Gaza, de Westelijke Jordaanoever, Libanon, Syrië en Iran: sinds 7 oktober 2023 voert Israël oorlog op liefst 5 verschillende fronten, die allemaal met elkaar verbonden zijn. Wat wil het land daarmee bereiken? En vooral: hoe ver wil Israël nog gaan?
Israël vecht op 5 fronten tegelijk: wat wil het land bereiken en hoe ver gaat het nog?
Sara Van Poucke
Gepubliceerd:
Op welke fronten voert Israël oorlog?
"7 oktober 2023 heeft het eindspel ingezet in het Midden-Oosten", zegt Rudi Vranckx in een aflevering van de podcast De Verrekijkers . "De verrassingsaanval van Hamas was een reactie op een nakend akkoord tussen Israël en Saudi-Arabië. Want dat dreigde de Palestijnse kwestie definitief van tafel te vegen."
"Voor Hamas was het alles of niets. Maar het is niets geworden. Want het gevolg was dat de Israëlische premier Benjamin Netanyahu en zijn extremisten in de regering de aanval hebben gebruikt om overal toe te slaan", aldus Vranckx.
Overal toeslaan: dat doet Israël inmiddels op 5 fronten.
Front 1: Gaza
Meteen na de massamoord door Hamas lanceerde Israël een massale, aanhoudende en nietsontziende aanvalsgolf op Gaza. Die is eigenlijk nooit gestopt: hoewel er sinds 10 oktober 2025 een staakt-het-vuren is afgekondigd, zijn de voorbije maanden nog meer dan 800 Palestijnen gedood door het Israëlische leger.
In totaal staat de teller op meer dan 71.000 Palestijnse doden, volgens tellingen die ook het Israëlische leger heeft bevestigd. Meer dan de helft van de doden - 38.000 volgens cijfers van de VN - zijn vrouwen en meisjes.
Oorlogsmisdaden hebben zich opgestapeld in Gaza, met aanvallen op ziekenhuizen, scholen, huizen en vluchtelingenkampen. Israël voert een genocide uit in Gaza, zeggen experten. Het Internationaal Gerechtshof zal zich daar later juridisch over uitspreken, maar heeft Israël in januari 2024 al opgelegd om alle mogelijke maatregelen te nemen om een genocide te vermijden. De aanvallen en het blokkeren van hulp zijn na die uitspraak gewoon doorgegaan.
Ook het ingaan van het staakt-het-vuren heeft het geweld niet gestopt, maar heeft er wél toe geleid dat de aandacht voor Gaza is weggeëbd. Hoe is de situatie daar nu?
Gaza is opgeknipt in 2 delen: het ene deel wordt gecontroleerd door het Israëlische leger, in het andere leven de Palestijnen. 'Leven' is eerder 'overleven': ruim 80 procent van de gebouwen in de Gazastrook is tot puin herleid. De meerderheid van de bevolking is ontheemd en verblijft in tenten.
De 2 delen worden gescheiden door een 'gele lijn'. Die is voorlópig, althans volgens het bestand. In de 2e fase van het staakt-het-vuren zou Israël zich terugtrekken. Maar het tegendeel gebeurt: de gele lijn blijkt op te schuiven naar het westen, in de richting van de Middellandse Zee.
Daarnaast is nog een nieuwe - oranje - lijn opgedoken op kaarten die Israël heeft uitgedeeld aan hulporganisaties. Als zij zich tussen de 2 lijnen in bewegen, in een soort extra bufferzone, moeten ze dat melden aan de Israëlische autoriteiten. In de praktijk betekent dit dat Israël zijn controle heeft uitgebreid naar een groter deel - meer dan 60 procent - van Gaza.
Israël laat ook nog altijd veel minder humanitaire hulp toe dan in het bestand is afgesproken. Ook de internationale pers krijgt nog altijd geen toegang tot Gaza.
Front 2: Westelijke Jordaanoever
Vrijwel tegelijk met het begin van de vernietigende aanvallen op Gaza, zijn Israëlische militairen en kolonisten ook in de aanval gegaan tegen de Palestijnen op de Westelijke Jordaanoever.
Het gebied is sinds 1967 bezet door Israël. Te midden van zowat 3 miljoen Palestijnen wonen zo'n 700.000 Israëlische kolonisten in nederzettingen. Die zijn illegaal volgens het internationaal recht. Het Internationaal Gerechtshof in Den Haag heeft dat in 2024 nog eens bevestigd. Toch is het aantal nederzettingen en voorposten de voorbije jaren sterk blijven stijgen, aangemoedigd door de extremistische Israëlische regering die sinds 2022 aan de macht is.
De bewegingsvrijheid van de Palestijnen, en daarmee ook de leefbaarheid, is dan weer nog verder aan banden gelegd, helemaal sinds de oorlog in Gaza. In januari 2025 schakelde het Israëlische leger een versnelling hoger. Het ontmantelde 3 Palestijnse vluchtelingenkampen waardoor 40.000 mensen ontheemd raakten.
Ook in landelijk gebied wordt het leven voor Palestijnse gemeenschappen onmogelijk gemaakt. Huizen, oogsten en olijfgaarden worden verwoest, mensen belaagd en zelfs neergeschoten. Sinds 7 oktober 2023 is het geweld door kolonisten fors gestegen. Zij worden daarbij steeds meer gesteund door het leger. Het merendeel van de aanvallen blijft onbestraft.
Mensenrechtenorganisaties spreken van een de facto annexatie van Palestijns land. Dat wordt ook mogelijk gemaakt door nieuwe Israëlische wetgeving die het kolonisten makkelijker maakt om land te verwerven op de Westelijke Jordaanoever.
Front 3: Syrië
Dat het Israëlische leger ook in Syrië opereert, is wat onderbelicht gebleven. Na de val van president Bashar al-Assad in december 2024 heeft Israël er een bufferzone gecreëerd naast de Golanhoogte die het al sinds 1967 bezet houdt.
Israël controleert nu een veel groter gebied in het zuiden van Syrië. Het omvat strategische punten op de meer dan 2.000 meter hoge berg Hermon, die uitkijkt op de 50 kilometer verderop gelegen Syrische hoofdstad Damascus.
Israël voert regelmatig aanvallen uit, vooral langs de grens. Dat was overigens al het geval tijdens de oorlog die Syrië vanaf 2011 in zijn greep had. Het Israëlische leger voerde honderden luchtaanvallen uit, vooral op luchthavens. Israël communiceerde daar niet over, maar gaf wel meermaals te kennen dat het niet wilde dat Iran zijn aanwezigheid in Syrië versterkte.
Front 4: Libanon
Buurland Libanon is snel meegesleurd in een nieuwe oorlog met Israël. Meteen na de aanval van Hamas kwam het aan de grens tot dagelijkse beschietingen tussen het Israëlische leger en de gewapende arm van Hezbollah.
Israël voert luchtaanvallen uit, maar begint na een jaar ook met een grondoffensief in Zuid-Libanon, de machtsbasis van Hezbollah. De groep wordt gaandeweg gedecimeerd: duizenden leden raken gewond bij een 'bieperaanval', leider Hassan Nasrallah wordt gedood bij een luchtaanval op de Libanese hoofdstad Beiroet.
Eind 2024 komt het tot een bestand, maar de spanningen blijven. Wanneer Israël en de VS op 28 februari Iran aanvallen, komt het ook in Libanon weer tot een open oorlog.
Intussen is sinds 17 april een staakt-het-vuren overeengekomen, maar dat is van meet af aan geschonden. Israël blijft Libanon bombarderen en houdt grondtroepen in het zuiden, terwijl Hezbollah op zijn beurt weigert te ontwapenen.
Israël wil in Libanon een ruime bufferzone installeren ten zuiden van de Litani-rivier, op zo'n 30 kilometer van de grens. Het heeft lang geleden al zijn oog laten vallen op die rivier, die belangrijk is voor de watervoorraad, landbouw en elektriciteit. In 1919 stelde de zionistische leider en latere premier David Ben Gurion de Litani voor als een 'historische' en 'natuurlijke' noordgrens voor Israël.
Als Israël zijn bufferzone installeert, betekent dit dat een deel van Zuid-Libanon wordt herbezet. Maar terwijl bij eerdere bezettingen de bevolking op het land aanwezig is gebleven, modelleert Israël de nieuwe 'veiligheidszone' naar de aanpak die het in Gaza hanteert. Gebouwen en huizen gaan tegen de grond, zodat bewoners de eerstkomende jaren niet kunnen terugkeren. Het is een praktijk die steeds nadrukkelijker naar voren komt als etnische zuivering, omdat Israël de Libanese bevolking uit het gebied wil verdrijven.
Front 5: Iran
In Gaza, Syrië en Libanon heeft Israël bondgenoten van Iran aangevallen. Iran is sinds de revolutie in 1979 - die niet alleen religieus, maar ook anti-koloniaal was - de aartsvijand van Israël. Het Iraanse regime ziet Israël, gesteund door de VS, als het laatste koloniale project in het Midden-Oosten. Volgens Iran heeft Israël geen bestaansrecht.
Israël ziet Iran dan ook als een existentiële bedreiging. De vernietiging van zijn aartsvijand is al lang een prioriteit voor premier Benjamin Netanyahu. Hij herhaalt dat elk jaar voor de Algemene Vergadering van de VN.
Maar voor een rechtstreekse militaire confrontatie met Iran heeft Israël de steun van de VS nodig. De voorbije jaren heeft de regering meermaals geprobeerd om een oorlog uit te lokken: met een aanslag op het Iraans consulaat in Damascus, de moordaanslag op Hamas-leider Ismail Haniyeh in Teheran, de 12-daagse bombardementen, samen met de VS, in de zomer van 2025. Iran heeft daar telkens terughoudend op gereageerd.
In februari is het Netanyahu dan toch gelukt om de Amerikaanse president Donald Trump in een oorlog met Iran te lokken. Nu die oorlog de wereldeconomie in zwaar weer dreigt te brengen, probeert de VS zich zonder al te groot gezichtsverlies terug te trekken. Sinds april is er een staakt-het-vuren. Tegen de zin van Israël, dat de oorlog gaande wil houden.
Wat wil Israël met de oorlogen bereiken?
De fronten die hierboven zijn geschetst, zijn geen afzonderlijke oorlogen, maar 1 eeuwige oorlog, zoals ook Rudi Vranckx het omschrijft in De Verrekijkers .
Vanuit de Israëlische logica moet het die oorlog voeren voor de veiligheid: dat is het discours dat voortdurend wordt herhaald en waarmee de meeste Israëli's groot zijn geworden.
Veiligheid heeft altijd op 1 gestaan in de agenda van Benjamin Netanyahu. Hij doopte zichzelf 'Mister Security' - een bijnaam die een ongelukkige bijklank kreeg na de voor Israël erg traumatische aanval van Hamas, die ook 'Mister Security' niet had zien aankomen.
Een gerechtelijk onderzoek naar het falen van de overheid op 7 oktober 2023 is het laatste wat Netanyahu wil. Bovendien hangen hem 3 rechtszaken wegens corruptie boven het hoofd, waarvoor hij in de gevangenis zou kunnen belanden.
Om zijn hachje te redden, heeft de premier alle belang bij een 'eeuwige oorlog'. Die verzekert hem van de noodzakelijke steun van zijn extreemrechtse coalitiegenoten. Valt die weg, dan dreigt hij zijn macht en wellicht ook zijn vrijheid te verliezen. Dat er in het najaar verkiezingen op komst zijn, speelt ook mee: Netanyahu wil graag doorgaan met de huidige coalitie.
Wat Netanyahu ook goed uitkomt: de Israëlische samenleving sluit gewoonlijk de rangen telkens er een oorlog is. Dat is nu weer gebleken bij het begin van de aanvallen tegen Iran: een grote meerderheid van de Israëli's stond achter het offensief.
Maar veiligheid en machtsbehoud zijn niet de enige drijfveren om de oorlog gaande te houden. Gebiedsuitbreiding is dat evenzeer, zeker voor de huidige Israëlische regering.
Minister van Financiën Bezalel Smotrich maakt daar geen geheim van. In een interview eerder deze week stelde hij expliciet - maar niet voor het eerst - dat de oorlog "moet eindigen met de grenzen van Israël te veranderen".
Smotrich noemt de doelstellingen één voor één: de Litani-rivier in Libanon moet de noordelijke grens van Israël worden, Israël moet dieper doordringen in Syrië, meer bepaald in het gebied rond de berg Hermon. Op de Westelijke Jordaanoever moeten er nog meer nederzettingen komen om "het idee van een Palestijnse staat te doden", en Gaza moet permanent bezet worden door Israël.
Welk motief zit achter het streven naar gebiedsuitbreiding?
Sommige analisten stellen dat de Israëlische regering de huidige oorlogen voert om de ideologische visie van een Groot-Israël zoveel mogelijk waar te maken.
De Groot-Israëlideologie streeft naar een grondgebied dat groter is dan de internationaal erkende grenzen van het huidige Israël. Dat gedachtengoed staat haaks op het internationale recht, maar wordt openlijk beleden sinds religieus-zionisten als de uiterst rechtse ministers Bezalel Smotrich en Itamar Ben-Gvir, in de regering zitten.
Zij beroepen zich op de bijbel: het Israëlische grondgebied moet overeenstemmen met wat in het Oude Testament aan de joden was beloofd. In de meest verregaande interpretatie strekt het zich uit van de Nijl tot de Eufraat, wat betekent dat ook delen van Irak en Egypte ertoe zouden behoren. Een minder ruime opvatting beperkt zich tot het zogeheten 'Eretz Israël' ('Land van Israël'). Dat omvat behalve Palestina ook delen van Syrië, Libanon en Jordanië.
Netanyahu heeft zich niet vaak heel expliciet uitgesproken over Groot-Israël, maar afgelopen zomer bevestigde hij in een interview dat hij zich "zeer verbonden" voelt met het concept. Wat overigens geen verwondering hoeft te wekken.
Judea en Samaria
Zijn vader, een gezaghebbende stem binnen het rechtse zionisme, was een aanhanger van de ideologie. Hij streefde - eerder vanuit een politieke dan vanuit een religieuze visie - naar een Groot-Israël waar ook Gaza en de Westelijke Jordaanoever bij hoorden. Een tweestatenoplossing wees hij af.
Dat de Westelijke Jordaanoever een integraal onderdeel uitmaakt van Israël, lijkt vandaag een steeds dominantere opvatting te zijn in Israël. De regering noemt het gebied trouwens 'Judea en Samaria', verwijzend naar de joodse koninkrijken uit de bijbel.
Meer dan 30 jaar na de Oslo-akkoorden is de mogelijkheid van een tweestatenoplossing in de praktijk ver weg. Ze lijkt bijna niet meer te realiseren: Palestijnse gemeenschappen zijn nog maar eilandjes, omgeven door Israëlische nederzettingen of onder Israëlische controle.
Waarom blijft Israël doorgaan?
De hele Israëlische samenleving is na de terreuraanval van Hamas op 7 oktober 2023 duidelijk naar rechts opgeschoven. "Als we ons niet verdedigen, zijn we niet veilig" is een gedachte die nog aan kracht heeft gewonnen.
De Israëlische regering heeft de aanval gebruikt om nietsontziend te reageren in Gaza, op de Westelijke Jordaanoever, in Libanon, Syrië en Iran. Nu of nooit, lijkt de achterliggende gedachte te zijn.
Israël kan het nu doen omdat het er weinig op wordt aangesproken. Het Westen heeft de Israëlische overheid niet of nauwelijks ter verantwoording geroepen of afgedwongen dat het de mensenrechten en het internationaal recht naleeft. Ook op een van de meest recente ontwikkelingen, de herbezetting van Zuid-Libanon, is opmerkelijk weinig reactie gekomen.
De VS, van oudsher de trouwste bondgenoot, blijft achter Israël staan. De Europese Unie onderhoudt nog altijd bevoorrechte banden met Israël. Dat mag ook blijken uit het feit dat Israël - voor de derde keer al sinds het genocidaire geweld in Gaza, en in tegenstelling tot Rusland - niet wordt gebannen van het Eurovisiesongfestival.
Zal Israël zich niet isoleren?
Op het hoogste politieke niveau wordt Israël misschien weinig in de weg gelegd, in de westerse samenleving is Israël wel krediet en goodwill verloren. "De steun voor Israël is in de VS gigantisch verzwakt, en ook in Europa is dat zo. Dat zal op lange termijn een probleem zijn voor Israël", zegt Midden-Oostenkenner Koert Debeuf.
Iran heeft 70 procent van zijn militaire capaciteit behouden. Het regime is niet uitgeschakeld. Integendeel: het is vastberadener dan ooit
Koert Debeuf, Midden-Oostenkenner
Daarnaast heeft ook het beeld van Israëls oppermachtige leger en inlichtingendiensten volgens hem een knauw gekregen. "Wat heeft Israël uiteindelijk bereikt? Iran heeft 70 procent van zijn militaire capaciteit behouden. Het regime is niet uitgeschakeld, integendeel, het is vastberadener dan ooit."
"Ook Hezbollah heeft zich opnieuw herbewapend, veel meer dan gedacht. Hezbollah was verzwakt als politieke beweging, maar door de nieuwe oorlog in Libanon is dat weer gekeerd. De oorlog en de herbezetting geven Hezbollah - in 1982 juist opgericht als een verzetsbeweging tegen de Israëlische bezetting van Zuid-Libanon - opnieuw een bestaansreden."
Al jarenlang probeert Israël bewegingen als Hamas en Hezbollah uit te schakelen, maar eigenlijk is dat tevergeefs of werkt het zelfs averechts
Koert Debeuf, Midden-Oostenkenner
Israël blijft maar dezelfde fout maken, meent Debeuf. "Al jarenlang probeert het bewegingen als Hamas en Hezbollah uit te schakelen, maar eigenlijk is dat tevergeefs of werkt het zelfs averechts. Zolang Israël gebied bezet houdt, in Palestina, een deel van Libanon en Syrië, zal het verzet niet stoppen."
