Historica over ophef rond au-pairbureau van Real Housewives: "De discussie gaat over een veel breder zorgprobleem"

De discussie ontstond nadat 'Real Housewives of Antwerp' Natassia en Oona op sociale media hun au-pairsysteem aanprezen als een betaalbare oplossing voor kinderopvang. Vlaams minister van Werk Zuhal Demir (N-VA) noemde dat in het Vlaams Parlement "schandalig", omdat een au pair in de eerste plaats bedoeld is als onderdeel van een culturele uitwisseling en niet als goedkope arbeidskracht.

Volgens historica Noëmi Willemen raakt de controverse aan een veel groter maatschappelijk probleem. "Het feit dat zo'n systeem vandaag als oplossing voor de opvangcrisis wordt gepresenteerd, toont hoe groot die crisis geworden is", zegt ze in 'De wereld van Sofie' op Radio 1. 

Het au-pairsysteem ontstond volgens Willemen in de negentiende eeuw in Frankrijk. Jonge vrouwen uit welgestelde gezinnen trokken naar het buitenland om een taal te leren en ervaring op te doen binnen een gastgezin.

"In de hogere klassen werd gebruikgemaakt van verschillende vormen van huishoudelijke hulp, zoals dienstmeisjes, dienstbodes en gouvernantes die een belangrijke rol speelden in de opvoeding van kinderen."

De term 'au pair' maakte van bij het begin een onderscheid met andere vormen van huishoudelijk werk. "Een au pair werd beschouwd als iemand die tijdelijk deel uitmaakte van het gezin, niet als personeel."

"Na de Tweede Wereldoorlog kreeg dat systeem een internationale dimensie. Het idee was dat jongeren via een verblijf in een gastgezin de wereld konden ontdekken en andere culturen leren kennen."

Volgens Willemen staat dat oorspronkelijke uitgangspunt vandaag onder druk. "Als je kijkt naar de uitbuiting die we vandaag vaststellen, kan je daar niet naast."

Tegenwoordig worden au pairs in de praktijk vaak ingezet als goedkope vorm van kinderopvang. "Doorheen de 20e eeuw verdwenen traditionele vormen van huishoudelijke hulp, terwijl steeds meer gezinnen tweeverdieners werden. Dat is nooit volledig opgevangen door voldoende toegankelijke kinderopvang. Daar knelt het schoentje", zegt Willemen.

Voor de historica is de discussie meer dan een debat over au pairs alleen. "In de problematiek rond au pairs zie je de echo van een veel bredere zorgcrisis."

Ze wijst erop dat zorgwerk vaak terechtkomt bij mensen in een kwetsbare positie. "Denk aan werknemers in de ouderenzorg of poetshulpen. Dat zijn vaak mensen met een migratieachtergrond en vaak ook kortgeschoolde werknemers die steeds meer werk moeten verzetten in minder tijd."

Volgens haar zijn die ongelijkheden zichtbaar in de hele zorgsector. "Die breuklijnen tussen klassen, tussen rationalisering en onmacht, en het gebrek aan bescherming van rechten zie je op veel plaatsen terug."

Daarbij verwijst ze ook naar mensen die hun eigen gezin achterlaten om elders zorgwerk te verrichten. "Er zijn mensen die hun kinderen achterlaten en hen via videobellen opvoeden, terwijl ze hier voor andere gezinnen zorgen. Dat is een realiteit die vaak verborgen blijft."

Volgens Willemen valt de au-pairkwestie dus niet los te zien van het tekort aan kinderopvang. "Die opvangcrisis treft natuurlijk niet alleen welgestelde gezinnen als die van 'The Real Housewives of Antwerp'. Het is geen uitzondering dat ouders maanden moeten wachten op een plaats in de kinderopvang. Daarnaast moeten ze oplossingen zoeken voor sluitingsdagen, ziekte of naschoolse opvang."

Ze verwijst ook naar de druk op de buitenschoolse opvang. "Veel ouders komen in de problemen wanneer opvang wegvalt. Tegelijk horen we al jaren dat voorzieningen moeite hebben om voldoende personeel te vinden en te houden."

Volgens haar zou de politieke aandacht zich meer op die structurele problemen moeten richten. "Ik hoor minister Demir graag zeggen dat buitenlandse jongeren niet uitgebuit mogen worden als goedkoop alternatief. Maar kunnen we in het Vlaams Parlement evenveel deining veroorzaken over het opvangtekort?"

Willemen pleit voor investeringen in kinderopvang en buitenschoolse opvang, niet alleen om ouders te ondersteunen maar ook voor de ontwikkeling van kinderen.

"Goede opvang is meer dan een plek waar kinderen worden bijgehouden terwijl hun ouders werken. Kinderen komen er in contact met elkaar, bouwen relaties op met begeleiders en maken kennis met activiteiten die ze anders misschien nooit zouden ontdekken. Zeker voor kwetsbare kinderen kan dat het verschil maken", besluit ze.