Hoe hobbytoestel van 200 euro uitgroeit tot meest bepalende wapen in Oekraïne

Toen ik recent een nacht en 2 dagen doorbracht bij de Oekraïense drone-eenheid SIGNUM aan het front bij Slovjansk, zag ik een oorlog die nauwelijks nog op die van 2022 lijkt. Vandaag beslist een toestel van enkele kilo's over leven en dood, in een zone van 15 kilometer diep.

Het begon 4 jaar geleden. Met een aangepaste hobbydrone en een idee waar bijna niemand in geloofde.

In het voorjaar van 2022 voerde SIGNUM de eerste gedocumenteerde FPV-aanval van de oorlog uit, op Russische posities. De episode kreeg een naam: 'Blue Doors', verwijzend naar een blauwe deur die te zien was in de aanval.

FPV staat voor first person view. De piloot heeft een bril op en vliegt via een camerabeeld, alsof hij zelf in het toestel zit. Hij stuurt de drone met lading recht op zijn doel af. Vandaag klinkt dat vanzelfsprekend. Toen was het dat allerminst.

Aan de basis lag Serhii Zhukovin, roepnaam Schweiger. "Mijn rol was die van FPV-piloot en ik was bedenker van het idee", vertelt hij. Al in 2020 zag hij hobbypiloten met zulke toestellen vliegen. Hij was er toen al van overtuigd dat het zou werken. "In 2022 ging het van idee naar uitvoering."

De eerste drone kwam via vrijwilligers van de online marktplaats OLX. Het ging om een aangepaste sport- en freestyledrone, met een prijs die rond de 7.000 hryvnia ligt, omgerekend nog geen 200 euro.

Het team kocht er een videobril bij en sleutelde aan een krachtigere zender. De allereerste vlucht draaide op niets uit. De batterij begaf het na enkele tientallen meters, nog voor het toestel de Russische posities bereikte. De pogingen daarna sloegen wel aan. Experten hadden het idee eerst weggelachen, maar het geloof in een 'FPV-wereld' groeide. Er ontstond een beweging.

Vier jaar later is van improvisatie geen sprake meer. FPV-drones zijn niet langer een gadget aan de rand van het slagveld, maar ze vormen het middelpunt. "Ze zijn te belangrijk", zegt Schweiger over hun rol vandaag. "Het is een chirurgisch instrument op het moderne slagveld."

Dat instrument is intussen aan het muteren. De voorbije 2 jaar schakelden eenheden als SIGNUM massaal over op glasvezelgestuurde drones. Tijdens de vlucht rolt een flinterdunne glasvezelkabel af, soms over 10 kilometer of meer. Dat heeft een enorm voordeel: zo'n verbinding valt niet te storen met elektronische oorlogvoering. De drone zendt geen radiosignaal uit, dus detectoren zien hem niet.

Keerzijde zijn de kosten, de productiecapaciteit en de kabels die zich opstapelen in het landschap - ik voelde ze rond mijn enkels.

Wat de volgende stap in de FPV-tactiek wordt, zegt Schweiger niet. Hij laat niet in zijn kaarten kijken. "Ik wil mijn ideeën voor de toekomst niet prijsgeven", klinkt het. "Alles op zijn tijd. Alles ontwikkelt zich zoals het moet."

Wat in een Oekraïense schuur begon, is intussen niet meer tot Oekraïne beperkt. De technologie duikt op in conflicten wereldwijd, in handen die er niet noodzakelijk dezelfde bedoelingen mee hebben.

Verbaast hem dat of zit het hem dwars? Zijn antwoord is nuchter. "Wij zijn een land in de hete fase van een oorlog. Wij lopen dus zeker voorop op wie zo'n conflict niet kent."

Daarmee benoemt Schweiger de motor van de hele revolutie. Geen laboratorium, geen defensiereus dreef de ontwikkeling, maar wel de noodzaak van een land dat vecht voor zijn bestaan en moet improviseren. Vier jaar na die eerste haperende vlucht van enkele tientallen meters, is de kamikazedrone het wapen dat de oorlog in Oekraïne het meest heeft hertekend. En zoals Schweiger laat verstaan is de ontwikkeling nog lang niet ten einde.