TFA, de kleinste variant van de 'forever chemical' PFAS, is mogelijk slecht voor de vruchtbaarheid en voor zwangere vrouwen. Dat besluit het Europees Agentschap voor chemische stoffen ECHA. Bij proefdieren zijn er afwijkingen vastgesteld, maar het is nog niet zeker dat die zich ook bij de mens zullen voordoen. Bond Beter Leefmilieu vraagt niettemin dat de huidige grenswaarden voor TFA in het Vlaamse drinkwater verstrengd worden, maar volgens het Vlaams Departement Zorg volstaan die.
Kleinste PFAS-soort die in veel Vlaams drinkwater zit, veroorzaakt mogelijk vruchtbaarheidsproblemen
Samenvatting:
Het Europees Agentschap voor chemische stoffen ECHA waarschuwt dat TFA, een veelvoorkomende 'forever chemical' in Vlaams drinkwater en voeding, mogelijk schadelijk is voor de vruchtbaarheid en voor zwangere vrouwen.
Bij proefdieren werden afwijkingen vastgesteld, maar het is nog niet zeker dat die ook bij mensen optreden.
Milieuorganisatie Bond Beter Leefmilieu vraagt dat de Vlaamse grenswaarde voor TFA in drinkwater fors verstrengd wordt.
Het Vlaams Departement Zorg vindt de huidige norm van 15,6 microgram per liter voorlopig voldoende: "Onze eerste inschatting is dat de huidige advieswaarde niet meteen aangepast moet worden."
Wie de discussie over het West-Vlaamse drinkwater volgt, zal de term misschien herkennen: TFA, of trifluorazijnzuur, is een van de 'forever chemicals' PFAS. Dat zijn chemische stoffen die erg moeilijk afbreken in de natuur en zich ook vaak opstapelen in het menselijk lichaam. Sommige van die PFAS worden dan ook erkend als mogelijk gevaarlijk voor de gezondheid.
TFA, een zogenoemde korteketen-PFAS, stapelt minder gemakkelijk op in het lichaam dan de meeste andere PFAS, maar is dan weer veel meer aanwezig in het milieu. TFA ontstaat wanneer pesticiden die PFAS bevatten degraderen in het milieu, of wanneer koelgassen uit koelkasten of airco's afbreken in de atmosfeer. Andere mogelijke bronnen zijn geneesmiddelen, zoals antidepressiva.
De laatste tijd bleek dat TFA op veel plaatsen in Vlaanderen aanwezig is, in ons drinkwater en ook in voeding. Bovendien volstaan de huidige zuiveringstechnieken niet om de stof uit het drinkwater te zuiveren. Maar er bestond nog veel onduidelijkheid over de gevolgen voor de gezondheid.
Mogelijk slecht voor foetus
Het Europees agentschap dat verantwoordelijk is voor de veiligheid van chemische stoffen, ECHA, besluit nu dat TFA wel degelijk gezondheidsrisico's kan inhouden. De stof is mogelijk slecht voor de vruchtbaarheid en voor de foetus.
Het ECHA volgt daarmee een Duits voorstel. Dat land stelde vorig jaar al voor om de risicobeoordeling van TFA te verhogen, om dezelfde reden.
Laboratoriumdieren die waren blootgesteld aan hoge concentraties van de stof kregen immers misvormde jongen. Bij konijnen raakten de ogen en het skelet aangetast, ratten kregen problemen met het immuunsysteem en de schildklier, en er waren ook aanwijzingen dat de spermakwaliteit aangetast kan worden.
Belangrijk: de nieuwe risicobeoordeling wijst op mogelijke schade voor de menselijke gezondheid. Het is dus niet zeker dat de problemen die in het lab werden ontdekt, gegarandeerd ook bij de mens zullen voorkomen. Bij de proefdieren werden er immers TFA-hoeveelheden gebruikt die ver boven de concentraties in het milieu liggen.
"We verwachten daarom op dit moment geen gevolgen voor de gezondheid als er water of voedsel wordt geconsumeerd dat vervuild is met TFA", besloot het Duits Instituut voor Risicobeoordelingen daarom vorig jaar ook.
TFA zal niet zomaar meer gebruikt mogen worden. Er zal toelating voor nodig zijn
Greet Schoeters, toxicoloog
Toch betekent de nieuwe inschatting "dat er voldoende aanwijzingen zijn uit dierproefstudies dat TFA mogelijk schadelijk is", legt toxicoloog Greet Schoeters (Universiteit Antwerpen) uit. Dat kan volgens haar verregaande gevolgen hebben: "TFA zal niet zomaar meer gebruikt mogen worden in alle toepassingen of producten, daar zal toelating voor nodig zijn."
TFA zal dus strenger gereguleerd worden. Mogelijk zullen producenten een alternatief moeten zoeken, of zullen zwangere werknemers niet meer in contact mogen komen met de stof.
Moet grenswaarde voor TFA in drinkwater aangepast worden?
Ook voor ons kraanwater kan het gevolgen hebben. Zo zit er mogelijk een verstrenging van de normen aan te komen.
Nu geldt er in Vlaanderen een gezondheidskundige advieswaarde van 15,6 microgram TFA per liter drinkwater. In principe mag er helemaal geen TFA in het water zitten. Maar volgens experten van het Vlaams Departement Zorg dreigen er geen gevolgen voor de gezondheid zolang het gehalte onder die drempel blijft.
De milieuorganisatie Bond Beter Leefmilieu wijst erop dat TFA, onder de nieuwe Europese beoordeling, in een nieuwe categorie valt: die van de afbraakproducten met zorgwekkende giftige eigenschappen. En daarvoor geldt in Vlaanderen een norm van 0,1 microgram per liter, 156 keer strenger dus.
"We zullen de informatie van ECHA ten gronde moeten bekijken, maar onze eerste inschatting is dat de huidige advieswaarde niet meteen aangepast moet worden", reageert Joris Moonens, woordvoerder van het Vlaams Departement Zorg. "Daarvoor is er immers al met heel grote veiligheidsmarges gewerkt op basis van de recentste kennis."
De huidige advieswaarde van 15,6 microgram werd eind 2024 vastgelegd, en is veel hoger dan in Nederland en Wallonië (2,2 microgram) maar lager dan in Duitsland (60 microgram).
De kans bestaat ook dat Europa Vlaanderen ertoe zal dwingen om te schakelen, merkt toxicoloog Jacob de Boer (Vrije Universiteit Amsterdam) op. "Of en hoe snel dat precies zal gebeuren, is niet duidelijk. Deze beslissing is toch een duidelijke stap in de richting van een verstrenging."
Drinkwaterplan
Binnen 10 jaar zou er sowieso niet zoveel TFA meer in het Vlaamse drinkwater mogen zitten als vandaag. Het nieuwe Drinkwaterplan dat Vlaams minister van Omgeving Jo Brouns (CD&V) in mei afklopte, bepaalt immers dat PFAS-houdende pesticiden tegen 2036 uitgefaseerd moeten worden.
Voor Mieke Schauvliege (Groen) volstaat dat niet. "Het stond in de sterren geschreven, hier hebben we altijd voor gewaarschuwd", reageert ze. "Dit betekent dat het huidige Drinkwaterplan in de vuilnisbak mag. PFAS-pesticiden moeten meteen verboden worden."
