De Verenigde Naties waarschuwen voor escalerend geweld op de Westelijke Jordaanoever. Palestijnse gemeenschappen zijn elke dag het slachtoffer van aanvallen door Israëlische kolonisten. Zij werken steeds nadrukkelijker samen met het Israëlische leger. Een gewone militair of een kolonist in uniform? De grens blijkt bijzonder vaag.
Een gewone militair of een kolonist in uniform? Grens blijkt bijzonder vaag op Westelijke Jordaanoever
Sara Van Poucke
Gepubliceerd:
Sinds eind vorige week zijn op de bezette Westelijke Jordaanoever 8 Palestijnen en 2 Israëli's om het leven gekomen bij gewelddadige aanvallen door Israëlische kolonisten. Een dodelijke clash in het dorpje Tell, in de omgeving van Nablus, was de aanzet voor dagen van kolonistengeweld.
Het Israëlische leger voerde vervolgens raids uit in de stad Nablus en verschillende naburige plaatsen. Tientallen Palestijnen werden daarbij gearresteerd.
Geweld in cijfers
Het geweld door Israëlische kolonisten was al sterk toegenomen sinds de extremistische regering van Benjamin Netanyahu - met kolonisten als Itamar Ben-Gvir en Bezalel Smotrich op sleutelposities - aantrad in 2022.
Het is verder geëscaleerd na de verrassingsaanval van op Israël in oktober 2023. In de schaduw van het genocidale geweld in Gaza bleven ook de aanvallen op de Westelijke Jordaanoever stijgen.
Sinds 7 oktober 2023 zijn op de Westelijke Jordaanoever al 1.097 Palestijnen, zowel burgers als militanten, gedood door Israëlische soldaten of kolonisten. Dat blijkt uit Palestijnse cijfers. Volgens Israël zijn ook 48 Israëli's gedood.
Opvallend is de toename van het aantal aanvallen door kolonisten. Sinds begin dit jaar zijn er volgens OCHA, het Bureau voor de Coördinatie van Humanitaire Aangelegenheden van de VN, meer dan 1.330 gemeld. Bij die aanvallen werden slachtoffers gemaakt of schade aangericht. Olijf- en amandelbomen werden gevandaliseerd, irrigatiesystemen en watertanks beschadigd, landbouwgrond, huizen en moskeeën in brand gestoken.
Dit jaar zijn al 77 Palestijnen, onder wie 18 kinderen, gedood door het Israëlische leger of Israëlische kolonisten. Er zijn ook 3 Israëli's gedood door Palestijnen.
Kolonistengeweld gepleegd in samenwerking met legerleiding
De Verenigde Naties tonen zich sterk gealarmeerd over het escalerende geweld door kolonisten op de bezette Westelijke Jordaanoever.
"Kolonisten en Israëlische troepen hebben - vaak samen optredend - lokale gemeenschappen aangevallen, gezinnen mishandeld, eigendommen vernield en geconfisqueerd, en moskeeën in brand gestoken," zegt Ravina Shamdasani, woordvoerster van het Bureau van de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten, in een verklaring.
Dat kolonisten en het Israëlische leger vaak samen optreden, zoals Shamdasani aanklaagt, blijkt ook uit een rapport dat een onafhankelijke internationale onderzoekscommissie van de Verenigde Naties vorige maand uitbracht.
Het rapport stelt onomwonden dat gewelddaden door kolonisten worden gepleegd in samenwerking met de Israëlische legerleiding. Dat de Israëlische staat het dus mogelijk maakt, militair en financieel. Militairen hebben volgens het rapport kolonisten stelselmatig vergezeld en beschermd tijdens de aanvallen van de voorbije jaren.
De strategische doelstellingen van de kolonisten en het leger - en dus de staat Israël - zijn dezelfde, zegt de commissie in haar rapport: de bezetting van de Westelijke Jordaanoever in stand houden, de Israëlische nederzettingen consolideren, Palestijns gebied annexeren en Palestijnen van hun land verdrijven.
Onderscheid tussen kolonisten en militairen vervaagt
De toenemende betrokkenheid van Israëlische troepen bij aanvallen op Palestijnen komt neer op een feitelijke vervaging van het onderscheid tussen kolonisten en soldaten, staat het in het rapport.
Die vervaging wordt ook aangeklaagd door Israëlische mensenrechtenorganisaties. Wie een reguliere militair is van het Israëlische leger en wie een kolonist, is niet langer zomaar duidelijk. Niet alleen reguliere soldaten lopen op de Westelijke Jordaanoever rond in een militair uniform. Ook duizenden kolonisten zijn de voorbije jaren door de Israëlische overheid uitgerust met wapens en uniformen.
Elke Israëlische nederzetting op de Westelijke Jordaanoever heeft ook een eigen 'veiligheidsteam'. Die teams zijn versterkt door de overheid na oktober 2023.
Nieuwe milities
Tegelijk zijn dan ook nieuwe milities in het leven geroepen, de zogenoemde 'territoriale defensie-eenheden' ('Hagmar' in het Hebreeuws), die in een ruimere omgeving actief zijn. Zij bestaan gewoonlijk uit kolonisten die reservisten zijn in het Israëlische leger. Van de staat krijgen ze militaire wapens én een voltijds loon.
"Het valt onmogelijk op te maken of je te maken krijgt met een militair of een reservist, of met een burger die een uniform heeft aangetrokken en het recht in eigen handen neemt", zegt de Israëlische mensenrechtenorganisatie Yesh Din .
De bewapende kolonisten krijgen volgens de organisatie de vrije hand, zonder dat een overheidsorgaan toeziet op wat ze doen. De grens tussen kolonistengeweld en staatsgeweld vervaagt.
De Israëlische overheid moedigt het geweld door 'kolonisten in uniform' niet alleen aan door uniformen en wapens uit te delen, maar ook door de aanvallen niet te veroordelen. De Israëlische justitie en wetshandhavingsinstanties hebben gedurende tientallen jaren verleend voor het geweld van kolonisten, zegt de VN-commissie in haar rapport. Volgens cijfers van Yesh Din blijft 94 procent van de misdaden gepleegd door kolonisten onbestraft.
Aantal ontheemden sterk gestegen
De impact van de toegenomen verwevenheid tussen het leger en de kolonistenbeweging is dan ook duidelijk, zeggen mensenrechtenorganisaties.
Sinds oktober 2023 zijn zo'n 30 Palestijnse gemeenschappen volledig geraakt door aanvallen van kolonisten, gemiddeld meer dan 1 per maand, blijkt uit gegevens van de VN.
Ter vergelijking: in 2022 en de eerste 9 maanden van 2023 waren dat er 4, of 1 per 5 maanden.
Bij de aanvallen van de voorbije dagen alleen zijn volgens OCHA minstens 10 Palestijnse families ontheemd.
De grootste ontheemdingsoperatie op de Westelijke Jordaanoever dateert van januari 2025. Toen vernietigde het Israëlische leger de huizen en essentiële civiele infrastructuur in de vluchtelingenkampen van Jenin, Tulkarem en Nur Shams, waardoor die onbewoonbaar werden. OCHA zegt dat meer dan 30.000 ontheemde Palestijnen sindsdien niet hebben kunnen terugkeren.
Westelijke Jordaanoever
Israël heeft de Westelijke Jordaanoever en Oost-Jeruzalem veroverd tijdens de Zesdaagse Oorlog van 1967. Oost-Jeruzalem werd geannexeerd, een annexatie die internationaal niet wordt erkend. De Westelijke Jordaanoever werd niet ingelijfd, maar kwam onder Israëlische militaire controle.
Een militaire bezetting hoort volgens het internationaal recht tijdelijk te zijn, maar de bezetting van de Westelijke Jordaanoever duurt dus al bijna 60 jaar. Vrijwel meteen begonnen Israëlische kolonisten met het uitbouwen van nederzettingen.
Dat is een inbreuk op het internationaal recht: een bezettingsmacht mag geen eigen bevolking onderbrengen op bezet gebied. Het Internationaal Gerechtshof in Den Haag heeft dat in 2024 nog eens bevestigd.
Toch is het aantal nederzettingen en voorposten stelselmatig blijven stijgen. Die stijging is nog versneld, aangemoedigd door de extremistische Israëlische regering die sinds 2022 aan de macht is. Zo'n 700.000 Israëlische kolonisten in nederzettingen, temidden van zo'n 3 miljoen Palestijnen.
Het gebied is intussen erg versnipperd. Zo versnipperd dat het zo goed als onmogelijk lijkt om ooit nog een Palestijnse staat te creëren: Palestijnse gemeenschappen zijn nog maar eilandjes, omgeven door Israëlische nederzettingen of onder Israëlische controle.
