Terug van nooit weggeweest: beelden van kerken die zogezegd in brand gestoken zijn door moslims

“Moslimimmigranten zetten de 150 jaar oude Vondelkerk in Nederland in brand!", verkondigde een influencer op X  op 1 januari 2026. De Vondelkerk in Amsterdam had tijdens nieuwjaarsnacht vlam gevat. Er is tot op heden nog geen officiële verklaring voor de oorzaak gegeven.

Dat gebrek aan informatie hield sommige influencers, vaak uit radicaal-rechtse hoek, niet tegen om op sociale media beschuldigingen te uiten. Heel expliciet zoals hierboven of soms subtieler  duidden ze migranten of moslims als daders aan. En dat is niet toevallig, want dat soort beschuldigingen doet al jarenlang de ronde op sociale media. 

Het verhaal dat telkens terugkomt, is dat migranten of moslims een kerk in brand hebben gestoken. Meer specifiek zouden in Europa in 2025 150 kerken zijn afgebrand, maar daar is volgens Factcheck.Vlaanderen geen bewijs voor .

Soms is de beschuldiging expliciet, soms impliciet. Impliciet wordt dan bijvoorbeeld de vraag gesteld waarom het een kerk is die brandt en geen moskee. 

Dat het kerken zijn en geen moskeeën, is alvast deels te verklaren doordat er gewoon veel meer kerken zijn in Europa dan moskeeën (Frankrijk: 40.000 tegenover 2.200). Het is ook niet waar dat er nooit moskeeën in brand worden gestoken. In 2025 was er bijvoorbeeld een voorval in Engeland .

Voor de oorzaak van de branden zijn er 3 opties: de oorzaak is niet bekend, de brand ontstond door een ongeluk, of de brand werd gesticht. 

Wanneer sprake is van brandstichters, hebben die verschillende profielen. Dat varieert van politieke radicaal-linkse of -rechtse groepen tot geradicaliseerde activisten en islamisten.

Ook mensen met een mentale stoornis, zoals pyromanen , vallen onder de daders. Er zijn recent geen voorbeelden waarbij is bewezen dat een brand gesticht is door islamisten .  

Die vaak verouderde video’s met beschuldigingen tegen moslims of migranten, kunnen we zien in een breder politiek debat. In veel Europese landen rijzen er stemmen op tegen migratie.

Radicaal-rechtse politieke partijen winnen steeds meer aanhangers. Er circuleert op sociale media veel content die het heeft over de "achteruitgang van het Westen", met migranten als schuldigen.  

Radicaal-rechtse activisten als Tommy Robinson in het Verenigd Koninkrijk gebruiken deze voorbeelden als argument voor hun anti-migratieprogramma.

Welke incidenten circuleren?

Video's van brandende kerken gaan al jaren rond op sociale media. Of de brand nu een half jaar of 5 jaar oud is, maakt niet uit. Zowel de brandende Vondelkerk als veel oudere branden gaan nog steeds rond. De video's gaan meestal gepaard met beschuldigingen richting moslims en migranten. 

We bekijken de beelden van een aantal post die steeds weer terugkeren. 

1. Notre-Dame de Paris, Frankrijk – 2019

Laat ons beginnen met het oervoorbeeld van dit soort posts op sociale media: de brand van de Notre-Dame in Parijs in 2019. Het nieuws veroorzaakte veel ongeloof, maar maakte veel mensen ook boos. Dat leidde tot allerlei complottheorieën.

Zo zouden moslims de brand hebben aangestoken. Bewijs daarvoor was volgens complotdenkers een auto die in 2016 bij de kathedraal was gevonden met benzine en documenten in het Arabisch. Dat was drie jaar voor de brand en had er niets mee te maken.

Het Parijse parket onderzocht de zaak en besloot dat de brand ontstond door een kortsluiting of een slecht gedoofde sigaret.

2. Cathédrale Saint-Pierre-et-Saint-Paul in Nantes, Frankrijk – 2020

Ook in Frankrijk, stak een vrijwilliger bij de Cathédrale Saint-Pierre-et-Saint-Paul in Nantes de kathedraal in brand. De brand dateert van 2020, maar werd ook dit jaar al opnieuw gepost, op instagram bijvoorbeeld.

De dader was een man afkomstig uit Rwanda en had in Frankrijk asiel aangevraagd. Hij werkte als vrijwilliger voor de kerk. In de comments verwijten mensen de islam, moslims, diversiteit in Europa.

De geloofsovertuiging van de man kennen we niet. De meeste Rwandezen zijn christenen, zoals blijkt uit overheidsstatistieken .

3. Chiesa di Villastanza in Villastanza, Italië – 2023

In 2023 vloog een kerk in Vilastanza, Italië, in brand. De kerststal was in brand gestoken, en de vlammen verspreidden zich tot de kerk in lichterlaaie stond.

De dader bleek een 33-jarige man te zijn van Marokkaanse afkomst , maar geboren in Italië . In de Marokkaanse gemeenschap zijn veel mensen moslim maar wat de motieven van de man waren, is nog steeds niet bekend. 

4.Église de l'Immaculée-Conception in Saint-Omer, Frankrijk – 2024

Een recenter Frans voorbeeld is de brand van de église de l'Immaculée-Conception in Saint-Omer. In 2024 stak een 39-jarige man de kerk in brand. Op sociale media deden de beelden de ronde met de boodschap dat het altijd kerken zijn die branden: “Waarom geen moskeeën?”.

De dader had nochtans de Franse nationaliteit, er waren geen aanwijzingen dat het om een moslim zou gaan. Hij kwam overigens net uit de gevangenis en had al een lang strafblad, met gelijkaardige feiten. De beelden van deze brand kwamen dit jaar opnieuw boven , alsof het ging om een brand in Nederland. Dat klopt dus niet.

5. Bethany Chapel in Port Talbot, Wales – 2025  

Nog een (licht) verouderd voorbeeld, is de brand in de Bethany Chapel in Port Talbot, Wales. Die brand vond vorig jaar plaats, in 2025.

De verontwaardiging was groot, want de brandstichters zouden 2 Pakistaanse moslimmigranten zijn. Dat bleek echter volledig onwaar, zo schrijft Nieuwscheckers . De politie sprak de beschuldigingen duidelijk tegen.

Bovenstaande kerkbranden zijn dus niet recent, maar blijven wel rondgaan alsof ze onlangs hebben plaatsgevonden. Er zijn ook dit jaar al enkele incidenten geweest.

6. Vondelkerk in Amsterdam, Nederland – 2026

Op nieuwjaarsnacht vatte de historische Vondelkerk in Amsterdam vlam. Meteen wezen mensen op sociale media massaal met de vinger naar de moslimgemeenschap. Zo ook de politieke partij PVV. Het zou volgens sommige berichten  zelfs om een aanslag gaan.

De bewering dat moslims de brand hadden aangestoken, was echter volledig ongefundeerd, zo bleek ook uit de factcheck van Nieuwscheckers. Over de oorzaak zijn nog geen officiële uitspraken gedaan. 

7. Templo de San Francisco in Querétaro, Mexico – 2026

Een maand geleden verscheen een video op een Nederlandse Instagrampagina en op X van vrouwen die een kerkdeur met vuur beschadigen. Het bijschrift beweerde dat het pro-Palestijnse, linkse activisten waren in Nederland.

Diezelfde video is ook terug te vinden met de bewering dat het om een kerk in Yorkshire, Engeland gaat. De gemaskerde figuren zouden islamisten zijn.

Knack checkte de video en de bewering bleek volledig onwaar. De video toont beelden van de Sint- Franciscuskerk in Querétaro, Mexico. Een mars op Vrouwendag was daar uit de hand gelopen, waarbij activistes de kerkdeur beschadigden.

8. Église Saint-Cyriaque in Montenach, Frankrijk – 2026

Terug naar Frankrijk ten slotte, want begin mei moest de brandweer daar de Église Saint-Cyriaque in Montenach blussen. Online staan commentaren  zoals “De kerk overleefde beide wereldoorlogen, maar kon diversiteit niet overleven.”

Zulke opmerkingen suggereren dat de brand de schuld was van migranten. De oorzaak is nog niet officieel bevestigd, maar de onderzoekers gaan uit van een ongeluk  door een barbecue naast de kerk of het gebruik van een onkruidbrander. Van kwaad opzet is voorlopig geen sprake. 

Veel van de video’s die vandaag circuleren, zijn dus eigenlijk oude beelden. Ze worden uit hun context gehaald en hergebruikt om haat aan te wakkeren, het vaakst tegen moslims en immigranten. Van recentere beelden worden vaak met stelligheid zaken beweerd die niet bevestigd worden of die simpelweg niet kloppen.

Ook in Vlaanderen vinden af en toe kerkbranden plaats, maar navraag bij het Aartsbisdom Mechelen-Brussel  en Parcum vzw leert dat er geen volledige statistieken van bestaan. Voorlopig zijn er ook nog geen video's van brandende Vlaamse kerken die online circuleren. 

Eigenlijk zijn uit context gerukte beelden van brandende kerken nooit weggeweest. Al vele jaren circuleren ze op het net. Het is een propagandalijn die voortdurend blijft terugkomen.

Vrijwel altijd worden ze verspreid door kanalen die ook op andere manieren migranten en moslims in een slecht daglicht willen plaatsen en daarbij feiten en fictie mengen.

Als je zo’n video tegenkomt op sociale media, kun je enkele stappen zetten om de video te checken. Ten eerste check je best eens wie de video gepost heeft. Is het een betrouwbaar account? Of misschien een account dat wel meerdere haatzaaiende video’s post? Kijk ook eens naar de comments, wie weet geven anderen daar al mee of de video en bewering betrouwbaar zijn of niet.

Vervolgens kun je ook de datum en de locatie checken. Via Google Reverse Image Search kun je zien waar en wanneer de video nog online is gekomen.

Zo vind je vaak ook nieuwsmedia die over het incident berichten en kom je meteen bij meer betrouwbare informatie uit. Wat zeggen die nieuwsmedia over het incident? Combineer je verzamelde informatie en je kunt je eigen, onderbouwde oordeel vellen.

Van Frankrijk en Nederland tot Mexico en Canada. Kerken vatten al jarenlang vlam en al even lang worden moslims en migranten met de vinger gewezen. De beelden zijn meestal echt, maar ook vaak oud.

De branden hebben verschillende oorzaken. Als er sprake is van brandstichting, zijn er verschillende soorten daders met uiteenlopende motieven. We kunnen dus niet spreken van een systematische brandstichtingscampagne of complot door moslims of migranten.

Dit narratief komt vaak uit radicaal-rechtse hoek en wordt gebruikt als argument in anti-migratiecampagnes. De video's zijn nooit weggeweest, en zullen dus blijven terugkomen.

Dit artikel kwam tot stand binnen het kader van het Prebunking at Scale-project, met steun van het European Fact-Checking Standards Network .