Kanker- en darmonderzoeker winnen prestigieuze 'Belgische Nobelprijs': "Bekroning voor 20 jaar onderzoek"

De Francqui-Collenprijs is de belangrijkste wetenschapsprijs in ons land. Die bekroont elk jaar een Belgische wetenschapper voor baanbrekend onderzoek in (afwisselend) de exacte wetenschappen, de humane wetenschappen of de biologische en medische wetenschappen.

Dit jaar is het de beurt aan die laatste categorie. In de medische wetenschappen valt kankeronderzoeker Diether Lambrechts (KU Leuven, VIB Center voor Kankerbiologie) in de prijzen. "Dit is een bekroning voor de voorbije 20 jaar, niet alleen voor het onderzoek dat ik vandaag doe of vorige week", reageert hij. "Onderzoek is een proces dat traag gaat."

Maar er is niet alleen de eer van de bekroning. Er hangt ook een mooi bedrag van 250.000 euro aan de prijs vast, waarvan 200.000 euro geïnvesteerd moet worden in nieuw onderzoek.

"Dat is een unieke gelegenheid. We kunnen er ons toekomstig onderzoek een stap verder mee brengen", zegt Lambrechts. Hij wil het geld gebruiken voor de ontwikkeling van een vaccin tegen kanker.

Bij zijn onderzoek houdt Lambrechts altijd de patiënt in het achterhoofd, zegt hij zelf. Zo specialiseerde hij zich in de genetica achter kankertumoren, onder andere met de single-cell-technologie. Door de samenstelling van een tumor tot op celniveau in kaart te brengen, kan je zien hoe die reageert op een bepaalde behandeling.

Daarnaast ontwikkelde hij genetische testen, zogenoemde biomerkers, voor darmkanker en eierstokkanker.

"De biomerker voor darmkanker vertelt welke patiënt zal reageren op immunotherapie", legt Lambrechts uit. "Slechts een kleine groep van patiënten heeft een heel duidelijk overlevingsvoordeel bij die therapie. Het is dus heel belangrijk om dat op voorhand te kunnen voorspellen. Patiënten die er geen baat bij hebben, zullen dan ook geen neveneffecten van de behandeling hoeven te ondervinden."

Voor eierstokkanker is er al zo'n 50-tal verschillende biomerkers beschikbaar op de markt, maar die worden niet terugbetaald wegens problemen met de Europese privacywetgeving. "Daarom hebben we in samenwerking met de oncologen van het UZ Leuven onze eigen biomerker ontwikkeld. Daardoor hebben we nu in België een goedkopere. De biomerker en de therapie die erbij hoort, worden nu ook terugbetaald."

In de categorie biologische wetenschappen gaat de prijs dan weer naar Patrice Cani (UC Louvain, Louvain Drug Research Institute). Cani doet onderzoek naar het verband tussen wat we eten, de bacteriën in onze darmen en welvaartsziekten.

Zo ontdekte hij dat de bacterie Akkermansia muciniphila een belangrijke rol speelt bij obesitas. Daarnaast bewees hij ook de link tussen onze darmen en de hersenen. Die hangen samen, denk maar aan het verband tussen eetlust en stress. Maar de hersenen kunnen ook snel de samenstelling van het microleven in onze darmen aanpassen.

Cani ontdekte vorig jaar trouwens nog een compleet nieuwe darmbacterie , de Dysosmobacter welbionis.