De conclusies die je kan trekken uit 'De Stemming' zijn eigenlijk gitzwart. Zo heerst er volgens dat grootschalige onderzoek bij meer dan 5.000 kiezers een permanent crisisgevoel in ons land. Dat crisisgevoel is er duidelijk op economisch vlak, maar evengoed rond het functioneren van de democratie, ook al door een hardnekkig gevoel dat het vroeger beter was, en daar komt nu - door het beleid van president Trump - nog de internationale onzekerheid bij.
Samenvatting:
Uit grootschalig onderzoek 'De Stemming' van de Universiteit Antwerpen en de ULB blijkt dat Belgen kampen met een permanent crisisgevoel: de economische crisis met stijgende prijzen staat centraal, maar ook het vertrouwen in de democratie is gedaald.
Door het beleid van president Trump is er een nieuwe geopolitieke crisis bijgekomen: nauwelijks een derde van de Belgen gelooft nog dat de VS hen zou steunen bij een aanval, en meer dan 90 procent wil niet dat de VS zich mengt in de Belgische binnenlandse politiek.
Het wantrouwen in de politiek is groot: op de vraag welke politicus hen goed vertegenwoordigt, antwoorden de meeste Belgen "geen enkele", en ontevreden burgers willen dat de volkswil zwaarder doorweegt dan andere democratische principes zoals de rechtsstaat of de expertise van deskundigen.
Met De Stemming peilen we naar de politieke voorkeuren en maatschappelijke bezorgdheden van de Belgen. Het is een jaarlijks onderzoek in opdracht van VRT NWS, De Standaard en RTBF, uitgevoerd door de Universiteit Antwerpen en de Université Libre de Bruxelles. De bevraging werd afgenomen in maart 2026.
De volledige gedetailleerde resultaten en informatie over de methode kan je hier vinden.
1. De Verenigde Staten zijn geen bondgenoot meer
Uit 'De Stemming' blijkt dat de Belgen al langer wakker liggen van de economische crisis, met stijgende prijzen. Het debat over de begrotingsmaatregelen en de regeringshervormingen versterkt dat gevoel.
Het gaat dan ook elke keer over de rol van de overheid door het ingrijpen van de overheid. Op dit moment zijn dossiers als migratie of klimaat naar de achtergrond verschoven. Dat blijkt ook uit de winst voor een partij als de PVDA, die vooral met die economische crisis bezig is, en het ter plaatse trappelen van partijen als Vlaams Belang en Groen, die met de culturele thema’s bezig zijn.
Nieuw in 2026 is dat er ook een geopolitieke crisis is bij gekomen. En dat heeft alles te maken met de levenslange bondgenoot, de Verenigde Staten, die onder leiding van president Trump, in de ogen van de Belgen een tegenstander is geworden. Nauwelijks een derde van de ondervraagde Belgen denkt trouwens dat we, bij een eventuele aanval, nog op de steun van de Verenigde Staten kunnen rekenen.
De enige bondgenoten die we denken te hebben, zitten in internationale samenwerkingsverbanden. De NAVO in de eerste plaats, al moeten we beseffen dat ook de Verenigde Staten daar deel van uitmaken, en de Europese Unie. Er zijn trouwens maar weinig Belgen die vinden dat we uit de NAVO moeten stappen, al zegt tegelijk een nog grotere meerderheid dat Europa militair zijn eigen boontjes moet doppen.
Het merkwaardige is dat het thema van internationale crisis het thema van de economische crisis met de stijgende prijzen en de dalende koopkracht niet vervangt, ondanks de actualiteit. Maar de Belgen koppelen die twee crisissen aan elkaar. De internationale conflicten zijn een belangrijk politiek thema omdat ze effect hebben op de prijzen, op die van de energieproducten bijvoorbeeld.
Een militaire aanval op óns land zien de meeste Belgen als weinig waarschijnlijk, al is die vrees iets hoger in Wallonië. De Verenigde Staten worden gezien als het meest agressieve land, met een potentiële aanval op een land dat geen lid is van de NAVO, zoals Iran of Venezuela. De kans op aanvallen op NAVO-lidstaten (zelfs met Groenland in gedachten) wordt lager ingeschat.
Meer dan 90 procent van de Belgen vindt dat we niet mogen toestaan dat de Verenigde Staten zich in de binnenlandse politiek mengen. Dat is natuurlijk een vingerwijzing naar de ambassadeur van de Verenigde Staten die dat wél deed.
Binnenkort geeft de Amerikaanse ambassadeur een groot feest in het Jubelpark naar aanleiding van de 250ste verjaardag van zijn land, het zou wel eens kunnen dat de drankjes daar zuur en bitter smaken.
2. De crisis van de democratie
De tevredenheid over het functioneren van de democratie is gedaald. De crisis in de politieke vertegenwoordiging wordt in alle drie de gewesten in België vaak genoemd als een van de belangrijkste problemen.
Op de vraag door welke politicus de burgers zich goed vertegenwoordigd voelen, is het meest voorkomende antwoord "geen enkele". "De crisis van de democratie is dus duidelijk, hardnekkig en bepalend voor het Belgische politieke landschap", schrijven de academici die De Stemming uitvoerden.
"30 procent Vlamingen voelt zich door geen enkele politicus vertegenwoordigd"
Opvallend is dat wie ontevreden is over het politieke systeem ook duidelijk voorstander is van een model waar de 'volkswil' meer naar voren komt.
Bij een beslissing moet die zwaarder doorwegen dan de andere principes van de democratie, zoals de rechtsstaat, de expertise van deskundigen of nog de autonomie van verkozenen.
Die voorstanders van de 'volkswil' vinden we vooral bij de kiezers van de radicale partijen, zoals Vlaams Belang en de PVDA/PTB. Die 2 partijen bezetten - als we de peiling in De Stemming omzetten in zetels in het federale parlement (weliswaar met het nodige voorbehoud) – intussen 43 van de 150 zetels.
Maar ook bij andere partijen duiken die gevoelens op. In De Morgen zegt Jinnih Beels (Vooruit): "In de Kamer ben je gewoon een stemmachine. Daar zitten geen volksvertegenwoordigers maar partijvertegenwoordigers."
Beels pleit voor een manier om onafhankelijke politici in de particratie een plaats te geven. "Dat kan de afstand tussen de gewone burger en de politiek verkleinen. Ik heb 6 maanden in de Kamer gezeten en ik kan u verzekeren: de kloof met de burger is daar waanzinnig groot."
Beels relativeert ook de houding van Vlaams Belang, die volgens De Morgen "doorgaans eerst de schuld geeft aan nieuwkomers en de islam". "En socialisten zoeken altijd de schuld bij de rijken. Wat is het verschil? Iedere partij zoekt een zondebok. Socialisten vinden het not done dat dat de allochtoon is. Allez kom, dat is heiliger spelen dan de paus."
Beels, die voorlopig nog gedeputeerde is voor Vooruit in de provincie Antwerpen, moet voor de tuchtraad van haar partij verschijnen. Met haar uitspraken is ze eigenlijk een exponent geworden van de crisis in de democratie, toch hoe die op dit moment in ons land georganiseerd wordt.
3. De activistische politica
Een heel ander beeld krijgen we van de interviews van Vlaams minister van Mobiliteit en Openbaar Vervoer Annick De Ridder (N-VA), dit weekend. Zij rijgt de uithalen aan elkaar: "die rechters van het Rekenhof" hebben het mis, in Gent houden "een aantal - hoe zal ik ze noemen? - links activistische buurtbewoners" een nieuwe stelplaats tegen, en in Brussel "is de auto verbannen".
Bovendien neemt de minister blijkbaar graag het heft in eigen handen. Mocht De Ridder op de kusttram in De Haan hebben gezeten, dan zou ze zijn tussengekomen. "En dan waren er geen 7 mensen naar het ziekenhuis gegaan, maar 9 of 10. Als je begrijpt wat ik bedoel", zegt ze in Het Laatste Nieuws. In De Morgen voegt ze eraan toe dat ze "van het tussenkomende type is".
"Ik heb ooit een jonge kerel door de halve binnenstad van Antwerpen achtervolgd nadat ik zag hoe hij zijn vrouw onder een auto duwde." In De Morgen voegt ze eraan toe dat de man "een mes trok". "Bij een andere trok ik mijn telefoon uit zijn handen nadat hij zich op de vlucht voor de politie onder mijn auto had verstopt en die had afgepakt. Hij bleek een alarmpistool bij te hebben. Ooit gaat dat eens heel verkeerd aflopen, zeggen vrienden. Maar het is sterker dan mezelf."
Misschien moeten andere ministers een voorbeeld nemen aan een minister van Mobiliteit die zelf op De Lijn controles uitoefent. De minister van Defensie zelf in de loopgraven, de minister van Volksgezondheid mee in het ziekenhuis, de minister van Justitie als cipier en de minister van Onderwijs voor de klas. Misschien een oplossing voor de crisis van de democratie?
