken, ligt dat anders.

De oorlog met de VS en Israël, de economische crisis, politieke repressie en de nasleep van jaren van protesten wegen zwaar op het leven van 90 miljoen Iraniërs. 

"Hoe kunnen we van het WK genieten als het leven hier zo zwaar is?", schrijft Farah. Ze geeft aan zich gevangen te voelen tussen haar passie voor voetbal en haar afkeer voor de Iraanse overheid. 

Farah groeide namelijk op in een gezin waar voetbal voortdurend aanwezig was, vertelt ze. "Mijn droom was om samen met mijn vader in een stadion mijn favoriete ploeg aan te moedigen." Maar voor Iraanse vrouwen was dat onder het regime van de Islamitische Republiek jarenlang onmogelijk.

"Mijn eerste voetbalwedstrijd was in een stadion in Turkije", schrijft Farah. Bij haar bericht staat een foto van een jonge vrouw met een brede glimlach in een voetbaltruitje. "Ik was dolgelukkig dat ik voor het eerst live voetbal kon zien."

"Tegelijk deed het pijn dat ik niet naar een stadion in mijn eigen land kon gaan." Jarenlang werden Iraanse vrouwen geweerd uit voetbalstadions, wat tot veel protest heeft geleid bij vrouwelijke voetballiefhebbers. 

Een van de meest aangrijpende verhalen is dat van Sahar Khodayari, beter bekend als "het blauwe meisje", naar de blauw-witte kleuren van haar favoriete club, Esteghlal F.C. In september 2019 overleed ze aan haar verwondingen nadat ze zichzelf in brand had gestoken voor een rechtbank in Teheran.

Dat deed ze als gevolg van een gevangenisstraf die haar was opgelegd. Haar overtreding? Ze had geprobeerd een wedstrijd van haar favoriete club bij te wonen in het Azadi-stadion, in Teheran. Ze hoopte vermomd als man ongemerkt binnen te raken, maar dat lukte haar niet.

Na de dood van Mahsa Amini en de 'Vrouw, Leven, Vrijheid'-protesten in 2022 (ook een WK-jaar) kwam het stadionverbod voor vrouwen nog meer onder druk te staan. Pas 2 jaar later werden de toegangsregels voor vrouwen in Iran versoepeld.

Farah herinnert zich hoe ze toen naar een wedstrijd van haar favoriete ploeg in Isfahan wilde gaan. Vrouwen mochten het stadion binnen, nadat de Iraanse voetbalbond daartoe werd verplicht. "Maar op het laatste moment werden we aan de ingang geweigerd."

Enkele maanden later, in de 2e helft van het seizoen, deed Farah een nieuwe poging. Dit keer werd ze wel binnengelaten. "Het was een ongelooflijk gevoel om in mijn eigen land in een stadion naar het voetbal te kunnen kijken, ook al was het een wedstrijd van de rivaliserende ploeg", schrijft Farah. 

Voor veel mensen is sport een manier om even te ontsnappen aan het dagelijkse leven, zeker tijdens een WK. "Voor iemand zoals ik, die van Iran houdt en van voetbal houdt, is deze situatie extreem pijnlijk. Er is niets zo wrang als van voetbal houden, maar tegelijk hopen dat je nationale ploeg vroeg wordt uitgeschakeld, omdat ze voor veel mensen symbool staat voor de propaganda van het regime."

Farah ziet het nationale elftal als een verlengstuk van de Iraanse overheid. "Een groot deel van de bevolking vindt dat de spelers zich achter het volk zouden moeten scharen en zich zouden moeten uitspreken tegen de gruweldaden van de Iraanse leiders", zegt ze.

Tegelijk legt ze ook uit dat zij die zich wel uitspreken "hun plek in het team riskeren, zoals eerder al gebeurd is bij sterspeler Ali Karimi".

Spelers die zich uitspreken tegen de Iraanse overheid riskeren bovendien niet alleen hun plaats in het team. Zo werd eind vorige maand Mohammed Rashid Mazaheri, doelman van het nationale elftal, gearresteerd nadat hij zijn steun had uitgesproken voor de protesten van begin dit jaar. 

We doen verschillende pogingen om met andere Iraniërs te spreken, maar krijgen vaak dezelfde, korte reacties terug. De interesse in voetbal, zeker in het WK, lijkt in veel gevallen ver te zoeken. 

"Wie heeft daar nu nog tijd voor?", stuurt iemand. Via een andere weg: "Na een halve eeuw onderdrukking van een hele natie geeft niemand nog een moer om het nationale elftal." Iemand anders reageert droog met: "Ben je serieus?"

"Men beseft niet hoe diep het leed deze keer zit", zegt Samir*, een jonge Iraniër die wel even wil chatten. "Met al het leed, alle moeilijkheden van het dagelijkse leven en de voortdurende strijd om rond te komen, heeft niemand tijd voor dit soort onzin", schrijft hij.

De man stelt ook heel duidelijk dat hij niet naar het WK zal kijken. Een voetbalteam dat naar zo’n internationaal podium wordt gestuurd, zou "het volk moeten vertegenwoordigen, maar wat daar te zien is, is geen vertegenwoordiging van het volk".

Het nationale elftal beschrijft hij als "puppets of the butcher" (marionetten van de slachter, red.).

"Als voetballiefhebber en iemand die van Iran houdt, zou ik graag onze ploeg steunen", klinkt het nog. "Maar dan moet het wel een ploeg zijn die oprecht achter het volk staat en waarvoor Iran echt op de eerste plaats komt. Een ploeg die zich durft uit te spreken, zonder te buigen voor de politieke agenda’s van anderen."