Israël is een nieuwe industriezone aan het aanleggen op de bezette Westelijke Jordaanoever die aansluit bij wat Palestijnse buurtbewoners 'de fabriek des doods' noemen. Sinds de chemische fabriek er in de jaren 80 neergestreken is, komen kankers, longziekten en doodgeboortes in de omgeving opvallend vaker voor. De nieuwe uitbreiding maakt het 'onleefbaar', vrezen Palestijnen. En dat is volgens hen een doelbewuste strategie.
Israël breidt industriezone bij 'fabriek des doods' uit: "Fabriek ligt alleen stil als wind richting Israël waait"
Inge Vrancken
Gepubliceerd:
Samenvatting:
De Israëlische Geshuri-fabriek, die in de jaren 80 verhuisde van Netanya naar de bezette Westelijke Jordaanoever na een rechtszaak over milieuvervuiling, veroorzaakt al decennia ernstige gezondheidsproblemen bij bewoners van Tulkarem.
Een Israëlische rechtbank verbood de fabriek te werken in Israël, maar verklaarde zich niet bevoegd voor de Westelijke Jordaanoever – de fabriek moet enkel stilliggen als de wind richting Israël waait.
Israël legt nu een nieuwe industriezone aan die ongeveer 4 keer groter is dan het huidige fabrieksgebied en als een sikkel rond Tulkarem komt te liggen, wat Palestijnse gebieden verder opsplitst.
"Ik kreeg darmkanker. In het ziekenhuis vroeg de dokter me of ik een boer was die met pesticiden werkte. 'Neen', zei ik, 'maar ik woon naast de fabriek die pesticiden produceert'. Dat verklaarde alles voor hem. Ik ben geopereerd om de tumoren uit mijn dikke darm te halen en nu heb ik een colostoma."
Adib Mohammed Awad woont al decennialang in Tulkarem, op minder dan 20 meter van de Geshuri-fabriek. Vanop het plat dak van zijn woning zien we het terrein gemakkelijk liggen.
De Geshuri-fabriek stond tot begin jaren 1980 in de Israëlische stad Netanya. Daar trokken de omwonenden naar de rechtbank wegens de vervuiling die de fabriek veroorzaakte. De rechtbank gaf hen gelijk. De Geshuri-fabriek hield zich niet aan de milieuvoorschriften, zo oordeelde de rechtbank. En dus moest de fabriek weg.
Maar de fabriek sloot niet. Die verhuisde naar de bezette Westelijke Jordaanoever, vlakbij de Palestijnse stad Tulkarem.
'De fabriek des doods'
"De Geshuri-fabriek bestaat eigenlijk uit 8 fabrieken", legt de Palestijnse arts Radwan Blaibli uit. "Nadat de originele Geshuri-fabriek midden jaren 1980 naar hier is verhuisd, kwamen er nog andere bedrijven bij. Hier worden chemische producten gemaakt zoals meststoffen, pesticiden, lijm en ook bouwmaterialen. De inwoners van Tulkarem noemen het 'de fabriek des doods' door de impact op gezondheid en milieu."
Er zijn meer huidziektes, overgevoeligheden, astma, longaandoeningen en kankers
Dr. Radwan Blaibli, arts in Tulkarem
Dr. Radwan Blaibli legt uit dat er al verschillende studies geweest zijn die aangetoond hebben dat het aantal ziektes in deze buurt, zeker bij mensen die echt dicht bij de fabriek wonen, veel hoger ligt dan elders in Tulkarem. "Er zijn meer huidziektes, overgevoeligheden, astma. Het gaat ook over longaandoeningen, over kanker. De aantallen liggen 3 tot 4 keer hoger dan het normale gemiddelde."
"Kanker en tumoren komen in dit gebied 3 tot 4 keer meer voor"
Als gynaecoloog weet dokter Blaibli ook dat er meer misvormde baby’s geboren worden. "Recente studies leggen ook een verband tussen het toegenomen aantal doodgeboortes in dit gebied en het afval van de fabrieken, zowel de luchtvervuiling als de vervuiling van de watersystemen."
Fabriek ligt stil als wind richting Israël waait
Blijft de vraag hoe het kan dat een Israëlische rechtbank de werking van deze fabriek verbiedt in Israël, maar niet op de bezette Westelijke Jordaanoever.
De fabriek ligt op de Westelijke Jordaanoever in de zogenoemde Zone C, die volledig onder Israëlisch bestuur staat. Toch oordeelde de rechtbank dat ze op de Westbank niet bevoegd was.
"De rechtbank oordeelde dat ze geen jurisdictie heeft over deze gebieden. Nochtans hebben ook Israëlische omwonenden van de fabriek, net achter de scheidingsmuur, veel last van de fabriek. Daar trekt de onderneming zich niets van aan."
Als de wind richting Israël waait, moet de fabriek van de rechter stilgelegd worden
Dr. Radwan Blaibli, arts in Tulkarem
De rechtbank deed dat wel. "De wind waait meestal landinwaarts richting de Westelijke Jordaanoever. Heel af en toe draait de wind en gaat die richting kust (en richting Israël). De rechtbank heeft beslist dat op die dagen de fabrieken stilgelegd moeten worden. De andere dagen mogen ze werken en soms doen ze dat dan zelfs aan verhoogde capaciteit", zo weet dokter Blaibli.
"Begin jaren 1990 was hier een (Israëlisch, red.) legerkamp gevestigd", gaat de dokter voort. "Soms vielen soldaten flauw van de verontreiniging. Het leger wilde dat de fabrieken werden verwijderd. Uiteindelijk is beslist om de legerbasis te verplaatsen en niet de fabrieken."
Voordat Adib Mohammed Awad darmkanker kreeg, had hij al last van astma-aanvallen, en problemen met maag en darmen. "Overweeg je te verhuizen, weg van die vervuiling?", vraag ik de man. "Mijn stuk land gaat al generaties door van vader op zoon. Ik heb hier ook veel geïnvesteerd. Dat maakt het erg moeilijk voor mij om te vertrekken. Op andere plaatsen is de politieke situatie dan ook nog eens heel erg moeilijk, dus het is echt niet evident om een plek te vinden waar er geen problemen zijn."
Nieuw industriegebied in aanbouw
De problemen dreigen nog groter te worden. In 2021 besliste de Israëlische regering om een industriegebied aan te leggen in de buurt dat ongeveer 4 keer groter is dan het terrein van de Geshuri-fabrieken. Die nieuwe zone, in het zuiden van Tulkarem, zal verbonden worden met de bestaande zone die in het westen van de stad ligt.
De werkzaamheden zijn intussen begonnen. De aaneengeschakelde industriezone zal als een kleine sikkel rond Tulkarem hangen. De inwoners hopen dat het niet weer vervuilende industrie is die er komt.
Er zijn nog grote nadelen, vertelt Suhail Salman van de Nationale Campagne tegen de Bezetting. "Als die zone afgewerkt wordt, splitst dat Palestijnse gebieden verder op. Dat betekent dat een afstand die nu 5 minuten in beslag neemt, dan meer dan een uur zal duren. En dat is dan nog zonder Israëlische controleposten gerekend."
De geografische continuïteit van de Westelijke Jordaanoever wordt verder verscheurd, vertelt de man. "Met de nederzettingen, de aanleg van wegen, de industriezones en dergelijke, worden er kleinere kantons gebouwd, volledig gescheiden en onsamenhangend, tot het punt dat één gouvernement uiteenvalt in verschillende stukken."
Op de kaart zie je hoe er een verdere opdeling komt van de Westelijke Jordaanoever, waar Palestijnse gebieden feitelijk enclaves worden, omgeven door gebied dat volledig onder Israëlische controle staat.
Met deze industriële zones consolideert de Israëlische regering de controle van Israël en van de Israëlische kolonisten over de Westelijke Jordaanoever
Suhail Salman, Nationale Campagne tegen de Bezetting
Halen de Palestijnen hier zelf enig voordeel uit, al is het bijvoorbeeld voor werkgelegenheid, vraag ik hem? "De Palestijnen profiteren er niet van, neen. Het klopt dat er Palestijnen werken. Nu werken er zowat 250.000 Palestijnen in Israël. Daar liggen de lonen hoger en zijn er wetten en regels waar werkgevers zich aan moeten houden. Die zijn hier niet van toepassing. Een Palestijn kan in Israël 800 shekel (240 euro) per dag verdienen. Voor datzelfde werk krijgt hij van dezelfde werkgever hier maar 80 shekel (24 euro). En ze hebben geen rechten."
De grootste zorgen maken de Palestijnen zich hier om het verder opbreken van hun gebied. "Met deze industriële zones consolideert de Israëlische regering de controle van Israël en van de Israëlische kolonisten over de Westelijke Jordaanoever", klinkt het overtuigd. Ingrepen die een eventuele Palestijnse staat nog onmogelijker maken.
