Je identiteitskaart is een bron aan persoonlijke informatie, het is dus logisch dat niet zomaar iedereen je kaart mag opvragen. Er zijn mensen aan wie je dit niet mag weigeren, zoals politieagenten. "Maar er zijn ook personen die je identiteitskaart absoluut niet mogen vragen", vertelt Kris Seyen, privacyjurist.
Wie mag je identiteitskaart wel en niet vragen? "Gocartverhuurder aan de kust mag dat absoluut niet"
Kato Froyen
Gepubliceerd:
Bijgewerkt:
WinWin is het consumentenprogramma van VRT op Radio 2 en VRT 1. Xavier Taveirne maakt jouw leven met slimme tips en goed advies net iets betaalbaarder. Heb je een vraag, tip of probleem? Mail naar winwin@radio2.be.
WinWin-luisteraar Marijke nam contact op met de redactie, omdat haar identiteitskaart plots gescand werd in een postkantoor. "Is dat echt nodig", vraagt ze zich af? En mag het eigenlijk wel?
Bpost laat weten dat ze dit doen bij aangetekende brieven, omdat ze de identiteit van de ontvanger moeten registreren. Als je je identiteitskaart liever niet geeft, zijn er ook andere opties. "Je kan bijvoorbeeld je rijbewijs tonen. Je kan ook vragen of ze de gegevens die ze nodig hebben, gewoon opschrijven in plaats van een foto te maken."
Maar wie mag je identiteitskaart wel en niet vragen? Privacy jurist, Kris Seyen, onderscheidt drie categorieën.
1. Wettelijk bevoegd
De eerste categorie bestaat uit ordediensten zoals politie en douaniers. “Zij mogen je identiteitskaart vragen, en je kan dat niet weigeren als burger. Je moet op hun vraag ingaan, anders kunnen ze je administratief aanhouden om je identiteit te controleren”, zegt Kris Seyen. "Ze moeten daar natuurlijk wel een reden toe hebben, en steeds duidelijk maken dat ze politieagent of douanier zijn, bijvoorbeeld met hun legitimatiebewijs."
2. Vragen mag, maar weigeren mag ook
Er zijn ook diensten die verplicht zijn om na te gaan wie je bent voordat zij je verder kunnen helpen. "Denk bijvoorbeeld aan iemand achter de kassa van de supermarkt, die wil nagaan of je oud genoeg bent om alcohol of tabak aan te kopen. Of de receptionist van een hotel, die je reservatie wil controleren", zegt Seyen.
Zij mogen vragen naar je identiteitskaart, maar jij mag ook weigeren. “Maar dan kan het wel zijn dat je niet verder geholpen wordt”, zegt Kris Seyen.
Seyen adviseert om in dit soort gevallen zelf al een kopie van je identiteitskaart te maken, en gevoelige informatie, zoals je rijksregisternummer te doorstrepen. "Ik schrijf dan ook op die kopie dat het om een kopie gaat, en die enkel door dat hotel gebruikt mag worden op dat specifieke moment."
Je mag in veel gevallen weigeren om je identiteitskaart te tonen, maar zo maak je het misschien wel moeilijker voor jezelf
Kris Seyen, privacyjurist
3. Verboden om te vragen
Er is ook een categorie die helemaal niet bevoegd is om je identiteitskaart te vragen. “Bijvoorbeeld verhuurbedrijven van gocarts en fietsen aan de kust”, zegt Kris Seyen. "Zij vragen je identiteitskaart niet als middel om je te identificeren, maar eerder als een vorm van waarborg. En dat is absoluut verboden", benadrukt Seyen.
Waarom dan? "Je moet, zodra je 15 bent, je identiteitskaart altijd op zak hebben. Door die kaart op te eisen als waarborg, maken sommige verhuurbedrijven dat dus onmogelijk."
In het ziekenhuis
Verschillende luisteraars hebben de WinWin-redactie laten weten dat ze bij een ziekenhuisopname of bezoek aan de dokter ook hun identiteitskaart moeten laten inlezen. "Sinds 2024 zijn ziekenhuizen verplicht om een identiteitskaart in te lezen, zo kunnen ze de kosten doorfactureren aan de ziekteverzekering", zegt Seyen.
Maar die verplichting mag er wel niet toe leiden dat patiënten geen zorg krijgen, klinkt het. "Een patiënt die weigert om zich te identificeren verliest de mogelijkheid om de derde-betalersregeling te gebruiken, maar niet de zorg. Hij betaalt dan eerst zelf de kosten aan het ziekenhuis, en vraagt nadien een terugbetaling bij het ziekenfonds."
En wat met de klantenkaart?
En hoe zit het eigenlijk met klantenkaart van winkels? Het gebeurt steeds vaker dat je geen aparte kaart krijgt, maar dat ze in de winkel je identiteitskaart inlezen. “Als je dat niet wilt, dan is een winkel wettelijk verplicht om een andere optie te voorzien”, zegt Kris Seyen.
“Dat geldt ook voor winkels die je gsm-nummer of e-mailadres vragen om het kassaticket digitaal door te sturen. Ook zij moeten een papieren kassabon kunnen geven voor het geval dat je die persoonlijke informatie niet wilt delen."
"Wees assertief!"
"Durf assertief te zijn als burger", adviseert Seyen nog. "Vraag dus of het echt nodig is om je identiteitskaart af te geven of te tonen. En suggereer zelf alternatieve oplossingen." Heb je je identiteitskaart toch afgegeven, en stel je je nadien toch vragen? "Dan is de winkel of het bedrijf in kwestie verplicht om je daar meer uitleg over te geven. Je kan ook vragen om je gegevens te wissen, en daar moeten zij op ingaan van de Europese privacywetgeving."
