Stiekeme foto van je kaart volstaat: politie waarschuwt voor snelle toename identiteitsfraude

"Ik kan geen rustig leven meer leiden, niet meer naar buiten gaan om iets leuks te doen", vertelt Hugo* in Terzake. Twee jaar geleden nam iemand stiekem een foto van zijn identiteitskaart. Sindsdien regent het boetes en oproepen bij de politie voor feiten die hij niet pleegde.

Hugo* is één van de duizenden slachtoffers van identiteitsfraude in ons land. Daarbij gaan criminelen aan de haal met de identiteitskaart van iemand anders om zich als die persoon voor te kunnen doen. Met een gestolen identiteit kunnen ze leningen afsluiten, grote aankopen doen of strafbare feiten plegen.

Vorig jaar telde de federale politie 10.417 gevallen van identiteitsfraude. Dat cijfer is de laatste jaren relatief stabiel. Het fenomeen is dus zeker niet nieuw, maar de politie vreest voor een grote toename op korte termijn.

"Identiteitsfraude is vandaag gemakkelijker dan pakweg vorig jaar en dat heeft voor een groot stuk te maken met artificiële intelligentie", zegt Christophe Van Bortel, cyberexpert bij de federale politie. 

"Vanuit de luie zetel, achter een computer en vanop grote afstand criminaliteit plegen is vandaag veel simpeler dan ergens in te breken", aldus Van Bortel. Grote datalekken zijn schering en inslag. De afbeelding op een identiteitskaart bewerken is vandaag kinderspel. "Daar ben je zeker dat er buit is en loop je geen risico om de hond of de buren tegen te komen."

Met een simpele foto of meer geavanceerde artificiële intelligentie. Voor iemand van slechte wil en wat technische skills, is een kopie van je identiteitskaart snel gemaakt. En eenmaal je identiteit in foute handen is, kan het snel gaan.

"We worden gestuurd richting een digitaal tijdperk. Dat heeft zijn voordelen, maar zeker ook zijn nadelen", aldus Van Bortel. "Hoe kan identiteit nog geverifieerd worden in deze tijden? Identiteiten worden een handelsproduct binnen criminele organisaties."

En onze samenleving lijkt nog onvoldoende aangepast aan die uitdaging. Een foto of kopie van een identiteitskaart wordt nog al te vaak aanvaard als bewijs bij een digitale aankoop of controle op de trein.

Neem bijvoorbeeld de getuigenis van Hugo* in Terzake. Hij kreeg al tientallen boetes voor zwartrijden op de trein in de bus. Feiten die hij zelf niet pleegde, maar een foto van zijn identiteitskaart bleek altijd voldoende bij de controle. Zo kwam de boete altijd bij hem terecht en kon de zwartrijder ongestraft en ongestoord verderreizen.

"Er is toch nog een bepaalde vorm van laksheid bij controles", concludeert Van Bortel. "Veel systemen zijn niet waterdicht, maar ik maak me sterk dat dat er aan het uitgaan is."

Zo bestaat er al de overheidsapp Checkdoc , daarop kunnen bedrijven en organisaties gratis en onmiddellijk nagaan of een identiteitskaart niet als "gefraudeerd" staat geregistreerd. NMBS probeert dat systeem al even te integreren, maar is daar voorlopig nog niet in geslaagd.

Identiteitsfraude heeft een zware impact op de slachtoffers. De financiële en juridische gevolgen zijn vaak groot en ervan af geraken is allesbehalve evident.

Dat ondervindt de moeder van Hugo* aan den lijve: "Het brengt enorm veel stress met zich mee. Je bent continu bezig met de boetes kwijt te schelden. Je moet elke keer alle documenten, alle processen-verbaal mee opsturen."

"De moeilijkheid daarin ligt nu net dat het aan het slachtoffer is om te bewijzen dat hij of zij iets niet heeft gedaan", verklaart Van Bortel. "Dat is een pak moeilijker dan bewijzen dat je wel iets hebt gedaan." Hugo* komt bijvoorbeeld niet meer buiten zonder tracker om te kunnen bewijzen waar hij wel of niet is geweest.

Gaat dat niet in tegen het principe van "onschuld tot het tegendeel bewezen is"? "Er wordt van uitgegaan dat jij jouw identiteit hebt gebruikt om te bewijzen dat jij daar aanwezig was", zegt Van Bortel.

Maar hoe kan je vermijden dat het zo ver komt? Altijd goed nadenken voor je een foto van je identiteitskaart doorstuurt, is een gemakkelijke en belangrijke eerste stap. Van Bortel raadt aan om kritisch te zijn: "Een belangrijke reflex is altijd: is het noodzakelijk? Heel wat diensten vragen erom, maar het is niet altijd nodig".

Als het wél noodzakelijk is, zijn er tools om veilig een bewijs van uw identiteit door te sturen. Van Bortel gebruikt zelf KopieID.be : "Je laadt een foto van je identiteitskaart op en dan kan je zelf bepaalde zones van je identiteitskaart afschermen of er een bepaalde tekst bijschrijven. Daarna kan je dus veilig je identiteitskaart doorsturen."

En wat als je dan toch iemand met je identiteitsgegevens is gaan lopen? Dan is het aangeraden om meteen aangifte te gaan doen, zodat je kaart in de systemen van de politie en de overheid als "gefraudeerd" kan worden geregistreerd.

"De strijd tegen identiteitsfraude is een kat-en-muisspel voor ons", geeft Van Bortel toe. "Er duikt een bepaalde modus operandi op. We detecteren die en zorgen dat dat stopt, maar dan duikt er altijd iets nieuws op."

"Technologie evolueert en is moeilijk om bij te benen. Maar het is ook die technologie die daar een antwoord op zal kunnen geven", zegt Van Bortel overtuigd. Hij ziet de invoering van de digitale identiteitskaart alvast als een stap in de goede richting. Die zou er eind dit jaar moeten komen.

"Een digitale identiteitskaart laat online sporen na. Aan de hand daarvan kunnen anomalieën worden gedetecteerd. Als een identiteit die laatst gebruikt is in België plots opduikt in Azië, gaan er alarmbellen afgaan."

Gewoon met een foto als identiteitsbewijs een contract afsluiten, is dat binnenkort dan definitief verleden tijd? "We moeten daar alleszins echt van af. We moeten naar een waterdicht systeem van digitale identiteit, die ontegensprekelijk een persoon met een identiteit kan matchen. We zijn daar nog niet, maar we moeten daarnaartoe."