Bijna 9.000 gezinnen verliezen schooltoeslag door spijbelende kinderen: "Uiteenlopende redenen om afwezig te zijn"

In totaal verloren 6.372 ouders van middelbare scholieren vorig jaar hun schooltoeslag. In het kleuter- en lager onderwijs gaat het telkens om iets meer dan 1.000 leerlingen. Dat blijkt uit cijfers die parlementslid Katrien Schryvers (CD&V) opvroeg bij minister van Welzijn Caroline Gennez (Vooruit) en waarover Het Nieuwsblad bericht.

De Vlaamse overheid keert de schooltoeslag uit binnen het Groeipakket. De schooltoeslag is een financiële steun voor gezinnen met een lager inkomen en schoolgaande kinderen. Het bedrag ligt tussen 125,28 euro voor een kleuter en 2.248,28 euro voor leerlingen in de derde graad van tso of bso op internaat. Die kinderen moeten dan wel 'voldoende' op school aanwezig zijn.

Concreet verliezen ouders de toeslag zodra een leerling uit het lager of secundair onderwijs meer dan 30 halve dagen ongewettigd afwezig is. Vroeger vorderde de Vlaamse overheid de schooltoeslag pas terug na 2 jaar problematisch spijbelen. Minister van Onderwijs Zuhal Demir (N-VA) heeft die termijn ingekort naar 1 jaar.

Die strengere aanpak leidt ertoe dat in het schooljaar 2024-2025 de schooltoeslag van 8.802 kinderen is teruggevorderd. In het kleuter- en lager onderwijs gaat het om een lichte stijging, in het secundair onderwijs is de toename groter. "Maar als we verder terugkijken in de tijd, valt het op dat ook leerlingen op jonge leeftijd vaker ongewettigd afwezig zijn", zegt Stefan Grielens, directeur van de vrije CLB's.

Over welke leerlingen gaat het precies? "Het is heel moeilijk om daar 1 profiel op te plakken", legt Grielens uit. "Je hebt nog altijd de jongeren die liever naar shoppingcentra gaan of op café zitten, maar de groep is ondertussen veel diverser geworden."

Grielens merkt wel dat het probleem in bepaalde onderwijsvormen vaker opduikt. "Denk aan het deeltijds onderwijs, het beroepsonderwijs of het buitengewoon onderwijs. Die richtingen zijn vaak uitdagender. Het gaat ook vaker om jongens dan om meisjes."

Ook minister Gennez benadrukt in haar antwoord dat er geen eenduidige reden is voor de verhoogde afwezigheid. "Naast de klassieke spijbelaars zijn er ook leerlingen die mantelzorger zijn, die te laat komen omdat de bus niet rijdt, of die geen dokter vinden wanneer ze ziek zijn. Vanuit het onderwijsveld komen er bovendien steeds meer signalen over complexe thuissituaties."

Is het wel de juiste oplossing om kwetsbare ouders, die het financieel vaak al moeilijk hebben, te straffen door hun schooltoeslag af te nemen? "Hiermee gaan we het probleem zeker niet oplossen", nuanceert Grielens. "Maar het is als maatschappij wel belangrijk om het signaal te geven dat er gevolgen zijn. School is niet vrijblijvend."

Naast die financiële sanctie moet er altijd ruimte zijn voor een gesprek met de leerlingen en hun ouders, vindt de directeur. "We moeten hen ervan overtuigen dat onderwijs noodzakelijk is. Naar school gaan is geen keuze, maar een must."

Daarom moeten scholen al veel sneller aan de alarmbel trekken, nog voor die grens van 30 halve dagen bereikt is. Het is de bedoeling dat een school al na 5 halve dagen ongewettigde afwezigheid het CLB inschakelt om samen naar oplossingen te zoeken.

"Bij sommige leerlingen is 1 ongewettigde halve dag afwezigheid al problematisch. Scholen moeten kort op de bal spelen en nauw samenwerken met de CLB's en andere partners. We moeten inzien dat een afwezige leerling een signaal is dat er iets aan de hand is."

"De effecten van langdurige afwezigheid zijn groot: dit zijn de jongeren die later zonder diploma van school stromen, en dat willen we absoluut vermijden", besluit Grielens.